I PKN 53/96

Wyrok z dnia 7 stycznia 1997 r.

I PKN 53/96

1. Organy samorządu załogi przedsiębiorstwa państwowego mogą zdecy-

dować, że wypracowany zysk zostanie przeznaczony na cele zbiorowe, a nie

indywidualne nagrody.

2. W razie podziału premii z "odłożonego" zysku wypracowanego w rocz-

nych okresach rozliczeniowych pracownik, który rzetelnie wykonywał pracę w

tych okresach, nie może być pozbawiony udziału w tym wynagrodzeniu (art. 80

zdanie 1 KP).

3. Wynagrodzenie jest przede wszystkim ekwiwalentem za pracę wykonaną

(art. 13, 78 i 80 KP).

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN: Józef Iwulski

(sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 1997 r. sprawy z powództwa

Krzysztofa N. przeciwko Przedsiębiorstwu Handlu Zagranicznego "P." w W. o

wynagrodzenie, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z dnia 24 lipca 1996 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Krzysztof N., były pracownik Przedsiębiorstwa Handlu Zagranicznego "P." w W.,

wniósł o zasądzenie kwoty 95 000 000 starych zł tytułem nagrody z zysku za lata 1989 i

1991. Powód twierdził, że pozwany pracodawca w kwietniu 1994 r. wypłacił nagrodę z

zysku za 1991 r., a w lipcu 1994 r. za rok 1989. Powód wywodził, że były to premie

regulaminowe, a regulamin przewidywał, iż otrzymywał je pracownik po przepracowaniu

u pozwanego pełnego roku obliczeniowego, za który był dany fundusz. Powód uważał,

że skoro pracował u pozwanego w okresie od 1 września 1980 r. do 31 sierpnia 1993 r.,

to powinien otrzymać te świadczenia.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa, twierdząc, że wypłacone nag-

rody nie były nagrodami z zysku za lata wskazane przez powoda lecz innymi

świadczeniami pochodzącymi z Rezerwowego Funduszu Załogi. Prawo do tych wypłat

powstało dopiero w 1994 r. i nie przysługiwało powodowi, który już nie pozostawał w

zatrudnieniu w okresie oznaczonym w protokole dodatkowym nr 1 z 1994 r.,

wskazującym pracowników uprawnionych do spornych nagród, wypłacanych z tego

Funduszu. Okoliczność, że część uruchomionego Funduszu pochodziła z zysków

wypracowanych w okresie, w którym pracował powód, nie dawała zdaniem strony

pozwanej, podstaw do udziału w podziale uruchomionego Funduszu.

Wyrokiem z dnia 11 marca 1996 r. [...] Sąd Wojewódzki Sąd Pracy i Ubezpie-

czeń Społecznych w Warszawie oddalił powództwo. Sąd Wojewódzki ustalił, że w

okresie zatrudnienia powoda wypłacano nagrody z zysku i powód je otrzymał, zgodnie z

obowiązującym regulaminem podziału nagród z zysku. Część zysku Przedsiębiorstwa w

kwocie 33 976 107 100 starych zł "zdeponowano" na Rezerwowym Funduszu Załogi.

Na podstawie uchwały nr 1/94 Ogólnego Zebrania Delegatów Samorządu Pra-

cowniczego z dnia 25 kwietnia 1994 r. z Funduszu Rezerwowego Załogi kwotę 24 000

000 000 starych zł przeznaczono na nagrody dla pracowników. Decyzja ta została

poprzedzona uchwałą [...] Rady Pracowniczej z dnia 21 kwietnia 1994 r., która

pozytywnie zaopiniowała uruchomienie nagród z zysku za 1991 r. pozostającego na

Funduszu Rezerwowym Załogi. Wypłata tych nagród nastąpiła zgodnie z regulaminem

z dnia 14 maja 1992 r. z uwzględnieniem aneksu nr 1 z dnia 20 kwietnia 1994 r.

Zgodnie z tym aneksem, uprawnionymi do nagrody z Rezerwowego Funduszu Załogi

byli pracownicy, którzy przepracowali u strony pozwanej 12 miesięcy poprzedzających

datę uruchomienia Funduszu Załogi.

Uchwałą nr 1 z dnia 3 października 1994 r. Zebranie Delegatów Samorządu Pra-

cowniczego postanowiło przeznaczyć kwotę 130 000 000 000 starych zł z Rezer-

wowego Funduszu Załogi na wypłaty nagród dla pracowników. Z załącznika nr 10 do

Porozumienia z dnia 10 grudnia 1991 r. wynikało, że prawo do tych nagród otrzymali

pracownicy pozostający w stosunku pracy w dniu 3 stycznia 1994 r. Powód nie otrzymał

omówionych nagród, gdyż nie spełniał wskazanych warunków dotyczących po-

zostawania w zatrudnieniu.

Sąd Wojewódzki uznał, że kwoty przekazane z zysku Przedsiębiorstwa na Re-

zerwowy Fundusz Załogi zmieniły swój charakter i ich późniejsza wypłata nie była

wypłatą nagród z zysku. Nagrody z zysku za poszczególne lata zostały powodowi

wypłacone. Kwoty wypłacone z Rezerwowego Funduszu Załogi nie stanowiły nagród z

zysku za lata 1991 i poprzednie, lecz były to nagrody dodatkowe wypłacone na

podstawie odrębnego tytułu. Wypłata ich była realizacją uprawnień organów samorządu

załogi przedsiębiorstwa państwowego. Organy te były uprawnione do utworzenia

Rezerwowego Funduszu Załogi na podstawie ustawy z dnia 25 września 1981 r. o

samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.).

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, utworzenie Rezerwowego Funduszu Załogi z

wypracowanego zysku, bez wyraźnego wskazania na jaki cel kwota ta zostaje "za-

mrożona" i terminu jej uruchomienia, wyłącza traktowanie jej jako nagrody z zysku za

lata 1991 i poprzednie. Sąd Wojewódzki powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z

dnia 4 kwietnia 1994 r., I PZP 39/94 oraz stwierdził, że w "sprawie nie znajdują

zastosowania" uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1985 r., III PZP

35/85 i z dnia 4 kwietnia 1985 r., III PZP 41/85.

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lipca 1996 r. [...] oddalił rewizję

powoda. Sąd Apelacyjny uznał, że organy samorządu pracowniczego strony pozwanej

miały ustawowe prawo do utworzenia Funduszu Rezerwowego Załogi. Wypłacone z

tego Funduszu nagrody pochodziły z zysków z lat poprzednich gromadzonych na tym

Funduszu, a także z przesunięcia środków z Funduszu Prywatyzacyjnego. Sąd

Apelacyjny przyjął, że Fundusz Rezerwowy Załogi był od początku jego powstania

innym funduszem niż fundusz nagród z zysku, a zastosowanie do jego wykonania

postanowień regulaminu wypłat nagród z zysku z dnia 1 stycznia 1985 r. mogłoby

realizować zasady słuszności, gdyby powód był udziałowcem (współwłaścicielem)

pozwanego zakładu pracy. Tymczasem powód był pracownikiem, który zrealizował

uprawnienia do nagród z zysku za lata 1989-1991. Sąd Apelacyjny podniósł, że

"społeczno-gospodarczym przeznaczeniem pracowniczych nagród z zysku jako części

wynagrodzenia za pracę jest umocnienie pozytywnej motywacji do pracy na rzecz

pracodawcy". Sąd Apelacyjny podzielił przy tym stanowisko zawarte w uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 4 października 1994 r., I PZP 39/94, uznające prawo organów

samorządu pracowniczego do tworzenia innych funduszów przedsiębiorstwa oraz do

określania sposobu ich przeznaczenia na inne cele niż wypłaty nagród z zysku, w tym

na cele funduszu prywatyzacyjnego.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył kasacją powód, który podniósł zarzut na-

ruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie:

1) art. 65 KC w związku z art. 300 KP przez przyjęcie, że przedmiotowe wypłaty

miały być innego rodzaju świadczeniami niż nagrody z zysku, podczas gdy były one

poddane przepisom regulaminu podziału nagród z zysku, który został jedynie

zmodyfikowany aneksem nr 1 z dnia 22 maja 1994 r. Potwierdza to fakt, że nagrody te

nie zostały obciążone podatkiem dochodowym, a zgodnie z art. 52 pkt 2 ustawy z dnia

26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r., Nr 90,

poz. 416 ze zm.) jedynie określone w nim świadczenia, w tym m.in. nagrody z zysku za

okres do 31 grudnia 1991 r., były zwolnione od tego podatku. Nadto od wypłat z zysku

wypracowanego za 1989 r. nie została odprowadzona składka na rzecz ZUS. Zdaniem

skarżącego, nastąpiło to zgodnie z § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9

listopada 1987 r. w sprawie zgłaszania pracowników do ubezpieczenia społecznego

oraz opłacania składek na to ubezpieczenie (Dz. U. Nr 37, poz. 211 ze zm.) w związku

z § 2 ust. 1 pkt 6 uchwały nr 33 Rady Ministrów z dnia 25 marca 1983 r. w sprawie

kwalifikacji wynagrodzeń w jednostkach gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 15, poz. 85

ze zm.) oraz § 7 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w

sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłasza-

nia do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubez-

pieczenia społecznego (Dz. U. z 1993 r., Nr 68, poz. 330 ze zm.), według których

obowiązek odprowadzania składek od nagród z zysku powstał dopiero od 1990 r.

Zdaniem skarżącego, dowodzi to, że strona pozwana traktowała przedmiotowe wypłaty

jako nagrody z zysku za wskazane lata,

2) art. 3 i 58 KC w związku z art. 300 KP oraz art. 18 KP przez zaakceptowanie

uchwał organów samorządu załogi, retroaktywnych i naruszających prawa nabyte

powoda,

3) art. 13 i 80 KP przez przyjęcie poglądu, że uczynienie zadość roszczeniom

powoda stanowiłoby wprawdzie realizację zasady słuszności, ale w takim przypadku

należałoby go traktować jako współudziałowca. Zdaniem skarżącego, przepisy te na-

rusza także przyjęcie wykładni, iż społeczno-gospodarczym przeznaczeniem nagród z

zysku jest umocnienie pozytywnej motywacji do pracy na rzecz pracodawcy,

4) przepisów ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsię-

biorstwa państwowego (Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.) oraz ustawy z dnia 31 stycznia

1989 r. o gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych (jednolity tekst: Dz. U. z

1992 r., Nr 6, poz. 27 ze zm.) przez ustalenie, iż utworzenie Rezerwowego Funduszu

Załogi i Funduszu Prywatyzacyjnego powodowało, że nie mogły być następnie z nich

wypłacone nagrody z zysku. Zdaniem skarżącego, przepisy wskazanych ustaw nie

zawierają żadnych unormowań, które zakazywałyby zmiany przeznaczenia

utworzonego, a nie rozdysponowanego funduszu.

Pozostałe zarzuty kasacyjne dotyczą naruszenia przepisów postępowania, które

mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 393 pkt 2 KPC), a w szczególności:

5) naruszenia art. 328 § 2 KPC przez brak ustaleń Sądu Apelacyjnego co do

nieodprowadzenia podatku dochodowego i składek na rzecz ZUS oraz

6) naruszenia art. 229 KPC przez pominięcie, iż strona pozwana w piśmie pro-

cesowym z dnia 10 października 1995 r. przyznała, że wypłacone kwoty były "w istocie

typowymi nagrodami z zysku za lata 1989-1991"

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go

wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na kasację pozwany wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja powoda jest uzasadniona przede wszystkim ze względu na naruszenie

przez zaskarżony wyrok normy art. 13 KP (w brzmieniu obowiązującym w okresie

uruchomienia spornych wypłat, tj. w 1994 r.) oraz art. 80 KP w związku z art. 18 § 2 KP,

wskutek bezzasadnego pozbawienia powoda prawa do nagród z odłożonego w czasie

zysku pochodzącego z lat 1989-1991, a przeznaczonego na wypłaty w 1994 r.

Należy zwrócić uwagę na stan prawny, który spowodował działania strony poz-

wanej, polegające na swoistym Azamrożeniu@ części zysku Przedsiębiorstwa,

wypracowanego w latach 1989-1991, a przeznaczonych na wypłaty nagród dopiero w

1994 r. W tych latach obowiązywały stronę pozwaną przepisy o opodatkowaniu wzrostu

wynagrodzeń za pracę (o tzw. Apopiwku@), w związku z czym przeznaczała na wypłatę

pracownikom uczestniczącym w wypracowaniu zysku przedsiębiorstwa tylko jego

ograniczoną wielkość. Jest przy tym niesporne, że powód wówczas zrealizował

uprawnienia do nagród z zysku. Równocześnie znaczne kwoty zysku Przedsiębiorstwa

wypracowanego w tych latach były lokowane na innych tzw. nieobligatoryjnych

funduszach przedsiębiorstwa, w szczególności na Rezerwowym Funduszu Załogi oraz

na Funduszu Prywatyzacyjnym. Praktyka taka miała swoje umocowanie w obo-

wiązujących przepisach, gdyż rada pracownicza przedsiębiorstwa państwowego jest

władna do podejmowania uchwał w sprawie podziału na fundusze wygospodarowanego

dochodu pozostającego w dyspozycji przedsiębiorstwa oraz w sprawie zasad

wykorzystania tych funduszów (art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o

samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego - Dz. U. Nr 24, poz. 123 ze zm.), a

ogólne zebranie pracowników (delegatów) podejmuje uchwały w sprawie podziału

zysku przeznaczonego dla załogi (art. 10 pkt 2 tej ustawy).

Trafnie wskazano w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 paź-

dziernika 1994 r., I PZP 43/94 (OSNAPiUS 1995 nr 3 poz. 330), że regulacja ta upo-

ważnia radę pracowniczą do wydzielenia z dochodu przedsiębiorstwa części określanej

jako tzw. fundusz załogi. Jest to zysk przeznaczony dla załogi, o podziale którego

decyduje ogólne zebranie. Można dokonać podziału takiej części zysku na fundusz

mieszkaniowy, socjalny i nagrody dla pracowników. Zasady przyznawania tych nagród

wynikają z uchwalonych przez ogólne zebranie pracowników (delegatów załogi)

zakładowych regulaminów ich przyznawania. Wobec takich reguł, realizowanie różno-

rodnych form uczestnictwa załogi w zysku (zbiorowych i indywidualnych, konsum-

pcyjnych i inwestycyjnych), może powodować, że w poszczególnych formach i zakre-

sach zysku nie uczestniczą wszyscy pracownicy, którzy uczestniczyli w jego wy-

pracowaniu. Sposób korzystania z zysku załogi przeznaczonego do podziału na różne

cele określają bowiem demokratycznie podjęte uchwały ogólnego zebrania, które nie

muszą zaspokajać w równym stopniu nawet najbardziej usprawiedliwionych indy-

widualnych interesów wszystkich pracowników. Ma to w szczególności miejsce wów-

czas, gdy zysk zostaje przeznaczony i wykorzystany na realizację istotnego celu zbio-

rowego załogi, np. na fundusz prywatyzacyjny. Takie uchwały mają umocowanie

prawne w ustawowych kompetencjach organów samorządu pracowniczego przed-

siębiorstwa państwowego do tworzenia z wypracowanego zysku innych, tzw. nieo-

bligatoryjnych funduszów przedsiębiorstwa (art. 11 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o

gospodarce finansowej przedsiębiorstw państwowych - jednolity tekst: Dz. U. z 1992 r.,

Nr 6, poz. 27 ze zm.), w szczególności dlatego, że ustawodawca nie stworzył prawnych

rygorów podziału zysku przeznaczonego dla załogi. Jednakże podkreślenia wymaga, że

poglądy te dotyczą tylko wykorzystania utworzonych funduszów zgodnie z określonym

przeznaczeniem, realizującym cele zbiorowe, np. na prywatyzację, cele mieszkaniowe,

itp. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie oceniać należy nie samo utworzenie

Rezerwowego Funduszu Załogi (cel, któremu miał służyć), lecz sposób jego

rzeczywistego wykorzystania.

W stanie faktycznym sprawy organy samorządu załogi strony pozwanej podjęły

uchwały o wydzieleniu znacznych części wypracowanego zysku na Fundusz Re-

zerwowy i Fundusz Prywatyzacyjny Załogi i były do tego upoważnione. Należy jednak

zwrócić uwagę na założone i charakterystyczne cele utworzenia tych Funduszów. Z

uchwały Ogólnego Zebrania Delegatów Samorządu Pracowniczego podjętej w dniu 24

lipca 1992 r. w sprawie podziału zysku przeznaczonego dla załogi wynika utworzenie

Funduszu Załogi "odłożonego-rezerwowego" z przeznaczeniem na "ewentualne

podwyżki, nagrody itp". Wskazuje to na przeznaczenie tego Funduszu na pracownicze

wynagrodzenia, odłożone jedynie w czasie z uwagi na obowiązywanie przepisów o

podatku od ponadnormatywnych wynagrodzeń. Z Funduszem Prywatyzacyjnym

związane były zamierzenia utworzenia spółki pracowniczej dostępnej dla osób mają-

cych w dniu 3 stycznia 1994 r. prawa pracowników Przedsiębiorstwa (uchwała Nr 2

Ogólnego Zebrania Delegatów Samorządu Pracowniczego z dnia 3 października 1994

r. i załącznik do tej uchwały). Jednakże już uchwałą Nr 4/94 tego organu przeniesiono

zgromadzoną na Funduszu Prywatyzacyjnym kwotę 130 000 000 000 starych zł na

Fundusz Rezerwowy Załogi przeznaczony na "odłożone" w czasie wynagrodzenia.

Podjęcie działań zmierzających do uruchomienia wypłat z Funduszu Rezerwowe-

go Załogi trzeba ocenić jako związane z ogłoszeniem ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r.

o utracie mocy obowiązującej przez ustawę z dnia 22 grudnia 1990 r. o opodatkowaniu

wzrostu wynagrodzeń (Dz. U. Nr 134, poz. 648), która z dniem 31 marca 1994 r.

spowodowała ostateczną utratę działania tych przepisów. Doszło wówczas do ustalenia

aneksu nr 1 z dnia 20 kwietnia 1994 r. do regulaminu podziału nagród z zysku,

obowiązującego od dnia 14 maja 1992 r. Aneks ten wprowadzał zasadę, że w razie

uruchomienia wypłat nagród z Funduszu Rezerwowego Załogi utworzonego z zysku z

lat ubiegłych, nagradzaniem będą objęci pracownicy, którzy przepracowali u strony

pozwanej 12 miesięcy poprzedzających datę uruchomienia Funduszu Załogi. Za-

chowano przy tym uprawnienia dla pracowników, którzy nie przepracowali tego okresu,

ale spełniali warunki określone w § 5 pkt 2 zakładowego regulaminu podziału nagród z

zysku. Pozostałą część tego zakładowego aktu płacowego pozostawiono bez zmian.

Następnie w pozwanym Przedsiębiorstwie podjęto uchwały Ogólnego Zebrania

Delegatów Samorządu Pracowniczego z dnia 25 kwietnia 1994 r. dotyczącą wypłaty

nagród z podzielonego zysku za 1991 r., znajdującego się na Funduszu Rezerwowym

Załogi w wysokości 24 000 000 000 starych zł i z dnia 3 października 1994 r.

uruchamiającą wypłatę kwoty 130 000 000 000 starych zł z tego Funduszu. Sąd

Najwyższy, będąc związany stanem faktycznym ustalonym przez Sądy w toku

postępowania podkreśla te fakty dla koniecznej oceny charakteru prawnego wypłat

dokonanych przez stronę pozwaną z Funduszu Rezerwowego Załogi, pochodzącego w

znacznej części z odłożonych zysków wypracowanych w latach 1989-1991. Należy

uznać, że uruchomienie w 1994 r. przez stronę pozwaną wypłat nagród z zysku wypra-

cowanego w latach 1989-1991, który pozostawał odłożony na Funduszu Rezerwowym

Załogi do momentu utraty mocy ustawy z dnia 22 grudnia 1990 r. o opodatkowaniu

wzrostu wynagrodzeń, trzeba wiązać z przeznaczeniem tego Funduszu na

wynagrodzenia pracownicze. Pozwane Przedsiębiorstwo nie wypłaciło spornych nagród

z innych funduszów, w szczególności z Funduszu Prywatyzacyjnego. Sporne wypłaty

pochodziły z zysku wypracowanego w przeważającej części w latach 1989-1991, kiedy

powód był pracownikiem strony pozwanej. Były one dokonywane w oparciu o

postanowienia zakładowego regulaminu podziału nagród z zysku z dnia 14 maja 1992

r., który został zmodyfikowany aneksem nr 1 z dnia 20 kwietnia 1994 r. Nie może

budzić wątpliwości, że roczne nagrody wypłacone na podstawie tego regulaminu miały

charakter premii z zysku stanowiących wynagrodzenie za pracę. Premia z zysku, jako

szczególny składnik wynagrodzenia za pracę, jest związana w prawie pracy z

przesłankami warunkującymi jej nabycie lub utratę w konkretnym okresie

rozliczeniowym. Jeżeli świadczenia premiowe są wypłacane z podzielonego zysku

przeznaczonego na nagrody dla załogi za określone lata rozliczeniowe, to postanowie-

nia regulaminu podziału nagród z zysku za konkretne okresy rozliczeniowe nie mogą

wyłączyć prawa do premii tylko z tego powodu, że uruchomienie funduszy premiowych

następuje po upływie okresu zatrudnienia pracownika. W razie odłożonego podziału

premii z podzielonego zysku wypracowanego w rocznych okresach rozliczeniowych,

pracownik, który rzetelnie wykonywał pracę w tych okresach rozliczeniowych, nie może

być pozbawiony należnego mu udziału w tym wynagrodzeniu za pracę wykonaną w

okresach rozliczeniowych, za które dzielone jest wynagrodzenie (art. 80 zdanie

pierwsze KP). Nieważne jest tworzenie uprawnień premiowych wyłącznie dla

pracowników, którzy pozostawali w zatrudnieniu po upływie okresów rozliczeniowych,

gdyż premia z zysku należy się zawsze za pracę wykonaną w konkretnym okresie

rozliczeniowym. W takiej regulacji prawnej samodzielność organów samorządu

pracowniczego musi mieścić się w granicach wyznaczonych przez normy

powszechnego prawa pracy. Jeżeli działania organów samorządu bezpodstawnie poz-

bawiają pracowników prawa do wynagrodzenia za pracę wykonaną, to są one

sprzeczne z przepisami prawa pracy, także dlatego, że w razie niewykonywania pracy

pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa

pracy tak stanowią (art. 80 zdanie drugie KP). Inaczej rzecz ujmując, nie może być w

prawie pracy takiej sytuacji, że premie z odłożonego funduszu przeznaczonego na

wypłaty nagród, a pochodzącego z zysków uzyskanych w konkretnych latach

rozliczeniowych, nabyli tylko pracownicy pozostający w zatrudnieniu w innym okresie, a

nawet pracownicy, którzy mogli w ogóle nie świadczyć pracy w okresach rozli-

czeniowych, za które dzielony był fundusz przedsiębiorstwa, utworzony z podzielonego

zysku z lat ubiegłych. W takich okolicznościach, jako sprzeczne z zasadą wy-

nagradzania pracowników za pracę wykonaną (art. 80 KP oraz art. 13 KP w brzmieniu

obowiązującym w 1994 r., tj. w dacie uruchomienia spornych wypłat, w związku z art. 18

§ 2 KP), nieważne jest w odniesieniu do powoda ograniczenie kręgu uprawnionych do

wypłat nagród z Funduszu Rezerwowego Załogi, dokonane aneksem nr 1 z dnia 20

kwietnia 1994 r. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, co należy w

pełni podzielić, że pomijanie byłych pracowników przy przyznawaniu wynagrodzenia za

pracę, jedynie ze względu na ustanie ich stosunków pracy, jest sprzeczne z zasadą

nabycia prawa do wynagrodzenia za pracę wykonaną (art. 80 KP), przysługiwania

wynagrodzenia według ilości, rodzaju i jakości pracy (poprzednie brzmienie art. 13 KP

oraz art. 78 KP), a także z zasadą równego traktowania pracowników (obecnie

wyrażoną w art. 11

2

KP, a poprzednio wynikającą z zasad prawa pracy). Tych reguł nie

może ograniczać zasada samodzielności pracodawcy w kształtowaniu wynagrodzeń

pracowniczych czy zasada samodzielności organów samorządu pracowniczego w

kształtowaniu form uczestnictwa załogi w zyskach przedsiębiorstwa państwowego.

Muszą one bowiem mieścić się w ramach porządku prawnego wyznaczonego przez

podstawowe zasady prawa pracy (tak uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia

23 października 1996 r., I PRN 94/96 i wyroku z dnia 5 grudnia 1996 r., I PKN 30/96,

dotychczas nie publikowanych, oraz w uchwale pełnego składu Izby Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 października 1985 r., III PZP 33/85, OSNCP 1986

z. 5 poz. 64; uchwale z dnia 30 lipca 1986 r., III PZP 47/86, OSNCP 1987 z. 5-6 poz.

82; wyroku z dnia 18 września 1986 r., I PRN 71/86, OSNCP 1987 z. 12 poz. 208 i

uzasadnienie uchwały z dnia 20 listopada 1986 r., III PZP 71/86, OSNCP 1987 z. 12

poz. 197). W kontekście tych zasad za nieprawidłowy należy uznać pogląd Sądu

Apelacyjnego o wyłącznie motywacyjnej roli wynagrodzenia za pracę. Wynagrodzenie

to jest przede wszystkim ekwiwalentem za pracę wykonaną i w tym aspekcie należy

oceniać charakter wypłaconych świadczeń i zasady ich ochrony.

W tej sytuacji należy uznać za przesądzoną zasadność dochodzonych przez

powoda roszczeń o wypłatę nagród z Funduszu Rezerwowego Załogi, które w istocie

były nagrodami z podzielonego w 1994 r. zysku pochodzącego z lat 1989-1991. Od-

mienne oceny Sądów obu instancji trzeba w tym zakresie uznać za naruszające wska-

zane przepisy prawa materialnego. Prowadzi to na podstawie art. 393

13

§ 1 KPC do

uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi drugiej instancji. Dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest

bowiem jedynie uzupełnienie postępowania dowodowego dla ustalenia wysokości

roszczeń przysługujących powodowi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Ape-

lacyjny powinien ustalić daty i wielkości uruchomionych w 1994 r. wypłat nagród z

Funduszu Rezerwowego Załogi w części pochodzącej z odłożonych zysków wypra-

cowanych i należnych za lata 1989-1991. Uzasadnione roszczenia powoda należy

ustalić według zasad zakładowego regulaminu podziału nagród z zysku z dnia 14 maja

1992 r., według brzmienia obowiązującego w datach uruchomienia wypłacanych na

jego podstawie nagród z podzielonego zysku za lata 1989-1991. Nie muszą to być takie

same wielkości nagród jakie otrzymali pracownicy strony pozwanej, korzystający z nich

na podstawie aneksu nr 1 z dnia 20 kwietnia 1994 r., albowiem w stosunku do nich

zachodzi prawdopodobieństwo uzyskania wypłat wyższych niż należne, kosztem

pracowników dotychczas bezpodstawnie pominiętych przy rozdziale spornych nagród.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

========================================