I PKN 51/96

Wyrok z dnia 7 stycznia 1997 r.

I PKN 51/96

Pisemne oświadczenie woli pracodawcy określające nowe zasady

wynagradzania pracownika nie jest wypowiedzeniem zmieniającym, jeżeli nie

zawiera oświadczenia o wypowiedzeniu dotychczasowych warunków umowy o

pracę (art. 42 § 1 KP).

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Józef Iwulski, Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 1997 r. sprawy z powództwa

Jana N. przeciwko Przedsiębiorstwu Rolniczemu Tadeusza M. w Ł. o wynagrodzenie,

na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12

września 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Powód Jan N. w sprawie przeciwko pozwanemu Przedsiębiorstwu Rolniczemu

Tadeusza M. (a początkowo także przeciwko Akademii Rolniczo-Technicznej w O.)

wniósł kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 września 1996 r.

[...] domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego

rozpoznania. Wyrokowi temu (oraz wyrokowi Sądu I instancji) zarzucił naruszenie

prawa materialnego. Dotyczy to art. 23

1

§ 2 i art. 241

12

KP, art. 27 ust. 3 ustawy z dnia

23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) oraz art. 32

ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów

wynagradzania (jednolity tekst: Dz. U. z 1988 r., Nr 28, poz. 196 ze zm.). W

uzasadnieniu kasacji zarzucono także naruszenie art. 42 KP.

Przedmiotem sporu jest prawo powoda do wynagrodzenia zasadniczego za

pracę i pochodnych składników na podstawie zakładowej umowy zbiorowej Rolniczego

Zakładu Doświadczalnego w Ł. z dnia 1 marca 1990 r. Zakład ten został przejęty w

dzierżawę dnia 27 kwietnia 1992 r. przez pozwanego Tadeusza M., który wprowadził

jednostronnie regulamin określający wynagrodzenia pracowników od dnia 1 maja 1992

roku. Sądy obu instancji uznały, że zakładowa umowa zbiorowa z 1990 r. nie miała

mocy obowiązującej, albowiem nie została zarejestrowana, czego wymagał art. 241

14

KP w jego ówczesnym brzmieniu. Zdaniem Sądów do czasu przejęcia zakładu pracy

przez Tadeusza M. prawo powoda do wynagrodzenia określał zakładowy system

wynagradzania wprowadzony porozumieniem z dnia 25 marca 1986 r., wraz z

późniejszymi protokołami dodatkowymi. Z tych względów zasądzono na rzecz powoda

kwotę 2.293,13 zł tytułem wyrównania wynagrodzenia za okres od dnia 1 stycznia 1991

r. do końca kwietnia 1992 r. Kwota ta została zasądzona od Przedsiębiorstwa

Rolniczego Tadeusza M. w związku z przejęciem zakładu pracy w całości (art. 23

1

§ 4

KP w ówczesnym brzmieniu). Natomiast oddalono roszczenia wywodzone z zakładowej

umowy zbiorowej z 1990 r. oraz żądania powoda dotyczące okresu od dnia 1 maja

1992 r. Sąd Apelacyjny oddalając rewizję powoda stwierdził w odniesieniu do tego

okresu, że pozwany Tadeusz M., po ustaleniu z pracownikami na zebraniach w dniach

27 kwietnia i 7 maja 1992 r. zasad wynagradzania, wręczył im angaże z dniem 1 maja

1992 r. Powód nie kwestionował otrzymanego angażu i określonych w nim zasad

wynagrodzenia, co jest równoznaczne z ich akceptacją. Sąd Apelacyjny podniósł także,

iż wszystkim pracownikom zaproponowano na piśmie nowe, uzgodnione warunki pracy

od dnia 1 maja 1992 r., a zatem należy uważać, że dokonano wypowiedzenia

dotychczasowych warunków płacy w rozumieniu art. 42 KP. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego powód zaakceptował te warunki, gdyż nie składał odwołania w terminie

przewidzianym w art. 42 § 3 KP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona. W sprawie występują dwa okresy, rozgraniczone

dniem 1 maja 1992 r., w których prawo powoda do wynagrodzenia zasadniczego i

innych świadczeń podlega różnym przepisom prawa pracy. Tą datą graniczną jest

przejęcie zakładu pracy przez nowego pracodawcę.

W odniesieniu do pierwszego okresu sprawą sporną między stronami jest

kwestia obowiązywania zakładowej umowy zbiorowej z 1990 r. z uwagi na jej nieza-

rejestrowanie. Sądy powołały się na przepis art. 241

14

KP (w jego ówczesnym brzmie-

niu) przewidujący, że zakładowa umowa zbiorowa wchodzi w życie z dniem rejestracji,

chyba że strony zawierające umowę określą późniejszy termin jej wejścia w życie. Z

tego przepisu Sądy wnioskowały, że umowa, która nie została zarejestrowana, nie ma

mocy obowiązującej. Podnosi się jednakże w kasacji, iż zakładowe umowy zbiorowe

można było zawierać w 1990 r. także na podstawie ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o

zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (wówczas jednolity tekst:

Dz. U. z 1988 r., Nr 28, poz. 196 ze zm.). Powołano w tym zakresie argument, iż

zakładowa umowa zbiorowa z 1990 r. została zawarta na podstawie układu zbiorowego

dla pracowników państwowych gospodarstw rolnych z 1969 r. oraz ustawy z dnia 26

stycznia 1984 r. Przepis art. 32 ostatnio powołanej ustawy stanowi, że po dniu wejścia

w życie układu zbiorowego pracy zmian zakładowego systemu wynagradzania

wprowadzonego przed tą datą dokonuje się, z zastrzeżeniem art. 33, w drodze

zakładowej umowy zbiorowej. W odniesieniu do takiej umowy ustawa z dnia 26 stycznia

1984 r. nie wprowadzała w 1990 r. wymogu rejestracji.

Rozstrzygnięcie zasadności tych zarzutów zależy od okoliczności, która nie jest

ustalona w sprawie, to jest od tego, czy w spornym okresie zakład pracy, będący

poprzednikiem pozwanego, był objęty układem zbiorowym pracy. Sąd Najwyższy takich

ustaleń w postępowaniu kasacyjnym nie może czynić. Nie jest wprawdzie w pełni

słuszny argument kasacji wywodzony z art. 32 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r., gdyż

przepis ten dotyczy zmian zakładowego systemu wynagradzania, a w sprawie chodzi o

obowiązywanie nowej zakładowej umowy zbiorowej z 1990 r. Jednakże nie można tylko

z tego względu odstąpić od oceny, czy umowa z 1990 r. powinna mieć zastosowanie w

sprawie.

Obowiązujące w 1990 r. przepisy uzależniały istnienie obowiązku rejestracji

zakładowego źródła prawa pracy od tego, czy ten zakład był objęty układem zbiorowym

pracy. Jeżeli przedmiotowego zakładu pracy nie dotyczył układ zbiorowy pracy dla

państwowych gospodarstw rolnych, to należy przyjąć, że (niezależnie od jej nazwy)

zakładowa umowa zbiorowa z 1990 r. jest porozumieniem wprowadzającym zakładowy

system wynagradzania, który nie wymaga rejestracji (art. 2 pkt 4 i art. 25 ust. 1 ustawy z

dnia 26 stycznia 1984 r.). Natomiast jeżeli ten zakład pracy był objęty układem

zbiorowym pracy, to ten wewnątrzzakładowy akt z 1990 r. należy traktować jako

zakładową umowę zbiorową, która nie ma mocy obowiązującej bez rejestracji (art. 2 pkt

5 i art. 27 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. oraz art. 241

14

KP). Kwestia ta wymaga

ustaleń przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

W odniesieniu do okresu rozpoczynającego się dnia 1 maja 1992 r. należy

zauważyć, że nie jest trafny pogląd Sądu Apelacyjnego, iż powodowi złożono wypowie-

dzenie warunków płacy. Oświadczenie woli pracodawcy, określające nowe zasady

wynagradzania pracownika nie jest wypowiedzeniem zmieniającym, jeżeli nie zawiera

oświadczenia o wypowiedzeniu dotychczasowych warunków umowy o pracę i

propozycji ich zmiany (art. 42 KP). Jeżeli bowiem nie ma tych dwóch elementów, to

czynność pracodawcy, który oświadcza pracownikom, że będą inaczej wynagradzani,

może być jedynie traktowana jako propozycja zmiany umów o pracę w drodze

porozumienia stron. Nie można w tym przypadku jednoznacznie twierdzić, że jeżeli

pracownicy nie protestują przeciwko tej propozycji, to znaczy, że ją przyjmują. Przyjęcie

tej propozycji może nastąpić w sposób konkludentny, jeżeli z zachowania pracownika

wynika taki zamiar. Należy przy tym wyraźnie podkreślić, iż decydujące znaczenie ma

zachowanie tego pracownika w niezbyt odległym czasie po otrzymaniu informacji o

nowych zasadach wynagradzania.

Nowy pracodawca przejmujący zakład pracy nie jest związany postanowieniami

układowego prawa dotyczącego wynagrodzeń pracowników, obowiązującego przed

przejęciem (patrz uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 marca

1993 r., I PZP 65/92, OSNCP 1993 z. 10 poz. 168 oraz uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 1995 r., I PZP 16/95, OSNAPiUS 1995 nr 21 poz. 261). Wiążą

natomiast tego pracodawcę warunki indywidualnych umów o pracę wynikające z

postanowień zakładowego (układowego) prawa pracy obowiązującego w przej-

mowanym zakładzie pracy. Z tego względu (w stanie prawnym obowiązującym przed

wejściem w życie ustawy z dnia 29 września 1994 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy

oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz. U. Nr 113, poz. 547 ze zm.) nowy pracodawca

mógł, bezpośrednio po przejęciu zakładu pracy, podjąć działania zmierzające do

zmiany umów o pracę odbiegające od postanowień układu zbiorowego pracy lub prawa

wewnątrzzakładowego.

Nowy pracodawca wydał regulamin pracy, w którym określił zasady wynagra-

dzania pracowników. Nie jest to materia, która mogła być przedmiotem takiego

regulaminu (art. 104 KP w brzmieniu wówczas obowiązującym). W 1990 r. pracodawca

mógł wydać regulamin dotyczący wynagradzania pracowników tylko wtedy, gdy w

zakładzie pracy nie działała organizacja związkowa (art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 26

stycznia 1984 r. według jednolitego tekstu Dz. U. z 1990 r., Nr 69, poz. 407). Tenże

regulamin - w zakresie, w jakim pogarszał sytuację pracowników - nie mógł więc mieć

mocy wiążącej (jeżeli w zakładzie pracy działał związek zawodowy, co nie jest w

sprawie ustalone). Zarzut naruszenia art. 27 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych

może zatem również okazać się uzasadniony.

Z tych względów na podstawie art. 393

13

§ 1 KPC orzeczono jak w sentencji.

========================================