I PKN 443/98

Wyrok z dnia 17 listopada 1998 r.

I PKN 443/98

Czas pozostawania bez pracy, za który pracownikowi przywróconemu do

pracy przysługuje wynagrodzenie obejmuje okres, w którym pracownik mógł

wykonywać pracę, tzn. był gotowy do podjęcia jej świadczenia, a wynagrodze-

nia za pracę został pozbawiony wyłącznie wskutek bezprawnej odmowy do-

puszczenia go do pracy. Okres niezdolności do pracy, za który pracownik

otrzymał zasiłek chorobowy z ubezpieczenia nie jest okresem pozostawania

bez pracy w rozumieniu art. 188 § 2 Prawa spółdzielczego - Ustawy z dnia 16

września 1982 r. (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.).

Przewodniczący: SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Józef

Iwulski. Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 1998 r. sprawy z po-

wództwa Henryka T. przeciwko Spółdzielni Pracy „W.” w W. w likwidacji o przywró-

cenie do pracy i zapłatę, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Woje-

wódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu z dnia 27 listopada

1997 r. [...]

I. u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części zasądzającej kwotę 14.265,90 zł i w

tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu-

Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu, pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego;

II. o d d a l i ł kasację w pozostałym zakresie.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy we Włocławku, wyrokiem z dnia 23 maja 1997 r.

[...], oddalił powództwo Henryka T. przeciwko Spółdzielni Pracy „W.” w W. o uznanie

wypowiedzenia za bezskuteczne i przywrócenie do pracy. Sąd ustalił, że powód

podjął pracę w Spółdzielni w 1962 r. na stanowisku głównego technologa, w 1967 r.

2

został powołany na członka zarządu, a w 1990 r. objął funkcję prezesa. Od 21 kwiet-

nia 1995 r. do 16 stycznia 1996 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Z dniem 25

maja 1995 r. został odwołany przez Radę Nadzorczą z funkcji prezesa zarządu. Po

wyczerpaniu zasiłku chorobowego Henryk T. został zaliczony do II grupy inwalidów i

z tego tytułu przyznano mu rentę. Zawiesiwszy prawo do świadczenia w styczniu

1996 r. powrócił do pracy. W dniu 17 stycznia 1996 r. otrzymał wypowiedzenie

umowy o pracę. Od 18 stycznia do 28 marca 1996 r. przebywał na urlopie, a następ-

nie w szpitalu i na zwolnieniu lekarskim. Powód otrzymał odprawę pieniężną na

podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania

z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Rada Nadzorcza na

posiedzeniu w dniu 30 marca 1995 r. podjęła uchwałę nr 2/95 upoważniającą zarząd

do zmniejszenia zatrudnienia w 1995 r. o 10 osób. Wśród osób przewidzianych do

zwolnienia był powód. Jako uzasadnienie wypowiedzenia wskazano przyczyny

podane w uchwale RN nr 6/95 zamiast nr 2/95. Uchwała nr 6/95 stanowi o pogar-

szających się od 1993 r. wynikach finansowych Spółdzielni. W ocenie Sądu fakt

błędnego powołania uchwały nie może skutkować uznaniem wypowiedzenia za nie-

zgodne z prawem lub nieuzasadnione. Wypowiedzenie podpisali wszyscy członkowie

zarządu. Organ ten był władny dokonać wypowiedzenia powodowi, który w tym cza-

sie nie był już członkiem zarządu.

Wyrok ten Henryk T. zaskarżył apelacją. Podniósł, że odwołania go ze stano-

wiska i wypowiedzenia umowy o pracę winna była dokonać, zgodnie z art. 49 § 2

ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze oraz § 55 Statutu Spółdzielni,

rada nadzorcza. Ponieważ czynności tych dokonał zarząd są one bezskuteczne.

Twierdził nadto, że rozwiązanie z nim stosunku pracy nastąpiło z naruszeniem art.

187 Prawa spółdzielczego, a to wobec braku wymienionej w tym przepisie przyczyny

wypowiedzenia. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od strony poz-

wanej na jego rzecz wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy od 11 grudnia

1996 r. do dnia 28 lutego 1997 r. oraz odszkodowania w wysokości wynagrodzenia

za cały czas pozostawania bez pracy.

Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu, wyrokiem

z dnia 27 listopada 1997 r. [...], zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przywrócił

powoda do pracy i zasądził na jego rzecz, pod warunkiem podjęcia pracy, kwotę

14.265, 90 zł tytułem wynagrodzenia za okres sześciu miesięcy pozostawania bez

3

pracy, w pozostałym zakresie apelację oddalając. Zdaniem Sądu nieprawidłowy jest

pogląd, że błędne uzasadnienie wypowiedzenia nie rodzi skutków prawnych. Zgod-

nie z art. 191 Prawa spółdzielczego oświadczenie woli o wypowiedzeniu powinno być

złożone w formie pisemnej z podaniem przyczyny. Według art. 187 ustawy z dnia 16

września 1982 r. spółdzielnia może rozwiązać stosunek pracy z członkiem spółdzielni

tylko w razie zmniejszenia na podstawie uchwały rady nadzorczej stanu zatrudnienia

podyktowanego gospodarczą koniecznością lub przyznania emerytury. Pozwany nie

powołał się w wypowiedzeniu na te przyczyny, naruszając tym samym art. 188 § 1

ustawy. Jedynym roszczeniem z tytułu wadliwego wypowiedzenia spółdzielczej

umowy o pracę jest przywrócenie do pracy. Swoistość spółdzielczego stosunku pracy

wyraża się między innymi w obowiązku pozostawania w stosunku pracy. Tym samym

brak podstaw do stosowania w odniesieniu do spółdzielczego stosunku pracy art. 45

KP. Żądanie powoda zasądzenia wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez

pracy jest bezzasadne. Zgodnie z art. 188 § 2 Prawa spółdzielczego pracownikowi

przywróconemu do pracy przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez

pracy, nie dłużej jednak niż za okres sześciu miesięcy. Sześciomiesięczne wynagro-

dzenie przyznane powodowi należało pomniejszyć o wypłaconą mu odprawę pie-

niężną z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn ekonomicznych. Nie ma na-

tomiast podstaw do odliczenia od zasądzonego wynagrodzenia kwoty zasiłku choro-

bowego pobranego w okresie pozostawania bez pracy. Kwestia ta, aczkolwiek

uprzednio sporna, po uchyleniu § 2 art. 188 Prawa spółdzielczego ustawą z dnia 2

lutego 1996 r., nie budzi kontrowersji.

Powyższy wyrok strona pozwana zaskarżyła kasacją. Wskazując jako jej

podstawę naruszenie prawa materialnego, a to art. 191 i art. 188 § 2 Prawa spół-

dzielczego wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa lub o jego

uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Skarżąca zarzuciła, że Sąd błędnie zinterpretował art. 191 ustawy przyjmując, że

mylne podanie przyczyn uzasadniających wypowiedzenie rodzi skutki prawne w pos-

taci bezskuteczności oświadczenia woli o wypowiedzeniu. Stanowisko takie nie

uwzględnia reguł wykładni oświadczeń woli wynikających z art. 56 i art. 65 § 1 KC.

Sąd powinien był ustalić czy zaistniały rzeczywiste przyczyny wypowiedzenia. Sąd

naruszył także art. 188 § 2 Prawa spółdzielczego przyjmując, że brak jest podstaw do

odliczenia od zasądzonego na rzecz powoda wynagrodzenia kwot pobranego przez

niego zasiłku chorobowego. Przepis ten mówi o wynagrodzeniu za czas pozostawa-

4

nia bez pracy. „Pozostawanie bez pracy” implikuje zdolność do podjęcia pracy.

Gdyby powód nawet miał możliwość podjęcia pracy nie mógłby jej podjąć, gdyż był

niezdolny do pracy.

W odpowiedzi na kasację powód wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut naruszenia art. 191 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdziel-

cze (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.) jest bezzasadny. Zgodnie

z art. 187 tejże ustawy „Spółdzielnia może rozwiązać z członkiem spółdzielczą

umowę o pracę w czasie trwania członkostwa, z zachowaniem przewidzianego w

Kodeksie pracy okresu wypowiedzenia, w razie: 1) zmniejszenia na podstawie

uchwały rady spółdzielni stanu zatrudnienia podyktowanego gospodarczą koniecz-

nością, 2) przyznania członkowi prawa do emerytury”. Przyczyny te, skonkretyzowa-

ne, zostały wyliczone enumeratywnie. W każdym innym przypadku wypowiedzenie

spółdzielczej umowy o pracę nie jest dopuszczalne. Cytowany przepis należy wykła-

dać bardziej rygorystycznie niż art. 45 KP wprowadzający wymóg zasadności przy-

czyny wypowiedzenia. Treść uchwały nr 6/95 Rady Nadzorczej Spółdzielni Pracy

„W.” nie zawiera postanowień, które można by zakwalifikować jako jedną z ustawo-

wych przyczyn wypowiedzenia umowy o pracę członkowi. „Pogarszanie się wyników

ekonomicznych Spółdzielni” nie jest tym samym czym „zmniejszenie stanu zatrud-

nienia podyktowanego gospodarczą koniecznością”. Nie jest prawidłowy prawny wy-

wód strony skarżącej dotyczący reguł wykładni oświadczeń woli. Wykładni oświad-

czeń woli dokonuje się wówczas, gdy są one niejasne, sporne. Oświadczenie woli

pozwanej Spółdzielni o wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę nie budzi wątp-

liwości interpretacyjnych. Jest jednoznaczne zarówno co do zamierzonych skutków

prawnych jak i przyczyn rozwiązania. Jako przyczynę wypowiedzenia strona pozwa-

na podała treść uchwały Rady Nadzorczej nr 6/95 – pogarszające się od 1993 r. wy-

niki finansowe Spółdzielni. Przyczyna ta, konkretna i prawdziwa, nie uzasadnia wy-

powiedzenia umowy o pracę członkowi spółdzielni. Wypowiedzenie zostało zatem

dokonane, jak trafnie ocenił Sąd drugiej instancji, z naruszeniem art. 187 Prawa

spółdzielczego.

Zgodnie z art. 188 § 1 Prawa spółdzielczego, w razie rozwiązania spółdziel-

czej umowy o pracę z naruszeniem art. 187, członkowi spółdzielni służy roszczenie o

5

przywrócenie do pracy. Należy zgodzić się z poglądem Sądu drugiej instancji, że art.

45 KP nie ma zastosowania w odniesieniu do spółdzielczej umowy o pracę. Że za-

tem, z jednej strony - pracownik nie ma możliwości wyboru roszczeń, z drugiej - sąd

nie może w miejsce przywrócenia do pracy orzec odszkodowania. Wyłączność rosz-

czenia restytucyjnego jest konsekwencją wynikającego z art. 182 § 1 ustawy obo-

wiązku spółdzielni i członka spółdzielni pozostawania ze sobą w stosunku pracy.

Członkowi spółdzielni, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy,

przysługuje za czas pozostawania bez pracy, nie dłużej jednak niż sześć miesięcy,

wynagrodzenie obliczone na podstawie przeciętnego wynagrodzenia bieżącego z

ostatnich trzech miesięcy oraz odpowiedni udział w części nadwyżki bilansowej. Ra-

cję ma Sąd drugiej instancji, że od zasądzonego na rzecz pracownika wynagrodzenia

nie podlegają odliczeniu kwoty pobranych przez niego zasiłków chorobowych. Traf-

ność tego, w przeszłości kontrowersyjnego, poglądu potwierdził ustawodawca skreś-

lając ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.) zarówno art. 47 § 2 KP jak i zdanie 2

w § 2 art. 188 Prawa spółdzielczego. Nie znaczy to jednak, że na rzecz członka spół-

dzielni należy zawsze zasądzić wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

pojmowany jako okres od rozwiązania stosunku pracy do przywrócenia do pracy.

Wynagrodzenie przewidziane w art. 188 § 2 Prawa spółdzielczego spełnia funkcję

kompensacyjną, odszkodowawczą. Wypłacane jest w miejsce wynagrodzenia, które

pracownik otrzymałyby za wykonaną pracę, gdyby, w rezultacie wadliwego rozwiąza-

nia stosunku pracy, nie doznał przeszkód w jej świadczeniu ze strony pracodawcy.

Jedyną przyczyną utraty prawa do wynagrodzenia musi więc być wadliwe rozwiąza-

nie stosunku pracy. Przyznanie wynagrodzenia nie może jednak bezpodstawnie

wzbogacać pracownika. Dlatego okres, za który przyznano wynagrodzenie winien

uwzględniać czas, w którym pracownik mógł wykonywać pracę, tzn. był gotowy do

podjęcia jej świadczenia. Choroba pracownika i zwolnienie z obowiązku świadczenia

pracy z tej przyczyny powoduje, że nie nabywa on prawa do wynagrodzenia za czas

niezdolności do pracy (z zastrzeżeniem art. 92 KP). Utrata zarobku rekompensowana

jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego - zasiłkiem chorobowym. Nie ma

żadnych racjonalnych argumentów przemawiających za tym, by niezdolny do pracy z

powodu choroby pracownik pozostający bez pracy wskutek wadliwego rozwiązania

umowy o pracę miał być traktowany korzystniej niż niezdolny do pracy z powodu cho-

roby pracownik pozostający w stosunku pracy. Jakkolwiek więc kwota pobranego

6

przez pracownika zasiłku chorobowego nie podlega odliczeniu od kwoty zasądzone-

go wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, to okres pobierania zasiłku z

tytułu niezdolności do pracy powinien być odliczony od okresu pozostawania bez

pracy, za który pracownikowi wynagrodzenie przysługuje. Sąd drugiej instancji nie

rozważał sprawy w tym aspekcie. Zasądził na rzecz powoda wynagrodzenie za sześć

miesięcy, przyjmując, że przez taki okres pozostawał on bez pracy. Nie dokonał

ustaleń co do czasu pozostawania powoda bez pracy z powodu wadliwego wypo-

wiedzenia spółdzielczej umowy o pracę, okresu pobierania zasiłku chorobowego

przypadającego na ten czas (po 28 marca 1996 r.) i relacji między obu tymi okresa-

mi. Po ustaleniu tych okoliczności Sąd oceni je i zakwalifikuje prawnie uwzględniając

pogląd prawny wyrażony przez Sąd Najwyższy. Kierując się powyższymi motywami

Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39313

§ 1 KPC, orzekł jak w sentencji.

========================================