I PKN 664/98

Wyrok z dnia 11 maja 1999 r.

I PKN 664/98

Warunkiem obowiązywania regulaminu zakładowego funduszu świad-

czeń socjalnych jest jego uzgodnienie ze wszystkimi organizacjami związko-

wymi działającymi w zakładzie pracy (art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r.

o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r.

Nr 70, poz. 335 ze zm., w brzmieniu obowiązującym w 1996 r.).

Przewodniczący: SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski (spra-

wozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 11 maja 1999 r. sprawy z powództwa

Związku Zawodowego „K.” Zarządu Regionu w G. Komisji Zakładowej przy Kopalni

Węgla Kamiennego „S.” w T. przeciwko 1. N. Spółce Węglowej S.A. Kopalni Węgla

Kamiennego „S.” w T., 2. Klubowi Sportowemu „G.” przy Kopalni Węgla Kamiennego

„S.” w T. o zapłatę, na skutek kasacji pozwanej N. Spółki Węglowej SA od wyroku

Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia

30 lipca 1998 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od pozwanej N. Spółki Węglowej S.A. Kopalni

Węgla Kamiennego „S.” w T. na rzecz strony powodowej kwotę 200 (dwieście) zło-

tych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 28 października 1997 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Cho-

rzowie w części uwzględniającej powództwo Związku Zawodowego „K.” Zarządu Re-

gionu w G. Komisji Zakładowej przy Kopalni Węgla Kamiennego „S.” w T. zasądził od

N. Spółki Węglowej w T. S.A. – Kopalnia Węgla Kamiennego „S.” w T. na rzecz Zak-

ładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych Kopalni Węgla Kamiennego „S.” w T.

kwotę 10.000 zł z odsetkami ustawowymi od 9 sierpnia 1996 r. i obciążył stronę poz-

waną określonymi w tym wyroku kosztami sądowymi i kosztami postępowania.

2

Apelację strony pozwanej od powyższego wyroku oddalił Sąd Wojewódzki-

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 30 lipca 1998

r. Z kolei od tego wyroku pozwana N. Spółka Węglowa wniosła kasację do Sądu

Najwyższego. Podstawę kasacji stanowił zarzut naruszenia art. 8 ustawy z dnia 4

marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych przez niewłaściwe jego

zastosowanie. Powołując tę podstawę pozwana NSW-S.A. KWK „S.” wniosła o

uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o

uchylenie także wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi

do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach procesu na rzecz pozwanej.

Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę w granicach kasacji (art. 39311

KPC) stwier-

dzając, co następuje:

Podstawa faktyczna zaskarżonego wyroku nie została w kasacji zakwestiono-

wana, zresztą zasadnicze fakty są między stronami bezsporne. Przygotowany na

1996 r. w Kopalni Węgla Kamiennego „S.” regulamin Zakładowego Funduszu Świad-

czeń Socjalnych nie został uzgodniony z jedną z działających w tej Kopalni zakłado-

wych organizacji związkowych, mianowicie z Komisją Zakładową Związku Zawodo-

wego „K.”. Komisja ta, nie zgadzając się na proponowany podział środków Fundu-

szu, odmówiła podpisania zarówno Regulaminu, jak i precyzujących podział Fundu-

szu ustaleń przyjętych w protokole z odpowiedniego posiedzenia Zakładowej Komisji

Świadczeń Socjalnych. Pomimo to, powołując się na uzgodnienie Regulaminu z po-

zostałymi działającymi w Kopalni zakładowymi organizacjami związkowymi pozwana

przekazała w czerwcu 1996 r. kwotę 10.000 zł na rzecz Klubu Sportowego Górnik

przy KWK „S.” w T. na dofinansowanie jubileuszu 50-lecia istnienia Klubu. Inspektor

Pracy Państwowej Inspekcji Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w K. orzecze-

niem z dnia 21 lipca 1996 r., uznał Dyrektora KWK „S.” za winnego wprowadzenia w

życie regulaminu zakładowego świadczeń społecznych na 1996 r. mimo braku jego

akceptacji ze strony Komisji Zakładowej Związku Zawodowego „K.”, a więc sprzecz-

nie z art. 8 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, i wymierzył mu za

to karę nagany.

Sąd Wojewódzki w Katowicach w zaskarżonym wyroku podzielił ocenę

prawną Sądu pierwszej instancji, że nieuzgodniony z zakładową organizacją związ-

kową zakładowy regulamin funduszu świadczeń socjalnych na 1996 r. nie stwarzał

3

uprawnienia do zadysponowania środkami funduszu przez pozwaną Kopalnię. Taki

bowiem regulamin nie spełniał określonego w art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca

1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (według tekstu jednolitego w

Dz.U. z 1996 r., Nr 70, poz. 335) wymogu uzgodnienia podziału środków funduszu ze

wszystkimi zakładowymi organizacjami związkowymi, przy czym takie samo upraw-

nienie organizacji związkowej wynikało również z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych. Skoro strona pozwana decyzją swego dy-

rektora jako administratora Funduszu wydatkowała kwotę 10.000 zł bezprawnie, to

zobowiązana jest do zwrotu tej kwoty na rzecz Funduszu, zgodnie z żądaniem poz-

wu. Sąd Wojewódzki uznał za niedopuszczalny podniesiony w apelacji strony poz-

wanej zarzut, iż należało odmowę akceptacji regulaminu ocenić w kontekście zasad

współżycia społecznego.

Uzasadniając powołaną w kasacji jej podstawę, strona pozwana przedstawiła

trzy argumenty. Po pierwsze, że przyjęta w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 8

ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, praktycznie uniemożliwiałaby

uruchomienie środków Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych pomimo ak-

ceptacji zasad rozdziału i specyfikacji poszczególnych wydatków przez wszystkie

pozostałe – z wyjątkiem jednej – organizacje związkowe zrzeszające nieporówny-

walnie więcej pracowników. Po drugie, konsekwencją oceny prawnej wyroku byłoby

uznanie, że pozwana nie powinna dokonywać żadnych wypłat świadczeń losowych,

zapomóg itd. z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, co w sytuacji postę-

pującego zubożenia pracowników, emerytów i rencistów Kopalni „Siersza” jest nadu-

życiem prawa w świetle zasad współżycia społecznego. Po trzecie, podejmując de-

cyzję o uruchomieniu wypłat z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych poz-

wana miała na względzie przede wszystkim trudną sytuację życiową wieluset pra-

cowników/ emerytów i rencistów Kopalni „S.”, znajdujących się w ciężkiej sytuacji

materialnej.

W ocenie Sądu Najwyższego przedstawione wyżej argumenty nie są zasadne.

Przepis art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu

świadczeń socjalnych, w jego brzmieniu obowiązującym w 1996 r. [...] stwarzał pods-

tawę do stanowienia regulaminów jako zakładowego źródła prawa w zakresie zasad

przeznaczania środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych na poszcze-

gólne cele i rodzaje działalności socjalnej oraz zasad i warunków korzystania z usług

i świadczeń finansowanych z Funduszu. Kwestia zakresu dozwolonej w regulaminie

4

regulacji prawnej nie jest w niniejszej sprawie przedmiotem kontrowersji. Natomiast

zagadnienie sporne dotyczy ustalenia struktury kompetencyjnej do stanowienia

regulaminu. Wbrew stanowisku wyrażonemu w kasacji unormowanie tego

zagadnienia było jednoznaczne. Określony przez kierownika zakładu pracy regula-

min miał być uzgodniony z zakładowymi organizacjami związkowymi. Brak jest ja-

kichkolwiek racji do przyjęcia sugestii autora kasacji zmierzającej do tego, ażeby

uzgodnienie z zakładowymi organizacjami związkowymi rozumieć jako uzgodnienie

nie ze wszystkimi, ale tylko niektórymi takimi organizacjami, z pominięciem na przyk-

ład organizacji zrzeszającej relatywnie niewielką część pracowników. Proponowane

w kasacji stanowisko jest wyraźnie sprzeczne z regulacją ustawową, która w zakre-

sie przedmiotowego upoważnienia zakładowych organizacji związkowych nie zawie-

ra żadnych zróżnicowań i nie stwarza podstaw do jakichkolwiek ograniczeń. Warto

przy okazji zwrócić uwagę na to, że - stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. Nr 55, poz. 234 ze zm.) - w zakresie

praw i interesów zbiorowych, związki zawodowe reprezentują wszystkich pracowni-

ków, niezależnie od ich przynależności związkowej.

Jeżeli według regulacji ustawowej, regulamin o którym tu mowa, miał być

określony w uzgodnieniu z każdą działającą w zakładzie pracy organizacją związko-

wą i kompetencja ta nie została ograniczona żadnymi warunkami, to na gruncie wyk-

ładni i zastosowania art. 8 ust. 2 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjal-

nych bezzasadne jest stanowisko kasacji o konieczności badania, czy brak uzgod-

nienia z organizacją związkową nie wynika z takiej postawy tej organizacji, którą

można uważać za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego. Przepis, którego

naruszenie kasacja zarzuca, zawiera – jak to wyżej przedstawiono – normatywne

określenie struktury kompetencyjnej stanowienia regulaminu zakładowego, bez od-

syłania do powoływanej w kasacji klauzuli generalnej. Nie jest przy tym dopuszczalne

rozszerzenie zakresu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy na kwestie zasto-

sowania innych przepisów prawa materialnego dotyczących zasad współżycia spo-

łecznego, skoro podstawa kasacji takiego zarzutu nie zawiera (art. 39311

KPC). Na-

wiązując jednakże do przedstawionej w kasacji argumentacji, należy zauważyć, że

dla uzasadnienia rzekomego naruszenia zasad współżycia społecznego przez stronę

powodową pozwana Kopalnia powołuje się na takie okoliczności (na przykład trudną

sytuację życiową pracowników, emerytów i rencistów), które nie dotyczą podstawy

faktycznej rozpatrywanego żądania zwrotu na rzecz Funduszu Świadczeń Socjal-

5

nych pieniędzy bezprawnie przekazanych z Funduszu na rzecz klubu sportowego.

Z powyższych przyczyn kasacja nie mająca usprawiedliwionej podstawy pod-

legała oddaleniu stosownie do art. 39312

KPC.

========================================