I PKN 516/97

Wyrok z dnia 5 lutego 1998 r.

I PKN 516/97

Świadczenie pieniężne przewidziane w art. 13

1

ust. 1 ustawy z dnia 16

września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz.U. Nr 31, poz. 214

ze zm.) przysługuje urzędnikowi państwowemu mianowanemu, który w trakcie

zatrudnienia w urzędzie i po jego ustaniu pobierał emeryturę należną żołnie-

rzowi zawodowemu.

Przewodniczący SSN: Kazimierz Jaśkowski, Sędziowie SN Teresa Flemming-

Kulesza (sprawozdawca), Walerian Sanetra.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 1998 r. sprawy z powództwa

Krzysztofa K. przeciwko Urzędowi Wojewódzkiemu w B. o zapłatę, na skutek kasacji

powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Bydgoszczy z dnia 5 czerwca 1997 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Wojewódzkiemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Krzysztof K. domagał się zasądzenia na jego rzecz od Urzędu Wojewódzkiego

w B. kwoty po 1129,90 zł miesięcznie przez okres sześciu miesięcy tytułem

świadczenia z art. 13

1

ust. 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzę-

dów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.).

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 7 stycznia 1997 r.

oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że powód był pracownikiem pozwanego Urzędu

(mianowanym urzędnikiem państwowym) od listopada 1992 r. do 30 kwietnia 1996 r.

Przyczyną zwolnienia powoda była reorganizacja Urzędu, w wyniku której jego sta-

2

nowisko zostało zlikwidowane. Poprzednio (od 1964 r. do 1992 r.) powód był zawo-

dowym żołnierzem. Decyzją Wojskowego Biura Emerytalnego nabył od 1 września

1993 r. uprawnienia do emerytury wojskowej w wysokości 71,2% i od tego czasu

otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości około 1000 złotych. Sąd Pracy

uznał, że powodowi nie przysługuje świadczenie pieniężne z art. 13

1

§ 1 ustawy o

pracownikach urzędów państwowych należne w razie rozwiązania stosunku pracy w

wyniku reorganizacji urzędu w okresie między ustaniem zatrudnienia a podjęciem

pracy lub działalności gospodarczej, przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy.

Świadczenie to nie przysługuje w przypadku nabycia przez urzędnika państwowego

prawa do emerytury. Zdaniem Sądu Pracy z tego właśnie względu roszczenie powo-

da jest nieuzasadnione. W omówionym przepisie chodzi bowiem o każdą emeryturę,

również o nabytą na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych. Przepis art. 13

1

ma na celu - zdaniem Sądu Pracy - zabezpieczenie

finansowe urzędników państwowych, z którymi rozwiązano stosunek pracy w wyniku

reorganizacji urzędu do czasu nawiązania nowego stosunku pracy.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy wyro-

kiem z dnia 5 czerwca 1997 r. oddalił apelację powoda od omówionego wyroku.

Zdaniem Sądu II instancji świadczenie z art. 13

1

ust. 1 ustawy o pracownikach urzę-

dów państwowych nie ma charakteru odprawy związanej z samym faktem utraty za-

trudnienia, gdyż przysługuje tylko w razie nieuzyskania (niepodjęcia) nowego za-

trudnienia. Z drugiej strony zapewnia takie uprawnienia, jakie ma osoba pozostająca

w zatrudnieniu. W przepisie tym pominięty został związek czasowy między ustaniem

zatrudnienia a nabyciem prawa do emerytury. Gdyby ustawodawca chciał ograniczyć

prawo do świadczenia z art. 13

1

ust. 1 do osób, które po ustaniu zatrudnienia w urzę-

dzie przechodzą na emeryturę użyłby określenia „przechodzącemu na emeryturę”.

Przyznanie prawa do świadczenia osobom, które mają (nabyły) prawo do emerytury -

tak jak powód - oznaczałoby ich uprzywilejowanie, co możliwe byłoby tylko na pods-

tawie wyraźnego przepisu ustawy, a nie da się go wyprowadzić z brzmienia omawia-

nego przepisu.

Powód wniósł kasację od tego wyroku . Zarzucił, że Sąd II instancji błędnie

zinterpretował art. 13

1

ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, a w

szczególności zdanie drugie tego przepisu: „Świadczenie to nie przysługuje urzędni-

kowi państwowemu, który nabył prawo do emerytury”. Zdaniem powoda nigdy nie był

on „urzędnikiem państwowym, który nabył prawo do emerytury”, lecz „żołnierzem

3

zawodowym, który nabył prawo do emerytury” przed nawiązaniem stosunku pracy w

urzędzie. Analizowany przepis ma na celu - zdaniem powoda - wykluczenie prawa do

dwóch świadczeń: odprawy emerytalnej i świadczenia, o które toczy się spór.

Zdaniem powoda treść art. 13 ust. 1 pkt 5 i art. 27 ust. 1 pragmatyki urzędniczej

świadczy o tym, że używane w niej pojęcie „emerytura” odnosi się tylko do świad-

czenia przyznawanego na podstawie ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emery-

talnym pracowników i ich rodzin. Natomiast przepisy emerytalne odnoszące się do

żołnierzy zawodowych mają charakter przywileju, skoro pozwalają na nawiązanie

stosunku pracy bez utraty prawa do emerytury.

Strona pozwana wniosła o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest uzasadniona. Świadczenie pieniężne z art. 13

1

ust. 1 ustawy z

dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz.

214 ze zm.) jest należne w razie rozwiązania stosunku pracy z urzędnikiem pańs-

twowym mianowanym w razie likwidacji urzędu lub jego reorganizacji (jeżeli nie jest

możliwe jego przeniesienie na inne stanowisko w tym samym urzędzie) w okresie nie

dłuższym niż sześć miesięcy między ustaniem zatrudnienia w likwidowanym lub reor-

ganizowanym urzędzie a podjęciem pracy lub działalności gospodarczej. Nie uza-

leżniono prawa do świadczenia od złego stanu materialnego urzędnika ani od braku

jakichkolwiek dochodów lub osiągania niskich dochodów. Warunkiem wypłaty świad-

czenia jest jedynie niepozostawanie w stosunku pracy i nieprowadzenie działalności

gospodarczej. Zasadą jest, że świadczenie należy się zwolnionemu urzędnikowi,

który nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej. Wskazuje na to zwrot

„świadczenie... przysługuje”. Wyjątkiem jest pozbawienie prawa do świadczenia

urzędnika, który nabył prawo do emerytury. Wyjątek powinien być interpretowany

ściśle. „Nabył prawo”, to nie to samo co „ma ustalone prawo”, czy też „pobiera eme-

ryturę”. Nie można też zwrotu „nabył” rozumieć jako „kiedykolwiek nabył”. Nabycie

prawa do emerytury w rozumieniu art. 13

1

ust. 1 zdanie drugie należy rozumieć jako

nabycie w związku czasowym ze zwolnieniem z pracy. Wniosek taki wypływa z wyk-

ładni systemowej i wykładni historycznej. Sformułowania art. 13

1

ust. 1 w związku z

art. 13 ust. 1 pkt 2 są analogiczne do użytych w art. 27 ust. 2. Oba te przepisy regu-

lują przywileje związane z utratą zatrudnienia przez urzędnika na skutek likwidacji lub

4

reorganizacji urzędu. Przywileje te polegają na otrzymywaniu świadczenia w wy-

sokości wynagrodzenia za pracę, albo na wcześniejszym przejściu na emeryturę.

Przejście na emeryturę powoduje powstanie prawa do odprawy. Gdyby nie norma

zawarta w zdaniu drugim art. 13

1

ust. 1 urzędnik otrzymywałby i odprawę i świad-

czenie pieniężne. Wprowadzenie tej normy wykluczyło taki zbieg świadczeń. Eme-

rytura ani renta nie są odliczane od świadczenia pieniężnego w przeciwieństwie do

zasiłku wychowawczego, chorobowego i macierzyńskiego, które są świadczeniami

„zastępującymi” wynagrodzenie za pracę (art. 13

1

ust. 2). Wskazuje to na brak pods-

taw do wyłączenia prawa do świadczenia wobec urzędnika, który pobierał emeryturę

lub rentę pracując w urzędzie i pobiera ją nadal po zwolnieniu.

Przepis art. 13

1

został wprowadzony do pragmatyki urzędniczej jednocześnie

ze zmianą art. 27 ust. 2 ustawą z dnia 2 grudnia 1994 r. o zmianie ustawy o pracow-

nikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 136, poz. 704). Ta okoliczność (jednoczes-

ność i analogiczność zmian przesłanek przejścia na emeryturę i otrzymywania

świadczenia) również wskazuje na to, że zamiarem ustawodawcy było uprzywilejo-

wanie urzędników, jednakże z ograniczeniem do jednokrotnego uprzywilejowania, a

z wyłączeniem zbiegu dwóch przywilejów: prawa do świadczenia z prawem do

wcześniejszej emerytury. Już wcześniej, na mocy art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 15 lutego

1992 r. o zmianie niektórych ustaw dotyczących zatrudnienia oraz zaopatrzenia

emerytalnego (Dz. U. Nr 21, poz. 84), zmieniono treść art. 17 ustawy z dnia 28 grud-

nia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U.

z 1990 r. Nr 4, poz. 19) w ten sposób, że wyłączono zbieg prawa do odprawy z tej

ostatniej ustawy z prawem do wynagrodzenia przysługującego urzędnikowi na pods-

tawie ówczesnego art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy urzędniczej (które to wynagrodzenie

było odpowiednikiem świadczenia pieniężnego z obecnego art. 13

1

ust. 1). Nigdy

jednak nie wprowadzono unormowania, które pozbawiałoby prawa do świadczenia

osobę pobierającą emeryturę lub rentę, o ile nie nabyła prawa do emerytury w

związku ze zwolnieniem z urzędu. Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do stosowania

przez analogię przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

definiujących pojęcie bezrobotnego. W pragmatyce urzędniczej w bardzo wyraźny

sposób nie przewidziano jako warunku dla otrzymania świadczenia spełnienia przes-

łanek do uzyskania statusu bezrobotnego i na tym też polega ustanowienie przywi-

leju.

5

Wyłączenie prawa do świadczenia, określone w zdaniu drugim art. 13

1

ust. 1

nie dotyczy więc powoda. Wysokość świadczenia (w tym okres, za który jest ono

należne) ustali Sąd II instancji przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

Z tych wszystkich względów orzeczono, jak w sentencji na mocy art. 393

13

KPC.

========================================