I PKN 496/98

Wyrok z dnia 1 lutego 2000 r.

I PKN 496/98

1. W decyzji właściwego organu o rozwiązaniu przez uczelnię stosunku

pracy z mianowanym nauczycielem akademickim na podstawie art. 93 ustawy z

dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 ze zm.)

powinna być wskazana przyczyna uzasadniająca to rozwiązanie (art. 30 § 4 KP

w związku z art. 124 tej ustawy). Spór przed sądem pracy w sprawie o roszcze-

nia wynikające z niezgodnego z prawem rozwiązania przez uczelnię stosunku

pracy (art. 97 ustawy o szkolnictwie wyższym) toczy się w granicach wskazanej

przyczyny.

2. W razie niezgodnego prawem rozwiązania z mianowanym nauczycie-

lem akademickim stosunku pracy za wypowiedzeniem możliwe jest uznanie

przez sąd pracy, że przywrócenie do pracy byłoby niemożliwe lub niecelowe i

zasądzenie na rzecz tego nauczyciela odszkodowania (art. 45 § 2 KP w związku

z art. 9 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym).

Przewodniczący SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera

(sprawozdawca), Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2000 r. sprawy z powództwa

Marii K. przeciwko Akademii Medycznej w W. o przywrócenie do pracy, na skutek

kasacji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo-

łecznych we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 1998 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok w punkcie I i w tym zakresie sprawę przekazał

Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Maria K. wniosła o uznanie za bezskuteczne rozwiązania z nią jako

mianowanym nauczycielem akademickim stosunku pracy na podstawie art. 93 ust. 2

2

pkt 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz.

385 ze zm.) , a następnie o przywrócenie jej do pracy.

Pozwana Akademia Medyczna w W. wniosła o oddalenie powództwa.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy dla Wrocławia Śródmieścia wyrokiem z 17 paź-

dziernika 1997 r. przywrócił powódkę do pracy u strony pozwanej na stanowisku ad-

iunkta bibliotecznego na poprzednich warunkach.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka została zatrudniona u strony pozwanej we

wrześniu 1977 r. na podstawie umowy o pracę na stanowisku bibliotekarza w Instytu-

cie Ginekologii i Położnictwa. Od 1 września 1982 r. została przeniesiona do pracy w

bibliotece Katedry i Zakładu Anatomii Prawidłowej, a od 1 stycznia 1985 r. powierzo-

no jej obowiązki dyplomowanego adiunkta bibliotecznego w tymże Zakładzie. W

marcu 1987 r. powódce nadano stopień doktora nauk humanistycznych. Aktem z 14

sierpnia 1993 r. Rektor Akademii Medycznej w W. na podstawie art. 77 ust. 1 i art.

192 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr

65, poz. 385 ze zm., powoływanej dalej jako „ustawa o szkolnictwie wyższym”) mia-

nował powódkę na czas nieokreślony adiunktem bibliotecznym w bibliotece Katedry i

Zakładu Anatomii Prawidłowej, skąd z dniem 1 września 1993 r. powódka została

przeniesiona do pracy w Zakładzie Historii Medycyny i Farmacji, również na stanowi-

sko adiunkta bibliotecznego. Do jej obowiązków należało prowadzenie biblioteki,

wypożyczanie książek studentom i pracownikom naukowym Akademii Medycznej

oraz stałe uzupełnianie zbiorów biblioteki, a także działalność informacyjna co do

zasobów biblioteki i inne czynności określone w zakresie obowiązków z 1 września

1982 r. Oprócz tego za zgodą przełożonych powódka zajmowała się pracą naukową,

uczestniczyła w pracach badawczych i sympozjach naukowych. W maju 1994 r. de-

cyzją Rady Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej zwiększył się zakres zadań i

funkcji Zakładu Historii Medycyny i Farmacji przez przejęcie przez Wydział Lekarski

dydaktyki z psychologii lekarskiej i socjologii lekarskiej. W związku z tym Zakład His-

torii Medycyny i Farmacji zmienił nazwę na Zakład Humanistycznych Nauk Lekars-

kich. Powołując się na przekształcenie struktury organizacyjnej wskazanego Zakładu,

rektor Akademii Medycznej decyzją z 11 kwietnia 1996 r. rozwiązał z powódką jako

mianowanym nauczycielem akademickim stosunek pracy ze skutkiem na 30

września 1996 r. z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Zmiany

organizacyjne w Zakładzie Humanistycznych Nauk Lekarskich polegały na zwięk-

szeniu jego zadań i funkcji, co skutkowało zwiększeniem obsady kadrowej. Stanowi-

3

sko pracy zajmowane dotąd przez powódkę nie uległo likwidacji, została zatrudniona

na nim bibliotekarka. Powołując się na przepisy ustawy z 12 września 1990 r. o

szkolnictwie wyższym (art. 75 i art. 77) Sąd Rejonowy wskazał, że pracownicy bi-

blioteczni są pracownikami uczelni wyższej nie będącymi nauczycielami akademic-

kimi, jednak przepisy dotyczące pracowników naukowo-dydaktycznych mają odpo-

wiednie zastosowanie m.in. do pracowników posiadających uprawnienia bibliotekarzy

dyplomowanych zatrudnionych na stanowisku adiunkta bibliotecznego i asystenta

bibliotecznego. Powódka była mianowanym adiunktem bibliotecznym i ma do niej

zastosowanie art. 93 ustawy o szkolnictwie wyższym. Strona pozwana rozwiązała z

powódką stosunek pracy wynikający z mianowania powołując jako podstawę tego

rozwiązania art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z tym prze-

pisem stosunek pracy z mianowanym pracownikiem uczelni może zostać rozwiązany

tylko w sytuacji, w której doszło do zniesienia uczelni lub przekształcenia jej struktury

w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie mianowanego nauczyciela akade-

mickiego na dotychczas zajmowanym stanowisku. Sąd Rejonowy nie podzielił sta-

nowiska strony pozwanej, że w Zakładzie Humanistycznych Nauk Lekarskich nastą-

piły takie zmiany organizacyjne, które upoważniały pracodawcę do rozwiązania z

powódką stosunku pracy. Przekształcenie struktury uczelni w rozumieniu art. 93 ust.

2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym oznacza reorganizację, która sprowadza się

nie do jakichkolwiek zmian, w tym polegających na rozszerzeniu zakresu zadań i

funkcji wykonywanych przez daną komórkę, lecz do zmiany struktury organizacyjnej

całej instytucji. Sąd Rejonowy uznał, że rozwiązanie z powódką stosunku pracy było

niezgodne z prawem, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w art.

93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym, i wobec tego stosownie do art. 97 ust.

1 tej ustawy w związku z art. 45 § 1 KP uwzględnił jej żądanie przywrócenia do pracy

na poprzednich warunkach.

W wyniku apelacji strony pozwanej Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z 16 kwietnia 1998 r. zmienił wyrok Sądu Re-

jonowego w ten sposób, że w miejsce przywrócenia powódki do pracy zasądził na jej

rzecz od strony pozwanej kwotę 2.469,60 złotych tytułem odszkodowania. Sąd Wo-

jewódzki oddalił w pozostałej części apelację strony pozwanej, która domagała się

oddalenia w całości powództwa o przywrócenie do pracy.

Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu Rejonowego co do tego, że zgro-

madzony materiał dowodowy nie dał podstaw do przyjęcia, iż zaistniały przesłanki do

4

rozwiązania z powódką jako mianowanym nauczycielem akademickim stosunku

pracy za wypowiedzeniem na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie

wyższym. Dokonane w 1994 r. zmiany organizacyjne polegające na wprowadzeniu

do Zakładu Humanistycznych Nauk Lekarskich wszystkich nauk humanistycznych

objętych programem studiów w Akademii Medycznej spowodowały znaczne zwięk-

szenie ilości przeprowadzanych w tym Zakładzie zajęć dydaktycznych, a tym samym

wzrosła liczba studentów i pracowników naukowych korzystających z zasobów bib-

lioteki zakładowej. Powódka, nie posiadając właściwych kwalifikacji, nie była w stanie

prowadzić zajęć dydaktycznych ze studentami z socjologii medycyny, psychologii

medycyny lub propedeutyki medycyny. Pragnąc realizować własne prace i projekty

badawcze powódka często wyjeżdżała - w tym również na staże zagraniczne i konfe-

rencje naukowe. Absorbująca powódkę praca naukowa i związane z tym wyjazdy

sprawiały, że biblioteka Zakładu Humanistycznych Nauk Lekarskich nie mogła funk-

cjonować regularnie, w takim wymiarze czasu pracy, jak pozostałe biblioteki zakła-

dowe, co dezorganizowało pracę studentów i pracowników naukowych Akademii

Medycznej. Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko strony pozwanej, że wobec zaist-

niałych zmian organizacyjnych do obsługi biblioteki i czytelni Zakładu Humanistycz-

nych Nauk Lekarskich potrzebny był pracownik zatrudniony na stanowisku biblioteka-

rza, a nie na stanowisku adiunkta bibliotecznego jako pracownika naukowo-dydak-

tycznego, zwłaszcza, że powódka nie posiadała kwalifikacji do prowadzenia zajęć

dydaktycznych ze studentami odbywających się w wymienionym Zakładzie. Podzie-

lając pogląd Sądu Najwyższego zaprezentowany w wyroku z 2 czerwca 1995 r., I

PRN 25/95 (OSNAPiUS 1996 nr 4, poz. 60), Sąd Wojewódzki uznał, iż znaczny nie-

dobór zajęć dydaktycznych jest ważną przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie po-

wódce stosunku pracy na podstawie art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym.

Sąd Wojewódzki przyjął, że strona pozwana, wskazując prawidłowo podstawę fak-

tyczną wypowiedzenia powódce stosunku pracy, dokonała jej wadliwej kwalifikacji

prawnej, przez co doszło do skrócenia okresu wypowiedzenia (z sześciu miesięcy

przewidzianych w art. 93 ust. 3 do trzech miesięcy przewidzianych w art. 93 ust. 2

pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym). W konsekwencji Sąd Wojewódzki zmienił zas-

karżony wyrok i na podstawie art. 49 KP w związku z art. 124 ustawy o szkolnictwie

wyższym zasądził na rzecz powódki odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia,

jakie przysługiwałoby powódce w razie zastosowania prawidłowego - sześciomie-

sięcznego - okresu wypowiedzenia. Sąd Wojewódzki uznał za niecelowe przywróce-

5

nie powódki do pracy u strony pozwanej. Zmieniona w 1994 r. struktura organizacyj-

na Zakładu miała na celu prawidłowe ukształtowanie zatrudnienia pracowników i za-

pewnienie prawidłowego wykonywania statutowych zadań uczelni. Skoro powódka z

racji posiadanych przez nią kwalifikacji nie mogła prowadzić zajęć dydaktycznych ze

studentami, a dalsze jej zatrudnienie na stanowisku adiunkta bibliotecznego (pracow-

nika naukowo-dydaktycznego) do obsługi biblioteki okazało się niemożliwe, niecelo-

we stało się przywrócenie powódki do pracy.

Powódka wniosła kasację od wyroku Sądu Wojewódzkiego w części zmienia-

jącej wyrok Sądu Rejonowego i orzekającej o odszkodowaniu w miejsce przywróce-

nia do pracy (czyli co do punktu I sentencji wyroku Sądu Wojewódzkiego). Kasacja

została oparta na obydwu podstawach wskazanych w art. 3931

KPC. Skarżąca za-

rzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zasto-

sowanie polegające na tym, że sąd drugiej instancji do ustaleń przyjętych w postę-

powaniu odwoławczym zastosował przepis art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyż-

szym w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie, al-

bowiem ustawodawca uzależnił rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem akade-

mickim „z innych ważnych przyczyn” od uzyskania wstępnej zgody organu kolegial-

nego wskazanego w statucie uczelni,

2) naruszenie przepisów postępowania, które „mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy”, polegające na tym, że sąd drugiej instancji: „z obrazą” art. 224 § 1 KPC w

związku z art. 391 KPC zamknął rozprawę i wydał orzeczenie, nie przeprowadzając

postępowania dowodowego w kontekście przyjętej zmienionej podstawy prawnej

rozstrzygnięcia, wychodząc z błędnego założenia, że powódka nie miała uprawnień

dydaktycznych, a zajęcia naukowe powódki kolidowały z obowiązkami adiunkta bib-

liotecznego; „z obrazą” art. 386 § 1 KPC wydał orzeczenie reformatoryjne mimo

braku wadliwości orzeczenia sądu pierwszej instancji w zakresie podstawy faktycznej

i prawnej; „z obrazą” art. 328 § 2 KPC nie uzasadnił należycie podstawy prawnej wy-

danego orzeczenia.

Powołując wskazane wyżej podstawy kasacji powódka domagała się zmiany

wyroku Sądu Wojewódzkiego w zaskarżonej części i oddalenia w całości apelacji

strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego ewentualnie uchylenia zaskarżonego

wyroku w punkcie I i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi drugiej

instancji.

6

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obydwie podstawy kasacyjne są usprawiedliwione.

W pierwszej kolejności wymagają rozważenia zarzuty dotyczące naruszenia

przepisów postępowania jako rzutujące na możliwość oceny prawidłowości zastoso-

wania prawa materialnego.

Sąd Rejonowy uwzględniając powództwo o przywrócenie do pracy przyjął, że

rozwiązanie z powódką stosunku pracy za wypowiedzeniem z powołaniem się przez

pracodawcę na podstawę rozwiązania wskazaną w art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o

szkolnictwie wyższym było niezgodne z prawem, ponieważ przyczyna podana przez

pracodawcę w oświadczeniu o rozwiązaniu stosunku pracy była nieuzasadniona. Art.

93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym przewiduje możliwość rozwiązania na

mocy decyzji właściwego organu (w przypadku powódki - rektora uczelni) stosunku

pracy z mianowanym nauczycielem akademickim w razie zniesienia uczelni lub prze-

kształcenia jej struktury w sposób uniemożliwiający dalsze zatrudnienie nauczyciela

na dotychczas zajmowanym stanowisku. Sąd Rejonowy stwierdził, że w rzeczywisto-

ści nie miało miejsca tego rodzaju przekształcenie struktury organizacyjnej pozwanej

uczelni, o jakim stanowi art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Zmiany

organizacyjne polegające na przekształceniu w 1994 r. Zakładu Historii Medycyny i

Farmacji w Zakład Humanistycznych Nauk Lekarskich oraz na zwiększeniu zadań i

funkcji (przede wszystkim dydaktycznych) tego Zakładu i zwiększeniu jego obsady

kadrowej (w celu prowadzenia zajęć dydaktycznych ze studentami) nie mogą być

zakwalifikowane jako przekształcenie struktury uczelni, o jakim mowa w art. 93 ust. 2

pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Powyższe ustalenie i ocenę prawną co do

braku przesłanek umożliwiających rozwiązanie z powódką stosunku pracy na wska-

zanej podstawie podzielił Sąd Wojewódzki rozpoznający apelację strony pozwanej.

Kwestię tę należy zatem uznać za ostatecznie przesądzoną w rozpoznawanej spra-

wie. Apelację strony pozwanej kwestionującą powyższą ocenę prawną Sąd Woje-

wódzki prawomocnie oddalił. Kasacja powódki nie podważa dokonanej przez sądy

pierwszej i drugiej instancji oceny co do braku przesłanek, które umożliwiałyby roz-

wiązanie z nią stosunku pracy na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie

wyższym z powodu przekształceń struktury uczelni. Ustalenia faktyczne dotyczące

tej kwestii są wiążące także w postępowaniu kasacyjnym.

7

Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że przyczyny rozwiązania z powódką

stosunku pracy za wypowiedzeniem wynikały z innych okoliczności, niż wskazane w

piśmie rektora pozwanej uczelni z 11 kwietnia 1996 r. zawierającym oświadczenie o

rozwiązaniu z powódką stosunku pracy na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o

szkolnictwie wyższym „w związku z przekształceniem struktury organizacyjnej Zakła-

du Humanistycznych Nauk Lekarskich”. Przyczyny te wskazał Sąd Wojewódzki w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, kwalifikując je jako „inne ważne przyczyny” w

rozumieniu w art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym. Sąd Wojewódzki stwier-

dził, że przyczynami tymi było: rozszerzenie zadań i zakresu działalności Zakładu

Humanistycznych Nauk Lekarskich, któremu w związku ze zmianą programu studiów

medycznych powierzono prowadzenie zajęć dydaktycznych ze studentami z socjolo-

gii medycyny, psychologii medycyny lub propedeutyki medycyny, do czego powódka

nie posiadała właściwych kwalifikacji, oraz brak możliwości pogodzenia przez po-

wódkę absorbującej ją pracy naukowej z prowadzeniem biblioteki zakładowej w takim

wymiarze czasowym, jak to miało miejsce w pozostałych bibliotekach zakładowych,

co dezorganizowało pracę studentów i pracowników naukowych.

Ustalenia Sądu drugiej instancji co do istnienia wskazanych wyżej przyczyn

rozwiązania z powódką stosunku pracy zostały dokonane w sposób dowolny, w

oparciu o twierdzenia faktyczne strony pozwanej, którym powódka przeczyła, bez

powołania się na jakiekolwiek dowody - czy to przeprowadzone przed Sądem pierw-

szej instancji, czy to zgromadzone w toku postępowania apelacyjnego (sąd drugiej

instancji orzeka bowiem - jak to wynika z treści art. 382 KPC - na podstawie mate-

riału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apela-

cyjnym). Sąd Wojewódzki przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w

bardzo ograniczonym zakresie - jedynie co do wysokości miesięcznego wynagrodze-

nia powódki na ostatnio zajmowanym stanowisku. Nie prowadził natomiast postępo-

wania dowodowego mającego na celu dokonanie ustaleń co do tego, jakie były rze-

czywiste przyczyny rozwiązania z powódką stosunku pracy, czy miały rangę „innych

ważnych przyczyn” w rozumieniu art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym i czy

uzasadniały rozwiązanie stosunku pracy na tej podstawie prawnej. Sąd Wojewódzki

mógł w tym celu oprzeć się na dowodach przeprowadzonych przez Sąd pierwszej

instancji, ale powinien poddać je wówczas własnej wnikliwej ocenie - skoro jego

ustalenia faktyczne były odmienne od ustaleń Sądu Rejonowego, a w każdym razie

wykraczały poza ustalenia tego Sądu - i z oceny tej zdać relację w uzasadnieniu.

8

Art. 328 § 2 KPC ma odpowiednie zastosowanie (przez odesłanie wynikające

z art. 391 KPC) w postępowaniu przed sądem drugiej instancji. Zakres tego zastoso-

wania zależy od treści wydanego orzeczenia. W razie wydania przez sąd drugiej ins-

tancji orzeczenia reformatoryjnego - po uzupełnieniu materiału dowodowego przez

sąd odwoławczy albo w wyniku odmiennej oceny materiału dowodowego zebranego

w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i dokonaniu własnych odmiennych

ustaleń - sąd ten zobowiązany jest wskazać w uzasadnieniu, na jakich dowodach je

oparł, a także umotywować, z jakich przyczyn innym dowodom odmówił wiarygodno-

ści (por. wyrok SN z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNCP 1999 z. 4,

poz. 83). W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki, wykorzystując materiał dowo-

dowy zebrany w postępowaniu w pierwszej instancji, zmienił zaskarżony wyrok Sądu

Rejonowego przyjmując inną niż Sąd pierwszej instancji podstawę faktyczną rozs-

trzygnięcia. Dotyczy to m.in. ustaleń co do braku kwalifikacji powódki do prowadzenia

zajęć dydaktycznych ze studentami z socjologii medycyny, psychologii medycyny lub

propedeutyki medycyny oraz co do tego, że praca naukowa powódki kolidowała z jej

obowiązkami adiunkta bibliotecznego polegającymi na prowadzeniu biblioteki zakła-

dowej w pełnym wymiarze czasu jej funkcjonowania. Przyjęta w zaskarżonym wyroku

metoda relacjonowania motywów rozstrzygnięcia, polegająca na połączeniu rekons-

trukcji faktów z ich oceną, doprowadziła do zatarcia granicy między tym, co wyma-

gało stanowczych ustaleń faktycznych, a tym, co mogło być przedmiotem ocen lub

innych wniosków niezbędnych do wydania orzeczenia. W tym znaczeniu usprawied-

liwiony jest postawiony w kasacji zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC oraz art. 224 §

1 KPC w związku z art. 391 KPC i art. 386 § 1 KPC wobec tego, że doszło do zam-

knięcia rozprawy i wydania merytorycznego rozstrzygnięcia co do istoty sprawy bez

jej dostatecznego wyjaśnienia.

Przedstawione wyżej uchybienia procesowe mają wpływ na ocenę prawidło-

wości zastosowania prawa materialnego, albowiem prawidłowo ustalona podstawa

faktyczna, należąca do materii procesowej, jest niezbędną przesłanką dokonania

prawidłowej oceny materialnoprawnej łączącego strony stosunku prawnego.

Podniesiony w kasacji zarzut naruszenia prawa materialnego jest uzasadniony

nie tylko z tego względu, że brak prawidłowo ustalonego stanu faktycznego uniemoż-

liwia w chwili obecnej ocenę, czy istniały uzasadnione przyczyny („inne ważne przy-

czyny”) rozwiązania z powódką stosunku pracy na podstawie art. 93 ust. 3 ustawy o

szkolnictwie wyższym.

9

Można zgodzić się z poglądem Sądu Wojewódzkiego, dającym się wyinter-

pretować z przedstawionej w jego wyroku argumentacji, że przy ocenie zasadności

rozwiązania stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim za wypowie-

dzeniem istotne znaczenie ma wskazana przez pracodawcę przyczyna (podstawa

faktyczna) wypowiedzenia, nie zaś dokonana przez pracodawcę kwalifikacja prawna

tej przyczyny, w szczególności to, czy mieści się ona wśród przyczyn wskazanych w

art. 93 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, czy też stanowi „inną ważną przyczy-

nę” w rozumieniu art. 93 ust. 3 tej ustawy.

Nie można jednak podzielić stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że w rozpoz-

nawanej sprawie „strona pozwana wskazując prawidłowo podstawę faktyczną wypo-

wiedzenia stosunku pracy, dokonała wadliwej jej kwalifikacji prawnej”.

Zgodnie z art. 30 § 4 KP - który znajduje zastosowanie przez odesłanie wyni-

kające z art. 124 ustawy o szkolnictwie wyższym - w przypadku rozwiązania przez

uczelnię stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim, w decyzji właś-

ciwego organu o rozwiązaniu stosunku pracy powinna być wskazana przyczyna uza-

sadniająca to rozwiązanie. Wskazanie w decyzji organu przyczyny uzasadniającej

rozwiązanie stosunku pracy pełni funkcję ochronną wobec mianowanego nauczyciela

akademickiego i przesądza o tym, że spór przed sądem pracy w sprawie o roszcze-

nia wynikające z niezgodnego z prawem rozwiązania przez uczelnię stosunku pracy

(art. 97 ustawy o szkolnictwie wyższym) toczy się tylko w granicach przyczyny wska-

zanej w decyzji organu, a uczelnia pozbawiona jest możliwości powoływania się w

toku procesu na inne przyczyny, które również mogły uzasadniać rozwiązanie sto-

sunku pracy z mianowanym nauczycielem akademickim, ale nie zostały wskazane w

decyzji (por. podobny pogląd wyrażony w wyroku SN z 3 września 1980 r., I PRN

86/80, nie publikowany).

W rozpoznawanej sprawie przyczyna rozwiązania stosunku pracy z powódką

została wskazana w decyzji rektora pozwanej uczelni z 11 kwietnia 1996 r. w sposób

konkretny, jednoznaczny i nie budzący wątpliwości interpretacyjnych. Przyczyną tą

było „przekształcenie struktury organizacyjnej Zakładu Humanistycznych Nauk Le-

karskich”, przy czym przytoczona w piśmie rektora podstawa prawna rozwiązania

(art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym) dodatkowo jednoznacznie wska-

zywała na charakter i treść tej przyczyny. Wskazana w decyzji podstawa prawna

rozwiązania stosunku pracy, aczkolwiek nie wiążąca dla sądu pracy przy kwalifiko-

waniu przyczyny, pełni funkcję ułatwiającą wykładnię oświadczenia woli pracodawcy

10

(art. 65 § 1 KC). Powołane przez Sąd Wojewódzki rzeczywiste przyczyny rozwiąza-

nia stosunku pracy z powódką - zwłaszcza te dotyczące braku po jej stronie właści-

wych kwalifikacji do prowadzenia zajęć dydaktycznych ze studentami z socjologii

medycyny, psychologii medycyny lub propedeutyki medycyny, ale także te dotyczące

braku możliwości pogodzenia przez powódkę jej pracy naukowej z prowadzeniem

biblioteki zakładowej w pełnym wymiarze czasu jej funkcjonowania - z pewnością

wykraczały poza przyczynę wskazaną w decyzji rektora i jako takie nie mogły być

brane pod uwagę jako uzasadnienie rozwiązania stosunku pracy z powódką w toku

rozpoznawanej sprawy. Okoliczności te mogą natomiast być ewentualnie brane pod

rozwagę - tak, jak to uczynił Sąd Wojewódzki - przy ocenie, czy możliwe i celowe jest

przywrócenie powódki do pracy (art. 45 § 2 KP).

Nawet gdyby przyjąć, jak to uczynił Sąd Wojewódzki, że istniały inne ważne

przyczyny uzasadniające rozwiązanie stosunku pracy z powódką na podstawie art.

93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyższym, to możliwość rozwiązania przez uczelnię

stosunku pracy na tej podstawie prawnej uzależniona była od wcześniejszego uzys-

kania zgody organu kolegialnego wskazanego w statucie uczelni. Jeżeli rektor za-

mierzał rozwiązać stosunek pracy z powódką na podstawie prawnej wskazanej przez

Sąd drugiej instancji, to musiał wcześniej uruchomić tryb uzyskania zgody organu

kolegialnego wskazanego w statucie uczelni. Tymczasem brak jest jakichkolwiek da-

nych świadczących o tym, że tryb ten został uruchomiony. Można jedynie domnie-

mywać, że rektor nie występował o zgodę organu kolegialnego wskazanego w statu-

cie uczelni, skoro art. 93 ust. 2 pkt 3 ustawy o szkolnictwie wyższym - stanowiący

podstawę prawną rozwiązania z powódką stosunku pracy - zgody takiej nie wymagał.

Oznacza to, że nawet gdyby istniały ważne przyczyny uzasadniające rozwiązanie

stosunku pracy z powódką na podstawie art. 93 ust. 3 ustawy o szkolnictwie wyż-

szym i byłyby one powołane w decyzji rektora o rozwiązaniu stosunku pracy, to roz-

wiązanie byłoby niezgodne z prawem w związku z naruszeniem trybu uzyskiwania

zgody kolegialnego organu wskazanego w statucie uczelni. Powołane w uzasadnie-

niu zaskarżonego wyroku orzeczenie Sądu Najwyższego (wyrok SN z 2 czerwca

1995 r., I PRN 25/95, OSNAPiUS 1996 nr 4, poz. 60) nie ma żadnego odniesienia do

stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia w rozpoznawanej

sprawie, ponieważ pozwana uczelnia nie wskazywała jako przyczyny rozwiązania

stosunku pracy z powódką znacznego niedoboru zajęć dydaktycznych - poniżej tzw.

pensum ustalonego dla pracowników dydaktycznych.

11

Sąd Wojewódzki, stwierdzając naruszenie przez stronę pozwaną przepisów o

rozwiązywaniu przez uczelnię stosunku pracy z mianowanym nauczycielem akade-

mickim, uznał za niecelowe przywrócenie powódki do pracy u strony pozwanej. W

związku z tym stwierdzić należy, że w razie niezgodnego z prawem rozwiązania z

mianowanym nauczycielem akademickim stosunku pracy za wypowiedzeniem moż-

liwe jest uznanie przez sąd pracy, że przywrócenie do pracy byłoby niemożliwe lub

niecelowe i zasądzenie na rzecz tego nauczyciela odszkodowania na podstawie art.

45 § 2 KP. Skoro zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym w zakresie

roszczeń mianowanego nauczyciela akademickiego z tytułu niezgodnego z prawem

rozwiązania przez uczelnię stosunku pracy za wypowiedzeniem stosuje się odpo-

wiednio przepisy działu drugiego, rozdziału II, oddziału 4 Kodeksu pracy, to obejmuje

to również art. 45 § 2 KP, zwłaszcza że stosunek pracy pracownika naukowo-dydak-

tycznego nie jest z tego punktu widzenia szczególnie chroniony (art. 45 § 3 KP), a

przepisy ustawy o szkolnictwie wyższym nie zawierają autonomicznej regulacji doty-

czącej tej kwestii. Również treść art. 5 KP pozwala na stosowanie do mianowanego

nauczyciela akademickiego art. 45 § 2 KP. Orzeczenie o odszkodowaniu w miejsce

żądanego przez pracownika przywrócenia do pracy musi jednak być poprzedzone

ustaleniem - opartym na zebranym materiale dowodowym - że uwzględnienie takiego

żądania jest niemożliwe lub niecelowe.

Kierując się powyższymi okolicznościami, Sąd Najwyższy uwzględnił kasację

stosownie do art. 39313

KPC.

========================================