I PKN 482/97

Wyrok z dnia 19 stycznia 1998 r.

I PKN 482/97

1. Sprawa o zawarcie przyrzeczonej umowy o pracę (art. 389 i 390 KC w

związku z art. 300 KP) jest sprawą z zakresu prawa pracy (art. 476 § 1 pkt 1

KPC) i nie może być uznana za spór dotyczący ustanowienia nowych warun-

ków pracy i płacy w rozumieniu art. 262 § 2 pkt 1 KP, co prowadziłoby do braku

roszczenia materialnoprawnego, a nie do braku drogi sądowej.

2. Oświadczenie woli pracodawcy zobowiązującego się do zawarcia

umowy o pracę musi być skierowane do drugiej strony i zawierać istotne pos-

tanowienia umowy przyrzeczonej oraz termin jej zawarcia. W ramach wykładni

oświadczenia woli (art. 65 KC w związku z art. 300 KP) nie można uzupełniać

tego oświadczenia o elementy, których ono nie zawierało. Zatrudnienie w okre-

sie wypowiedzenia pracownika odwołanego ze stanowiska przy innej odpo-

wiedniej pracy za jego zgodą (art. 71 KP) nie stanowi zawarcia umowy przed-

wstępnej, zobowiązującej pracodawcę do zatrudniania pracownika przy powie-

rzonej pracy po upływie okresu wypowiedzenia.

Przewodniczący SSN: Walerian Sanetra, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 1998 r. sprawy z po-

wództwa Anny P. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy Uzdrowiskowej w M. o zawar-

cie umowy przyrzeczonej i odszkodowanie, na skutek kasacji strony pozwanej od

wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z

dnia 10 lipca 1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił apelację powódki od

wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Nowym Sączu z dnia 30 kwietnia 1997 r.

[...]

- 2 -

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem

z dnia 10 lipca 1997 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Nowym Sączu z dnia 30

kwietnia 1997 r. [...], w ten sposób, że nakazał pozwanemu Urzędowi Miasta i Gminy

w M. nawiązanie z powódką Anną P. stosunku pracy na czas nieokreślony na

stanowisku podinspektora, za wynagrodzeniem wynikającym ze stawek osobistego

zaszeregowania przewidzianych dla tego stanowiska, a także zasądził od pozwane-

go na rzecz powódki kwotę 2557,50 zł z ustawowymi odsetkami od 29 kwietnia 1996

r. Orzekając reformatoryjnie Sąd Wojewódzki uznał, że oświadczenie Burmistrza

Adama M., złożone podczas sesji Rady Miasta i Gminy w M. w dniu 27 listopada

1995 r. o rozwiązaniu stosunku pracy z powódką tylko na stanowisku sekretarza

urzędu oraz o pozostawieniu jej w pracy w Urzędzie, a także jego późniejsze postę-

powanie w stosunku do powódki „należy ocenić w świetle zasad współżycia spo-

łecznego, zasad logiki oraz zdrowego rozsądku”, które „nakazują potraktowanie

przedmiotowego oświadczenia jako umowy przedwstępnej, ze wszystkimi wynikają-

cymi z tego faktu konsekwencjami”. Sąd ten przyjął, że nastąpiło oznaczenie mini-

mum treści umowy przyrzeczonej, tj. rodzaju przyszłej pracy, miejsca jej wykonywa-

nia, terminu rozpoczęcia oraz wynagrodzenia za pracę.

Rodzaj i miejsce pracy określił sam Burmistrz, powierzając powódce w okresie

wypowiedzenia nowy zakres czynności, który został przez nią przyjęty i podpisany,

co stanowiło oświadczenie woli o nawiązaniu nowego stosunku pracy złożone w

sposób dorozumiany. Jako bez znaczenia Sąd Wojewódzki określił fakt, że Burmistrz

nie zaznaczył, iż powierzony zakres czynności ma dotyczyć pracy wykonywanej po

okresie wypowiedzenia. Co do warunków zatrudnienia, w tym wynagrodzenia za

pracę, Sąd drugiej instancji podzielił pogląd powódki, że dokładne sprecyzowanie

warunków przyszłego zatrudnienia w dniu 27 listopada 1995 r. było zbędne, ponie-

waż kwestie te wynikają wprost z przepisów prawa i są sprecyzowane w ustawie z

dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (jednolity tekst: Dz. U. z 1996 r. Nr

13, poz. 74) oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 1996 r. zmienia-

jącym rozporządzenie w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz.

U. Nr 96, poz. 444). Termin zawarcia umowy przyrzeczonej był oczywisty i upłynął w

- 3 -

okresie trzech miesięcy obowiązującego powódkę okresu wypowiedzenia, a pozwa-

ny powinien wykonać umowę przyrzeczoną nawet w ostatnim dniu tego okresu. Ta-

kie wykonanie przyrzeczonego zobowiązania jest zgodne z judykaturą, która do-

puszcza elastyczność w sposobie oznaczenia terminu zawarcia umowy przyrzeczo-

nej, jeżeli można określić go bez żadnych trudności.

W kasacji pozwanego podniesiono zarzuty:

1) nieważności postępowania (art. 379 pkt 1 i 5 KPC) z powodu niedopusz-

czalności drogi sądowej w sporach o ustalenie nowych warunków pracy i płacy (art.

262 § 2 pkt 1 KP), a także wskutek pozbawienia z powodu powodzi, pozwanego i

jego przedstawiciela w swojej siedzibie w Muszynie możliwości komunikacji z sie-

dzibą Sądu Wojewódzkiego w Krakowie w dniu rozprawy apelacyjnej,

2) naruszenia prawa materialnego, a w szczególności:

- art. 1, 3 i 62 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez dokonanie odmiennej

oceny materiału dowodowego w sprawie, co naruszyło niezawisłość Sądu pierwszej

instancji,

- przepisów art. 66, 72, 389 i 390 KC oraz art. 22, 25 § 1, 29, 57, 71, 77

2

§ 3, 78 § 2,

81 § 1 i 300 KP - przez przyjęcie, że oświadczenie Burmistrza, które miał złożyć 27

listopada 1995 r., stanowiło umowę przedwstępną zawierającą wszystkie elementy

umowy przyrzeczonej określające nowy stosunek pracy oraz że przyjęty przez po-

wódkę w okresie wypowiedzenia zakres czynności miał obowiązywać również po

upływie tego okresu, a nadto bezzasadne zasądzenie w sprawie kwoty pieniężnej,

mimo niedochodzenia przez powódkę przywrócenia do pracy,

3/ naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na

wynik sprawy (art. 393

1

pkt 2 KPC) - przez przyjęcie, że stan rzeczy istniejący w

chwili zamknięcia rozprawy dawał podstawę do wydania wyroku reformatoryjnego

(art. 316 i 382 KPC), a także naruszenie art. 328 § 2 KPC przez niepodanie w uza-

sadnieniu wyroku dowodów, na których oparł się Sąd Wojewódzki, który nadto nie

wskazał podstawy prawnej zasądzenia na rzecz powódki odszkodowania w pkt 2

zaskarżonego wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

- 4 -

Rozpoznając kasację w granicach jej podstaw, w pierwszej kolejności należało

rozważyć zarzuty dotyczące nieważności postępowania, które okazały się chybione.

Roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej i odszkodowanie, mające swoje mate-

rialnoprawne umocowanie w treści art. 389 i 390 KC w związku z art. 300 KP kwalifi-

kuje się jako sprawa cywilna z zakresu prawa pracy (art. 1 i 476 § 1 pkt 1 KPC), któ-

rej rozpoznanie podlega właściwości sądu pracy (art. 262 § 1 KP). Dlatego bezpods-

tawne było kwalifikowanie tej sprawy jako sporu o ustanowienie nowych warunków

pracy i płacy w rozumieniu art. 262 § 2 pkt 1 KP, wobec odmiennej natury material-

noprawnej i procesowej rozpoznanego roszczenia. Zresztą brak właściwości sądu

pracy według regulacji art. 262 § 2 pkt 1 KP również nie powoduje niedopuszczalno-

ści drogi sądowej w takich sprawach, a jedynie prowadzi do oddalenia powództwa o

ukształtowanie nowej treści istniejącego stosunku pracy, wobec braku roszczenia

materialnoprawnego w takim zakresie.

Bezzasadny był również zarzut nieważności postępowania wyprowadzany z

powinności Sądu drugiej instancji zawieszenia z urzędu postępowania apelacyjnego

z powodu przerwania komunikacji pomiędzy siedzibą pozwanego a siedzibą Sądu

Wojewódzkiego w Krakowie, co miało pozbawić stronę pozwaną możności obrony jej

praw. Tymczasem sąd na podstawie art. 174 § 1 pkt 3 KPC zawiesza postępowanie

z urzędu, jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje się w miejscowości

pozbawionej wskutek nadzwyczajnych wydarzeń wszelkich sposobów komunikacji z

siedzibą sądu, co nie odnosiło się do przypadku ograniczonego przerwania komuni-

kacji autobusowej wskutek nieprzejezdności dróg.

Merytorycznie kasacja jest uzasadniona z powodu naruszenia przez Sąd dru-

giej instancji art. 66 i 72 KC oraz art. 389 i 390 KC w związku z art. 300 KP. Orzeka-

jąc w tej sprawie reformatoryjnie Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie wystąpiło

naruszenie istotnych przepisów postępowania art. (316 i 382 KPC), które uprawniały

Sąd drugiej instancji do orzekania według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamk-

nięcia rozprawy apelacyjnej na podstawie materiału dowodowego zebranego w pos-

tępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym, a miało miejsce

jedynie naruszenie zasygnalizowanych przepisów prawa materialnego przez błędną

ich wykładnię. W takim wypadku występowało związanie stanem faktycznym stano-

wiącym podstawę wydania zaskarżonego wyroku (art. 393

15

KPC). W rozpoznawanej

- 5 -

sprawie sądy obu instancji zgodnie przyjęły, że Burmistrz Miasta i Gminy w M., sta-

wiając na nadzwyczajnej sesji Rady Miasta i Gminy Uzdrowiskowej w M. w dniu 27

listopada 1995 r. wniosek o odwołanie powódki ze stanowiska sekretarza Urzędu

Miasta i Gminy, oświadczył, że chodzi o odwołanie tylko z tego stanowiska, a nie z

pracy w Urzędzie, co zostało odnotowane w protokole. Oświadczenie Burmistrza o

pozostawieniu powódki w pracy w Urzędzie na innym stanowisku zostało również

złożone po sesji Rady Miasta i Gminy na spotkaniu z pracownikami, z tym że nie

określił on nowego stanowiska pracy, przewidywanego czasu zatrudnienia oraz wy-

nagrodzenia za pracę. Następnie w czasie osobistej rozmowy z Burmistrzem w dniu

30 listopada 1995 r. powódka wyraziła zgodę na wykonywanie pracy w okresie wy-

powiedzenia, a następnie udała się na urlop wypoczynkowy. W okresie korzystania z

urlopu Burmistrz zlecił inspektorowi do spraw kadrowych przygotowanie zakresu

czynności na stanowisku podinspektora, nie zaznaczając, że zakres ten będzie

obowiązywał tylko w okresie odwołania powódki. Powódka podpisała w dniu 19

grudnia 1995 r. zakres czynności podinspektora w referacie Mienia Komunalnego i

Gospodarki Przestrzennej. W dniu 30 grudnia 1995 r. powódka otrzymała pismo od-

wołujące ją ze stanowiska sekretarza Urzędu, informujące o rozwiązaniu tego sto-

sunku pracy z zachowaniem okresu wypowiedzenia na podstawie art. 70 § 2 KP.

Powódka dopiero w dniu 23 lutego 1996 r. zwróciła się z zapytaniem do Burmistrza o

dalsze zatrudnienie po upływie okresu wypowiedzenia, który poinformował ją, że nie

będzie dalej zatrudniona. Po tym dniu powódka przebywała nieprzerwanie do 23

sierpnia 1996 r. na zwolnieniu lekarskim, a następnie korzystała z zasiłku dla bezro-

botnych.

Na tle takich ustaleń brak było podstaw prawnych do przyjęcia, że oświadcze-

nie Burmistrza złożone podczas sesji Rady Miasta i Gminy Uzdrowiskowej w M. w

dniu 27 listopada 1995 r. zawierało istotne elementy kreujące - w rozumieniu dyspo-

zycji art. 389 KC w związku z art. 300 KP - umowę przedwstępną dotyczącą przyrze-

czenia zawarcia umowy o pracę z powódką na innym stanowisku w urzędzie. W tym

zakresie Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że przedmiotowe oświadczenie

Burmistrza, które zresztą nie było skierowane do powódki (co uzasadniało kasacyjny

zarzut naruszenia art. 66 KC w związku z art. 300 KP), nie zawierało istotnych pos-

tanowień umowy przedwstępnej ani terminu, w ciągu którego miała być ona zawarta,

- 6 -

co przekreślało twierdzenie o zobowiązaniu się pozwanego do zawarcia takiej

umowy, przez co brak było podstaw prawnych określonych w art. 389 i 390 KC w

związku z art. 300 KP do uwzględnienia zaskarżonym wyrokiem roszczeń powódki.

Wobec braku tych materialnoprawnych przesłanek, warunkujących rozważanie za-

sadności roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej i odszkodowanie, za bezza-

sadne należało uznać wywody prawne Sądu drugiej instancji, który ocenił przed-

miotowe oświadczenie Burmistrza oraz jego późniejsze postępowanie w stosunku do

powódki „ w świetle zasad współżycia społecznego, zasad logiki oraz zdrowego roz-

sądku”. Tymczasem tylko oświadczenie woli zawierające konieczne materialno-

prawne elementy kreujące określony stosunek prawny może być tłumaczone według

reguł określonych w art. 65 KC w związku z art. 300 KP. Wykładnia oświadczenia

woli może zmierzać jedynie do ustalenia jego właściwej treści, a nie do wykazywania

okoliczności nie odpowiadających tej treści lub wcale nią nie objętych, w szczegól-

ności w drodze wykładni niedopuszczalne jest uzupełnienie oświadczenie woli o

elementy materialnoprawne, których złożone oświadczenie nie zawierało.

W sprawie należało zwrócić uwagę, że już w pozwie powódka wnosiła o za-

warcie przyrzeczonej umowy o pracę z równoczesnym ustaleniem warunków zawar-

tej umowy o pracę, przez które rozumiała „1) stanowisko odpowiadające posiadanym

kwalifikacjom wyuczonym i nabytym w ciągu 30 lat pracy na różnych stanowiskach

zajmowanych w Urzędzie, 2) wynagrodzenie ... porównywalne do wynagrodzenia

innych pracowników z takimi samymi lub podobnymi kwalifikacjami i stażem pracy”,

wywodząc dochodzone uprawnienie z publicznego przyrzeczenia Burmistrza zawar-

cia umowy na czas nie określony, którego pozwany nie dotrzymał, gdyż „nie zapro-

ponował w okresie wypowiedzenia ani po jego zakończeniu nowych warunków pracy

i płacy” [...] Jedynie w zeznaniach złożonych na rozprawie z 23 kwietnia 1997 r.,

utrzymywała, że w ustnej rozmowie, przy której nie były obecne inne osoby (co w

trafnej ocenie Sądu pierwszej instancji nie znalazło potwierdzenia w materiale dowo-

dowym sprawy), Burmistrz proponował jej stanowisko do spraw zamówień publicz-

nych z określonym wynagrodzeniem za pracę [...]. Precyzowane na rozprawie z 2

lipca 1996 r. żądania powódki obejmowały jej zatrudnienie na czas nie określony „na

innym stanowisku niż sekretarza Gminy za wynagrodzeniem dotychczas otrzymywa-

nym” [...]. Z powyższego jednoznacznie wynika, że strony nie uzgodniły w umowie

- 7 -

przedwstępnej koniecznych elementów umowy przyrzeczonej. Brak takich elemen-

tów wynikał z treści zaskarżonego wyroku, w którym istotnie Sąd Wojewódzki nie

sprecyzował, jakie konkretnie stanowisko miało być elementem przyrzeczonej

umowy o pracę. Wbrew sugestiom tego Sądu nie mogło to być stanowisko objęte

zakresem czynności podinspektora w referacie Mienia Komunalnego i Gospodarki

Przestrzennej, powierzonym powódce w okresie odwołania, ponieważ wyraźnie w

akcie odwołania ze stanowiska sekretarza Urzędu Miasta i Gminy powierzono po-

wódce „wykonywanie obowiązków stanowiska pracy” do spraw zarządu mieniem

komunalnym, jedynie w okresie wypowiedzenia. Dlatego tylko do tego okresu można

było odnosić przyjęcie przez powódkę do wiadomości i przestrzegania w dniu 19

grudnia 1995 r. zakresu czynności na stanowisku podinspektora w Referacie Mienia

Komunalnego i Gospodarki Przestrzennej [...].

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy zmienił na podstawie art. 393

15

KPC zaskarżony wyrok i oddalił apelację powódki od wyroku Sądu pierwszej instancji

- uznając, że zatrudnienie w okresie wypowiedzenia pracownika odwołanego ze

stanowiska za jego zgodą przy innej odpowiedniej pracy (art. 71 KP), nie stanowi

zawarcia umowy przedwstępnej zobowiązującej pracodawcę do zatrudniania pra-

cownika przy powierzonej pracy po upływie okresu odwołania ( a contrario art. 389 i

390 KC w związku z art. 300 KP).

========================================