II UKN 313/99

Wyrok z dnia 14 stycznia 2000r.

II UKN 313/99

Rolnik pobierający zasiłek przedemerytalny nie ma obowiązku opłacania

składki na ubezpieczenie społeczne rolników, gdyż okres pobierania tego za-

siłku jest okresem podlegania "innemu ubezpieczeniu społecznemu" w rozu-

mieniu art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubez-

pieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze

zm.).

Przewodniczący: SSN Zbigniew Myszka, Sędziowie SN: Roman Kuczyński,

Maria Tyszel (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2000 r. sprawy z wniosku

Mieczysława B. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziało-

wie Regionalnemu w T.M. o ustalenie obowiązku ubezpieczenia, na skutek kasacji

organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 23 marca 1999 r.

[...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Wojewódzki -Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, po rozpoz-

naniu odwołania Mieczysława B., wyrokiem z dnia 14 października 1998 r. [...], zmie-

nił decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w

T.M. z dnia 26 lutego 1998 r. ustalającą, że odwołujący się podlega ubezpieczeniu

społecznemu rolników i jest z tego tytułu zobowiązany do opłacania składek od 26

lutego 1997 r. Sąd ten ustalił, że wnioskodawca, właściciel gospodarstwa rolnego o

pow. 2,23 ha (w tym 1,71 ha przeliczeniowego), do dnia 22 grudnia 1997 r. był pra-

cownikiem, a od 23 grudnia 1997 r. pobiera zasiłek przedemerytalny z Rejonowego

Urzędu Pracy w T.M. Sąd Wojewódzki uznał, że świadczenie to, wypłacane na pods-

tawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu

2

bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) ma charakter i cel

zbliżony do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, wobec czego Mieczysław B.

nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu przewidzianemu w usta-

wie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin (jed-

nolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.).

Apelację organu rentowego oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi wyrokiem z dnia 23 marca 1999 r. [...], uznając za prawidłowe

zarówno ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd pierwszej instancji, jak i wskazaną

podstawę prawną rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu swego wyroku Sąd wyczerpująco

ustosunkował się do podniesionych zarzutów apelacyjnych.

Organ rentowy, przytaczając jako podstawę swej kasacji naruszenie przepi-

sów prawa materialnego, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości oraz wy-

danie orzeczenia co do istoty sprawy, zarzucając temu wyrokowi: „błędną wykładnię

przepisów art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 w związku z art. 6 pkt 13 i pkt 14 ustawy z dnia

20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz.U. Nr 7 z

1998 r., poz. 25), oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 37j w związku z art.

37m ust. 3 ustawy z dnia 14.12.1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu

(jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128)”. Wniosek kasacyjny zmierzał do

zmiany zaskarżonego wyroku w całości oraz wydania „orzeczenia co do istoty

sprawy”.

Rozpoznając sprawę w granicach kasacji Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co

następuje:

Błędny jest wywód kasacji, że: „Ponieważ w art. 37m ust. 3 ustawy o zatrud-

nieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ustalono, iż okres pobierania zasiłku i świadcze-

nia przedemerytalnego jest okresem nieskładkowym – w przeciwieństwie do okresów

pobierania zasiłku dla bezrobotnych – nie znajduje potwierdzenia w wyżej przywoła-

nych przepisach pogląd, że okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest okresem

podlegania ubezpieczeniu społecznemu”.

Przede wszystkim okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych jest okresem

podlegania ubezpieczeniu społecznemu, ponieważ na mocy art. 2 ust. 2 pkt 6 ustawy

z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania

emerytur i rent o raz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) jest

3

okresem składkowym. Podobnie stanowi art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia

1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr

162, poz. 1118), zwanej dalej ustawą o FUS. Ponadto, istotą sporu w rozpatrywanej

sprawie jest charakter prawny zasiłku przedemerytalnego a nie zasiłku dla bezrobot-

nych. Być może przytoczony wyżej fragment uzasadnienia nie odnosi się do zasiłku

dla bezrobotnych, lecz przedemerytalnego, jednakże Sąd Najwyższy działający jako

sąd kasacyjny nie jest uprawniony do „poprawiania” uzasadnienia kasacji i domyśla-

nia się rzeczywistej treści argumentów wnoszącego ten ściśle prawny środek zaskar-

żenia tak, aby argumenty te stały się adekwatne do przytoczonej podstawy kasacyj-

nej i jej zarzutów.

W świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnie-

niu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze

zm.) osoba pobierająca zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne

nie jest bezrobotnym w rozumieniu tej ustawy. Taką treść temu przepisowi nadano

ustawą z dnia 6 grudnia 1996 r. (Dz.U. Nr 147, poz. 687), natomiast ustawą z dnia 27

czerwca 1997 r., (Dz.U. Nr 93, poz. 569) do art. 37m dodano ust. 3 stanowiący, że

okresy pobierania zasiłku przedemerytalnego oraz świadczenia przedemerytalnego

są okresami nieskładkowymi w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym

pracowników i ich rodzin. Wprawdzie za okresy nieskładkowe nie są opłacane

składki na ubezpieczenie społeczne, jednakże są one – na podstawie szczególnych

przepisów – okresami podlegającymi ochronie ubezpieczeniowej. Słusznie wpraw-

dzie podniesiono w uzasadnieniu kasacji, że według art. 4 pkt 5 ustawy o FUS, za

okres ubezpieczenia uważa się okresy opłacania składek na ubezpieczenie społecz-

ne, a także nieopłacania składek z powodu przekroczenia w trakcie roku kalenda-

rzowego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek, oraz że - zgodnie z jego pkt 13 -

ubezpieczonym jest osoba podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu,

jednakże w wywodzie tym pominięty został istotny fragment tego przepisu. „Ubezpie-

czonym” w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy o FUS jest bowiem także osoba, która

przed dniem jej wejścia w życie, tj. przed dniem 1 stycznia 1999 r., podlegała ubez-

pieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, a do takich osób należy

wnioskodawca.

Zdaniem Sądu Najwyższego brak jest logicznych przesłanek usprawiedliwie-

nia poglądu prezentowanego w kasacji, że ustawodawca z ochrony ubezpieczenio-

wej wyłączył osoby pobierające zasiłek przedemerytalny (świadczenie przedemery-

4

talne). Prawo do zasiłku przedemerytalnego przewidziano dla tych pozbawionych

pracy osób, które nie ukończyły wieku emerytalnego, natomiast – jak to podkreśliły

Sądy obu instancji - nie tylko spełniają warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i

pobierania tego świadczenia, lecz nadto posiadają okres uprawniający do zasiłku w

wymiarze przekraczającym okresy wymagane do uzyskania emerytury o 10 lat, jak w

rozpatrywanej sprawie, a także o 5 lat – jeśli osoby te przez co najmniej 15 lat wyko-

nywały prace uznane, w stosownych przepisach emerytalnych, za zatrudnienie w

szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wyłączenie z ochrony

ubezpieczeniowej osób posiadających tak długi okres podlegania ubezpieczeniu lub

zaopatrzeniu emerytalnemu (osoby uprawnione do świadczenia przedemerytalnego

mające okresy jeszcze dłuższe), tylko dlatego, że nie ukończyły wieku emerytalnego,

byłoby sprzeczne z wykładnią celowościową art. 37j (37m) ustawy o bezrobociu, bo-

wiem niweczyłoby ich charakter ochronny przed skutkami bezrobocia, jaki tym prze-

pisom nadał ustawodawca. Słusznie wprawdzie podniesiono w uzasadnieniu kasacji,

że osoby pobierające zasiłki lub świadczenia przedemerytalne nie zostały wymienio-

ne w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz.U. Nr 137, poz. 887) „ani w kręgu osób podlegających ubezpieczeniu społecz-

nemu obowiązkowo (art. 6), ani w kręgu osób uprawnionych do dobrowolnego obję-

cia ubezpieczeniom społecznym (art. 7)”, lecz wnoszący kasację z „pominięcia” tych

osób wyciągnął błędny wniosek, że okres pobierania zasiłku lub świadczenia

przedemerytalnego nie jest okresem ubezpieczenia. Wbrew wywodom kasacji, trafne

i logiczne jest stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji a pogłębione w

zaskarżonym wyroku, że charakter i cel zasiłku przedemerytalnego jest zbliżony do

świadczeń z ubezpieczenia społecznego, a przepisy art. 6 i 7 powołanej ustawy pot-

wierdzają jego prawidłowość. Skoro bowiem, stosownie do powołanego wyżej art. 37j

oraz art. 37m ustawy o bezrobociu i art. 7 pkt 11 ustawy o FUS, okres pobierania

zasiłku (świadczenia) przedemerytalnego jest okresem nieskładkowym, nie było uza-

sadnionej potrzeby obciążania obowiązkiem dalszego opłacania składek osób posia-

dających tak długi okres ubezpieczenia, jakim legitymują się osoby uprawnione do

tych świadczeń. Okoliczność, że są to świadczenia wypłacane z Funduszu Pracy,

jest nieistotna dla oceny ich charakteru.

Prezentowany w kasacji pogląd, że pobieranie zasiłku przedemerytalnego nie

rodzi takich samych skutków prawnych i nie jest „równoznaczne z posiadaniem

prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego” oraz, że ochrona ubez-

5

pieczeniowa nie obejmuje okresu nieskładkowego, jakim jest okres jego pobierania,

prowadzi do wniosku, że osoby pobierające ten zasiłek, które nie są równocześnie

rolnikami lub domownikami rolnika, nie są ubezpieczonymi w rozumieniu zarówno

ustawy o FUS, jak i stosownych przepisów obowiązujących w tym zakresie przed

dniem 1 stycznia 1999 r., są więc pozbawione ochrony ubezpieczeniowej, natomiast

prawo do tej ochrony zachowają rolnicy i ich domownicy, pobierający to samo świad-

czenie. Stanowisko organu rentowego oznacza podział na dwie grupy osób pobiera-

jących zasiłki i świadczenia przedemerytalne rolników i ich domowników, podlegają-

cych ubezpieczeniu społecznemu, a więc z jednej strony obciążonych obowiązkiem

opłacania składki, ale i – z drugiej strony – uprawnionych do świadczeń z tego tytułu

oraz pozostałych osób, nie tylko pozbawionych ochrony ubezpieczeniowej, ale rów-

nież możliwości dobrowolnego ubezpieczenia się.

Sąd Najwyższy, w składzie orzekającym w sprawie, nie akceptuje proponowa-

nej wykładni powołanych przepisów, wprawdzie zgodnej z finansowym interesem

wnoszącego kasację organu rentowego, lecz sprzecznej zarówno z konstytucyjną

zasadą równości wobec prawa wszystkich obywateli Rzeczypospolitej, jak i z wy-

kładnią celowościową przepisów chroniących osoby, które wykazały okresy podlega-

nia ubezpieczeniu społecznemu w wymiarze przekraczającym wymagany do przyz-

nania emerytury, dotknięte bezrobociem w wieku uniemożliwiającym, względnie

istotnie utrudniającym, znalezienie pracy. Zdaniem Sądu Najwyższego, okres pobie-

rania zasiłku (świadczenia) przedemerytalnego jest okresem podlegania „innemu

ubezpieczeniu społecznemu” w rozumieniu art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 3 ustawy z

dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jednolity tekst: Dz.U.

z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w związku z jej art. 6 pkt 14 (bez obowiązku opłacania

składki). Rolnik (domownik) pobierający zasiłek (świadczenie) przedemerytalny nie

podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu przewidzianemu w tej usta-

wie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżony wyrok nie

narusza żadnego z przepisów wskazanych w kasacji, a jej podstawy nie są uspra-

wiedliwiona i zgodnie z art. 39312

KPC orzekł jak w sentencji wyroku.

========================================