III RN 61/97

Wyrok z dnia 7 października 1997 r.

III RN 61/97

Minister Sprawiedliwości zwracając się w trybie art. 16 § 3 ustawy z dnia 14

lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 22, poz. 91 ze zm.) do sądu dyscypli-

narnego właściwej izby notarialnej o zajęcie stanowiska w sprawie odwołania

notariusza, ma obowiązek powiadomić o tym zainteresowanego (art. 106 § 2

KPA). Sąd dyscyplinarny wyraża stanowisko w formie postanowienia, które

powinno być doręczone także notariuszowi wraz z pouczeniem o przysługującym

mu zażaleniu (art. 106 § 5, art. 124, art. 125 oraz art. 126 KPA).

Przewodniczący SSN: Jerzy Kwaśniewski, Sędziowie SN: Janusz Łętowski,

Andrzej Wasilewski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 października 1997 r. sprawy ze skargi

Jana D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 stycznia 1997 r. [...] w

przedmiocie odwołania ze stanowiska notariusza, na skutek rewizji nadzwyczajnej

Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w

Warszawie z dnia 26 marca 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Ad-

ministracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

U z a s a d n i e n i e

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 4 listopada 1996 r. wydaną na podstawie

art. 16 § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 22, poz. 91 ze

zm.) odwołał Jana D. ze stanowiska notariusza, a następnie - w wyniku ponownego

rozpoznania sprawy na wniosek zainteresowanego - decyzją z 17 stycznia 1997 r.

uchylił swą pierwotną decyzję w części dotyczącej terminu odwołania, wyznaczając go

na dzień 30 kwietnia 1997 r. W uzasadnieniu decyzji o odwołaniu Jana D. ze stano-

wiska notariusza podano, że odwołanie nastąpiło z powodu dwóch ujemnych ocen

pracy notariusza, które dokonane zostały na podstawie wizytacji przeprowadzonych

przez wizytatorów notarialnych na zlecenie Rady Izby Notarialnej w K. kolejno w dniach

11 i 12 kwietnia 1995 r. oraz dnia 17 października 1995 r. Na tej podstawie w dniu 20

marca 1996 r. Minister Sprawiedliwości wystąpił do Sądu Dyscyplinarnego Izby

Notarialnej w K. o rozpatrzenie sprawy Jana D. Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w K.

na posiedzeniu w dniu 8 maja 1996 r. podjął uchwałę aprobującą odwołanie Jana D. ze

stanowiska notariusza.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą

decyzję Jan D. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz o

wstrzymanie jej wykonania, zarzucając w szczególności naruszenie podstawowych

praw strony w prowadzonym w jego sprawie postępowaniu (art. 10 oraz art. 28 KPA)

przez to, że ani nie zapewniono mu udziału w dotyczącym jego osoby postępowaniu

prowadzonym przez organy Izby Notarialnej w K., ani też nie stworzono mu możliwości

zapoznania się i ustosunkowania do materiału dowodowego zebranego w sprawie

dotyczącej jego osoby przed podjęciem rozstrzygnięcia. Równocześnie skarżący

zarzucił, że w toczącym się wobec niego postępowaniu naruszony został przepis art. 52

§ 1 Prawa o notariacie, wedle którego po upływie jednego roku od chwili czynu nie

można wszcząć postępowania dyscyplinarnego, a w razie wszczęcia podlega ono

umorzeniu. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości stwierdził, że zarzuty

skarżącego są bezzasadne, bowiem nie można utożsamiać postępowania

prowadzonego na podstawie art. 16 § 3 Prawa o notariacie z postępowaniem dyscypli-

narnym, którego dotyczy art. 50 i następne Prawa o notariacie. Tym samym, zdaniem

Ministra Sprawiedliwości, w rozpoznawanej sprawie nie mógł mieć zastosowania także

przepis art. 52 § 1 Prawa o notariacie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 marca 1997 r. [...] oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że

bezzasadne są zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia w niniejszej sprawie przez

Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej przepisów art. 50 i następnych Prawa o notariacie,

które określają zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zdaniem Naczelnego Sądu

Administracyjnego, Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej rozpatrując sprawę w trybie art.

16 § 3 Prawa o notariacie nie występuje bowiem w roli organu egzekwującego

odpowiedzialność dyscyplinarną i dlatego w tym wypadku nie mają zastosowania

przepisy art. 52 § 1, art. 58 i art. 62 Prawa o notariacie. Do postępowania

opiniodawczego, o którym mowa w art. 16 § 3 Prawa o notariacie, zdaniem Naczelnego

Sądu Administracyjnego, nie mają także zastosowania rygory prawne, o których mowa

w art. 106 KPA. Natomiast, w opinii tego Sądu, naruszenie przez Radę Izby Notarialnej

w K. przepisów proceduralnych, które gwarantować mają notariuszowi prawo do obrony

w toczącym się wobec niego postępowaniu jest w tej sprawie bez znaczenia, bowiem

jest to ?kwestia wywiązywania się korporacji zawodowej ze swych powinności wobec

członka, a nie kwestia legalności działań organu odwołującego notariusza@. Wreszcie,

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza w uzasadnieniu wyroku, że wprawdzie Sąd

Dyscyplinarny Izby Notarialnej w K. nie doręczył skarżącemu swej uchwały z 8 maja

1996 r. akceptującej zamiar Ministra Sprawiedliwości odwołania go ze stanowiska

notariusza i nie pouczył go tym samym o przysługujących mu w tym wypadku środkach

odwoławczych, tym niemniej z akt sprawy wynika, że skarżący miał możliwość

zapoznania się z treścią tej uchwały, a: "brak pouczenia o środkach odwoławczych

osoby wykonującej zawód prawniczy nie stanowi - zdaniem Sądu - naruszenia prawa

mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy@.

Rewizję nadzwyczajną od tego wyroku złożył Rzecznik Praw Obywatelskich,

zarzucając w niej rażące naruszenie art. 9, art. 10 § 1, art. 61 § 4 i art. 106 § 1-§ 5 KPA

w związku z art. 124 § 1 i § 2 oraz art. 125 § 1 KPA oraz art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z

dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze

zm.) i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Naczel-

nemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W

uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że rozpatrzenie

sprawy przez Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w K. nastąpiło z naruszeniem pods-

tawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym w szczególności z narusze-

niem art. 106 KPA, przez co pozbawiono skarżącego przysługujących mu gwarancji

procesowych. Sąd Dyscyplinarny nie zajął stanowiska w wymaganej prawem formie

postanowienia i nie doręczył go zainteresowanemu wraz z pouczeniem o przysługują-

cych mu środkach prawnych. Stanowiło to, zdaniem rewizji nadzwyczajnej, naruszenie

podstawowej zasady postępowania administracyjnego określonej w art. 9 KPA, tzn.

obowiązku organu prowadzącego postępowanie co do należytego i wyczerpującego

informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych toczącego się

postępowania, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw lub obowiązków będących

przedmiotem postępowania. Naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tym

bardziej że decyzja Ministra Sprawiedliwości o odwołaniu skarżącego ze stanowiska

notariusza oparta była na uchwale Sądu Dyscyplinarnego Izby Notarialnej w K. podjętej

w wyniku postępowania przeprowadzonego bez udziału strony. W dniu 2 października

1997 r. zainteresowany - Jan D. doręczył pismo procesowe, w którym popiera rewizję

nadzwyczajną, podnosząc dodatkowo, że w toku postępowania w niniejszej sprawie

przed organami Rady Izby Notarialnej w K. naruszone zostały przepisy Prawa o

notariacie dotyczące zasad i trybu prowadzenia postępowania dyscyplinarnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 22, poz. 91 ze zm.)

reguluje odrębnie zasady i tryb postępowania w sprawie powoływania i odwoływania

notariuszy (art. 10 - art. 16 Prawa o notariacie) oraz zasady i tryb postępowania w

sprawie odpowiedzialności dyscyplinarnej notariuszy (art. 50 - art. 70 Prawa o nota-

riacie). Na odrębność obu wymienionych postępowań wyraźnie wskazuje także dys-

pozycja art. 61 Prawa o notariacie, który stanowi, że: "w razie odwołania notariusza w

toku postępowania dyscyplinarnego, postępowanie toczy się nadal@.

W art. 16 Prawa o notariacie określone zostały enumeratywnie przesłanki

prawne, których spełnienie powoduje, że Minister Sprawiedliwości jest obowiązany (art.

16 § 1 Prawa o notariacie) lub też upoważniony (art. 16 § 3 Prawa o notariacie) do

odwołania notariusza. Zasadą jest, że podjęcie przez Ministra Sprawiedliwości decyzji w

sprawie odwołania notariusza powinno być poprzedzone stosowną opinią właściwej

rady izby notarialnej (art. 35 pkt 1 Prawa o notariacie). Tym niemniej w wypadku, gdy

Minister Sprawiedliwości zamierza odwołać notariusza ze względu na to, że w wyniku

kolejnych wizytacji [...] notariusz ten uzyskał dwie ujemne oceny swej pracy, przed

podjęciem decyzji o odwołaniu notariusza Minister Sprawiedliwości obowiązany jest

przedstawić daną sprawę do rozpatrzenia sądowi dyscyplinarnemu właściwej izby

notarialnej. Zważywszy, że kompetencja Ministra Sprawiedliwości do powołania (art. 10

Prawa o notariacie) lub odwołania natariusza (art. 16 Prawa o notariacie) ma wszelkie

znamiona prawne autorytatywnego rozstrzygnięcia organu administracyjnego w

indywidualnej sprawie, należy przyjąć, że w zakresie w jakim przepisy Prawa o

notariacie nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie to powinno być podejmowane przez

Ministra Sprawiedliwości z zachowaniem przepisów Kodeksu postępowania

administracyjnego (art. 1 § 1 pkt 1 KPA w związku z art. 10 i nast. Prawa o notariacie).

Jeżeli więc art. 16 § 3 Prawa o notariacie zobowiązuje Ministra Sprawiedliwości, aby

przed odwołaniem notariusza przedstawił sprawę do rozpatrzenia sądowi

dyscyplinarnemu właściwej izby notarialnej, to w braku odmiennej regulacji prawnej w

Prawie o notariacie obowiązuje w tym zakresie dyspozycja art. 106 KPA. Oznacza to,

że Minister Sprawiedliwości zwracając się w trybie art. 16 § 3 Prawa o notariacie do

sądu dyscyplinarnego właściwej izby notarialnej o zajęcie stanowiska w sprawie, ma

obowiązek powiadomić o tym równocześnie stronę - notariusza (art. 106 § 2 KPA).

Natomiast z punktu widzenia toczącego się postępowania, stanowisko zajęte w

przedmiotowej sprawie przez właściwy sąd dyscyplinarny ma walor prawny

postanowienia i powinno być doręczone także stronie - notariuszowi, którego dotyczy,

wraz z pouczeniem o przysługującym środku prawnym - zażaleniu (art. 106 § 5, art.

124, art. 125 oraz art. 126 KPA). Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie zarówno

Minister Sprawiedliwości, jak i właściwy Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w K. uchybił

wymaganiom postępowania, o których mowa w art. 106 KPA i tym samym pozbawił

stronę - notariusza możliwości skorzystania z przysługujących mu praw, przez co

rażąco naruszone zostało prawo, a w szczególności przepisy art. 9, art. 10 § 1, art. 61 §

1, art. 106 § 1-§ 5 oraz art. 124-art. 126 KPA.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 10 ustawy z 1

marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta

Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu

postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 43, poz. 189) w związku z art. 393

13

KPC orzekł,

jak w sentencji.

========================================