I PKN 29/98

Wyrok z dnia 8 kwietnia 1998 r.

I PKN 29/98

Porozumienie stron zmieniające warunki płacy nie podlega ocenie wed-

ług reguł określonych w art. 42 § 2 KP.

Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Adam Józefowicz,

Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 1998 r. sprawy z powódz-

twa Małgorzaty K. przeciwko Zarządowi Regionu [...] NSZZ „Solidarność” w K. o wy-

nagrodzenie, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie z dnia 24 września 1997 r. [...]

z m i e n i ł zaskarżony wyrok w pkt II i poprzedzający go wyrok Sądu Woje-

wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 31 stycznia

1997 r. [...], w części zasądzającej od pozwanego na rzecz powódki Małgorzaty K.

kwotę 21.554,40 zł z ustawowymi odsetkami w ten sposób, że oddalił powództwo w

tym zakresie.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem

z dnia 24 września 1997 r., w zaskarżonym kasacją pkt. II, oddalił apelację pozwa-

nego Zarządu Regionu [...] NSZZ „Solidarność” w K. od wyroku Sądu Wojewódzkie-

go-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 31 stycznia 1997 r. [...],

zasądzającego w tej części na rzecz powódki Małgorzaty K. kwotę 21.554,40 zł z

ustawowymi odsetkami, tytułem wyrównania nie przedawnionego wynagrodzenia za

pracę, należnego powódce za okres od września 1992 r. do sierpnia 1995 r. Sąd

Apelacyjny uznał, że roszczenia powódki miały oparcie w postanowieniach płaco-

wych uchwały nr 16/90 Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” z dnia 2 października

1990 r., rozwiniętych w informacji Skarbnika tego Związku z dnia 18 stycznia 1991 r.,

2

określających płace pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych w przedziale

dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w gospodarce narodo-

wej. Takie regulacje płacowe uzyskały wiążący charakter z uwagi na wyraźne okre-

ślenie w umowie o pracę powódki z dnia 1 lutego 1991 r., że jej wynagrodzenie w

kwocie 2.800.000 zł przed denominacją ustalone zostało na podstawie tej uchwały

Komisji Krajowej. Umówiona kwota odpowiadała ówczesnej podwójnej średniej płacy

z pięciu działów gospodarki narodowej, pomniejszonej o 15%.

Na tle takich ustaleń Sąd Apelacyjny przyjął umowne ukształtowanie poziomu

płacy powódki, które miało wiążący charakter stosownie do treści art. 13, 29 § 1 i 78

KP. W takich okolicznościach zmiana uzgodnionych wyznaczników płacowych wy-

magała wypowiedzenia warunków płacy zgodnie z art. 36 i 42 KP, których pozwany

Zarząd Regionu nie dochował, zawiadamiając powódkę o kolejnych obniżkach jej

wynagrodzenia krótkimi pismami, nie odpowiadającymi żadnym wymaganiom for-

malnym, zmierzającym do wprowadzenia skutecznych zmian warunków płacowych.

Skoro, pomimo zaleceń Komisji Krajowej z końca 1991 r. o potrzebie redukcji pozio-

mu wynagrodzeń pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych, pozwany nie za-

chował wymagań skutecznego wypowiadania warunków wynagradzania powódce, to

na podstawie art. 45 § 1 KP była ona uprawniona do uzyskania wyrównania należ-

nego jej wynagrodzenia za okres nie przedawniony.

W kasacji pozwany podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego przez

błędną wykładnię art. 42 § 2, 44 i 45 KP oraz niewłaściwe zastosowanie prawa mate-

rialnego, polegające na pominięciu przepisów art. 264 KP, ewentualnie art. 291 § 1

KP i domagał się orzeczenia kasatoryjnego, względnie reformatoryjnego i oddalenia

powództwa Małgorzaty K. Zdaniem skarżącego oparcie przez Sąd Apelacyjny rozs-

trzygnięcia na dyspozycjach art. 45 § 1 KP wskazywało, że Sąd ten uznał, iż miało

miejsce wypowiedzenie warunków płacy, które naruszało przepisy prawa pracy, w

związku z czym uzasadniony jest kasacyjny zarzut uchybienia materialnoprawnego

terminu do złożenia odwołania w terminie 7 dni od dokonywanych wypowiedzeń

zmieniających warunki płacowe powódki (art. 264 § 1 KP), co powinno prowadzić do

oddalenia powództwa. Natomiast gdyby uznać, że roszczenie powódki nie było

oparte na art. 45 § 1 KP, to Sąd drugiej instancji powinien zastosować reguły

przedawnienia roszczeń płacowych powódki z art. 291 KP.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

3

Zgodnie z treścią art. 393

11

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w grani-

cach kasacji, które wyznaczają jej podstawy, ograniczające się do zarzutów naru-

szenia przepisów prawa materialnego, co przesądziło miarodajność przyjętych przez

Sąd Apelacyjny ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę orzekania. Należało

podzielić kasacyjny zarzut błędnego zastosowania art. 45 § 1 KP, wskazanego przez

Sąd Apelacyjny jako materialnoprawna podstawa zasadności roszczeń płacowych

powódki. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd ten przyjął, że w

umowie o pracę powódki został uzgodniony poziom jej płacy, odpowiadający

podwójnej średniej z pięciu, a następnie z sześciu działów gospodarki narodowej,

który w żadnym z kolejnych pism (angażów) płacowych nie został zmieniony w dro-

dze wypowiedzenia warunków płacy, spełniającego warunki określone w art. 36 i 42

KP. Krótkie pisma pracodawcy, które obniżały umownie określony poziom płacy po-

wódki, nie spełniały elementarnych warunków formalnych przewidzianych w przepi-

sach Kodeksu pracy dla uznania skutecznego dokonania wypowiedzenia zmieniają-

cego. Pisma takie wręczane powódce nie były wypowiedzeniami zmieniającymi, a

zatem nie mogły wywołać skutków prawnych w zakresie obniżenia jej umownie

uzgodnionego poziomu wynagrodzenia.

Takie ustalenia faktyczne były prawidłowe zważywszy, że kolejne pisma pod-

wyższające kwotowe wysokości wynagrodzenia powódki zawierały wprawdzie okreś-

lenie nowych warunków płacowych oraz klauzulę o obowiązywaniu pozostałych wa-

runków pracy bez zmian, co dałoby się połączyć z wypełnieniem kodeksowego obo-

wiązku pisemnego dokonania wypowiedzenia warunków w ujęciu art. 42 § 2 KP,

gdyby nie fakt przyjmowania przez powódkę tych pism z określeniem dat obowiązy-

wania zmienionych warunków płacowych, które nie odpowiadały zachowaniu okre-

sów wypowiedzenia warunków płacy. Tymczasem dla skutecznego wypowiedzenia

zmieniającego warunki płacy wymagane jest nie tylko zachowanie warunków for-

malnych, określonych w przepisach art. 36 i 42 KP, ale równocześnie i przede

wszystkim jest to czynność prawna podlegająca wykładni oświadczeń woli według

reguł art. 65 KC w związku z art. 300 KP. W rozpoznawanej sprawie nie mogło być

żadnych wątpliwości, że treść pism kierowanych do powódki, które określały nowe

kwotowe stawki jej wynagrodzenia, z pozostawieniem bez zmiany pozostałych wa-

runków pracy, w ogóle nie wskazywała na zamiar dokonywania zmian warunków wy-

4

nagradzania z zastosowaniem instytucji prawnej wypowiedzenia warunków płacy

(art. 42 KP).

Skoro zatem pisemne czynności prowadzące do zmiany warunków wynagra-

dzania powódki nie były wypowiedzeniami zmieniającymi, to brak było podstaw fak-

tycznych i prawnych do zastosowania wobec pozwanego pracodawcy sankcji z art.

45 § 1 KP. Ten powołany przez Sąd Apelacyjny przepis nie znajdował przecież od-

powiedniego zastosowania do czynności prawnych nie będących wypowiedzeniami

warunków płacy (art. 42 §1 KP), niezależnie od niezachowania terminów zaskarżenia

nieuzasadnionych lub niezgodnych z prawem wypowiedzeń zmieniających (art. 264

§ 1 KP), pod rygorem oddalenia powództwa, wniesionego z uchybieniem prze-

widzianego w tym przepisie 7 dniowego terminu prawa materialnego. Ten zresztą

termin nie miał również w sprawie zastosowania, z uwagi na zmiany warunków pła-

cowych powódki bez wykorzystania przez pozwanego instytucji wypowiedzenia

zmieniającego. W konsekwencji Sąd Najwyższy potwierdził zasadność zarzutu kasa-

cji w zakresie błędnego zastosowania art. 45 § 1 KP, która w rozpoznawanej sprawie

nie mogła stanowić podstawy wyrokowania.

Równocześnie jednak z zebranego w sprawie materiału dowodowego wyni-

kało, że umówione wynagrodzenie powódki, zatrudnionej w strukturze związkowej

wyspecjalizowanej w problematyce prawno-ekonomicznej, było odnoszone do wa-

runków wynagradzania pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych, określonych

w uchwałach Prezydium KK NSZZ „Solidarność”. W ocenie Sądu Najwyższego nie

było podstaw do uznania normatywnego waloru prawnego tych uchwał instrukcyj-

nych, wśród których uchwała z dnia 2 października 1990 r. Prezydium Komisji Krajo-

wej NSZZ „Solidarność” w sprawie powoływania Biur Konsultacyjno-Negocjacyjnych

zawierała jedynie wytyczne dotyczące ustalania liczbowej obsady etatowej oraz za-

kresu kształtowania średniej płacy dla pracowników tych biur, a uchwała zmieniająca

Nr 57/92 z dnia 25 lutego 1992 r. przenosiła na Zarządy Regionów ciężar całkowite-

go finansowania działalności BKN-ów, jedynie przy współpracy Komisji Krajowej fi-

nansującej płace pracowników tych struktur związkowych. Konsekwentnie rzecz uj-

mując - nie było również podstaw do kreowania normatywnego waloru postanowień

płacowych Regulaminu pracy i zasad wynagradzania pracowników Zarządu Regionu,

który odnosił wynagrodzenia grupy pracowników BKN-ów do wytycznych płacowych,

zawartych w sygnalizowanych uchwałach.

5

Równocześnie nawiązanie indywidualnych stosunków pracy i kształtowanie

wysokości wynagrodzeń tych pracowników należało do przewodniczących Zarządów

Regionów. W zawartej z powódką umowie o pracę wynagrodzenie zostało określone

kwotowo z odniesieniem do uchwały Nr 16/90, której ogólnie instrukcyjny charakter

nie pozwalał na kreowanie płacowych uprawnień podmiotowych powódki w zakresie

poziomu płac, oscylującego w przedziale dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia

w pięciu, następnie w sześciu podstawowych działach gospodarki narodowej.

Tymczasem wynagrodzenie powódki zostało w umowie o pracę określone kwotowo,

a następnie było okresowo podwyższane przez pozwanego pracodawcę,

podejmującego działania płacowe, uwarunkowane wielkością ogólnych środków,

przeznaczonych na wynagrodzenia pracowników biur konsultacyjno-negocjacyjnych.

W związku z ograniczeniem dotacji amerykańskich związków zawodowych, z

których były finansowane płace pracowników BKN-ów, Skarbnik KK NSZZ Solidar-

ność pismem z dnia 30 grudnia 1991 r. powiadomił o ograniczeniu o 54 % źródeł

finansowania płac tych pracowników, sygnalizując potrzebę ograniczenia poziomu

wynagrodzeń lub zwolnienie mniej przydatnych pracowników albo stosowanie obu

tych form równocześnie. W takich okolicznościach, które musiały być znane powód-

ce, zatrudnionej na stanowisku eksperta w wyspecjalizowanej strukturze związkowej,

należało uznać, że pisma pozwanego pracodawcy, okresowo podwyższające

kwotowe wynagrodzenie, które były przez powódkę podpisywane bez zastrzeżeń,

stanowiły przyjmowane i akceptowane przez nią podwyżki ustalonego kwotowo wy-

nagrodzenia za pracę. Takie regulacje płacowe podwyższające umówione wynagro-

dzenie pracownika nie wymagały zachowania trybu wypowiedzenia zmieniającego,

który nie jest potrzebny dla przeprowadzenia korzystnych zmian płacowych.

Nawet gdyby przyjąć, że dokonywane zmiany były niekorzystne dla powódki,

która przecież nigdy w czasie trwania zatrudnienia nie zakwestionowała żadnej z

pisemnych ofert nowych, kwotowo podwyższanych stawek wynagrodzenia, to w

ustalonych okolicznościach sprawy należało uznać, iż przyjmowanie do akceptującej

wiadomości takich zmian płacowych następowało w drodze porozumień zmieniają-

cych. Skutki prawne, wynikające z takich uzgodnień płacowych mogłyby być podwa-

żone wyłącznie z powołaniem się na wady oświadczeń woli powódki (art. 82-88 KC w

związku z art. 300 KP), co w sprawie nie miało miejsca.

6

Z powyższych ustaleń i konstatacji prawnych wynikał brak materialnych pods-

taw prawnych do uwzględnienia roszczeń płacowych powódki, przeto Sąd Najwyższy

wyrokował reformatoryjnie na podstawie art. 393

15

KPC.

========================================