I PKN 127/00

Wyrok z dnia 5 grudnia 2000 r.

I PKN 127/00

Możliwe jest ustalenie, że umowa nazwana "umową o dzieło" jest umową

o pracę.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Barbara Wagner (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2000 r. sprawy z powództwa

Sławomira Z. przeciwko Waldemarowi S. i Jackowi M. o ustalenie istnienia stosunku

pracy, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Opolu z dnia 28 października 1999 r. [...]

o d d a l i ł kasację, nie obciążając powoda kosztami postępowania kasacyj-

nego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wyrokiem z

dnia 28 października 1999 r. [...] oddalił apelację Sławomira Z. od wyroku Sądu Re-

jonowego-Sądu Pracy w Brzegu z dnia 14 czerwca 1999 r. [...], oddalającego po-

wództwo apelującego o ustalenie, że łączył go z Centrum Języków Obcych „J.” w B.

spółką cywilną Waldemara S. i Jacka M. stosunek pracy.

Sąd ustalił, że pozwana Spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą

na organizowaniu kursów języka obcego dla dzieci w szkołach i przedszkolach na

terenie całego kraju. Siedzibą Spółki jest B., zaś w różnych miastach na terenie całe-

go kraju działają tzw. dyrektorzy regionalni. Wyszukują oni wykładowców, zawierają z

nimi umowy o dzieło, w ramach których prowadzone są zajęcia we wskazanych pla-

cówkach i umowy zlecenia pobierania odpłat od uczestników kursu oraz sprawują

kontrolę nad wykonaniem tych umów. Do obowiązków dyrektora regionalnego należą

także okresowa hospitacja zajęć i comiesięczne rozliczenie z wykładowcami. Pod-

stawę rozliczenia stanowiły dziennik zajęć oraz kwestionariusz zawierający wpisy

2

dotyczące ilości grup, ilości i terminów przeprowadzenia zajęć, tygodniowy rozkład

zajęć i rozliczenie pobranych należności od uczestników kursu. Podejmując się wy-

kładów wykonawcy otrzymywali materiały pomocnicze w postaci podręczników i

wskazówek metodycznych. Zawierały one minimum programowe z możliwością ich

modyfikacji. Uwagi powizytacyjne dyrektorzy pomieszczali w dzienniku zajęć bądź w

kwestionariuszu. Kontroli nie podlegała każdorazowa obecność na zajęciach. Wyko-

nawcy nie mieli obowiązku osobistego przeprowadzenia wykładów. Ich wynagrodze-

nie było uzależnione od zebrania 85% należności za kurs oraz liczby faktycznie

przeprowadzonych zajęć. Przed podjęciem działalności przez Spółkę Urząd Skarbo-

wy w B. potwierdził dopuszczalność jej prowadzenia na przyjętych podstawach. Nie

zakwestionowała takiej praktyki zatrudniania wykładowców państwowa inspekcja

pracy.

Sławomir Z. prowadził zajęcia z języka angielskiego w szkołach podstawo-

wych w B. i J. Od 1 listopada 1997 r. wskazano jako miejsce wykładów, tytułem za-

stępstwa, szkołę podstawową [...] w O. Po odmowie wnioskowi o ograniczenie zajęć

do dotychczasowych szkół - powód zrezygnował z dalszego świadczenia usług.

Wszystkie umowy o dzieło strony zawarły w dniu 11 października 1997 r. na okresy

miesięczne do 15 czerwca 1998 r. W dniu 9 kwietnia 1998 r. Centrum Języków Ob-

cych „J.” wystąpiło przeciwko powodowi o zapłatę kary umownej z tytułu zerwania

umowy.

Podstawową cechą stosunku pracy jest „ ścisła zależność i podporządkowanie

pracodawcy”. Praca świadczona w ramach stosunku pracy musi „odznaczać się

bezwzględnym podporządkowaniem pracownika”. W stosunku prawnym łączącym

strony procesowe element podporządkowania nie występował. Praca powoda nie

była pracą nauczyciela. Nie podlegała kontroli w aspekcie efektywności nauczania.

Nie przeprowadzano sprawdzianów ani badania wyników nauczania. Dostarczanie

materiałów programowych miało służyć osiągnięciu określonego rezultatu, realizują-

cego cel i istotę funkcjonowania Spółki. Prowadzenie dzienników i okresowe hospita-

cje nie dowodzą podporządkowania. Nie było to podporządkowanie pracownicze.

Przeciwko pracowniczemu charakterowi zatrudnienia świadczy sposób ustalenia wy-

nagrodzenia. Czas pracy był uzgadniany przez kontrahentów, a wykładowca mógł

modyfikować harmonogram co do terminów zajęć oraz ich wymiaru. Nie musiał wy-

konywać pracy osobiście. O rodzaju umowy decyduje zgodna wola stron (art. 65

KC). Zasięganie w Urzędzie Skarbowym i w inspekcji pracy informacji co do dopusz-

3

czalności ukształtowania stosunku prawnego jako niepracowniczego wskazuje jedno-

znacznie na wolę pozwanych zawarcia umowy o dzieło. Powód, będący studentem,

znał warunki umowy i zaakceptował je.

Sławomir Z. zaskarżył ten wyrok kasacją. Wskazując jako jej podstawę naru-

szenie prawa materialnego „przez błędną wykładnię przepisu art. 22 Kp polegającą

na uznaniu, że łączący strony stosunek prawny nie jest stosunkiem pracy”, wniósł o

zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie zgodnie z pozwem lub o uchylenie wyro-

ków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego

rozpoznania. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik powoda wywodził, że świadczenie

Sławomira Z. było identyczne ze świadczeniem nauczyciela języka obcego. Naucza-

nie odbywało się na terenie szkół jako zajęcia pozalekcyjne i obejmowało dzieci

szkoły. Pracodawca wypełniał swoją kierowniczą funkcje przy pomocy różnych in-

strumentów, zależnie od rodzaju pracy, zaufania do pracownika, jego kwalifikacji.

Sądy błędnie uznały, że w łączącym strony stosunku prawnym brak było elementu

podporządkowania. Przedmiotem umów było nauczanie dzieci języka angielskiego

„jakkolwiek groteskowo strony by tę czynność określiły”. Zajęcia trwały w istocie prze

cały rok szkolny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Pełnomocnik skarżącego powołując jako podstawę kasacyjną naruszenie art.

22 KP, zarzut uchybienia temu przepisowi uzasadnia poprzez polemikę z ustaleniami

faktycznymi. Sąd Najwyższy jest związany granicami kasacji, biorąc pod rozwagę z

urzędu jedynie nieważność postępowania (art. 39311

KPC). Brak zarzutu procesowe-

go nie pozwala na kasacyjną kontrolę prawidłowości ustaleń stanowiących faktyczną

podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. W tej sytuacji ustalenia

te należy uznać za niewadliwe. Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy jest nimi zwią-

zany.

Pełnomocnik skarżącego zarzucił Sądowi naruszenie art. 22 KP. Artykuł ten

składa się z czterech paragrafów, w tym dwóch normujących zdolność pracownika

do nawiązania stosunku pracy (§ 3 i § 4). Z uzasadnienia skargi kasacyjnej można

wnosić, że zarzut naruszenia art. 22 KP dotyczy uchybienia § 1 tego artykułu. Sąd

prawidłowo zinterpretował art. 22 § 1 KP, uznając za istotne dla rozstrzygnięcia

sprawy i wymagające wyjaśnienia takie okoliczności jak sposób wykonywania

4

„dzieła”, zakres podporządkowania i samodzielności wykładowcy, osobisty charakter

zobowiązania powoda, odpłatność i sposób określenia wynagrodzenia. Sąd ustalił,

że Sławomir Z. nie podlegał podporządkowaniu pracowniczemu, nie miał obowiązku

osobistego świadczenia pracy, wypłata wynagrodzenia uzależniona była od zebrania

85% opłat od uczestników kursu, zaś wykładowca dysponował znaczną swobodą co

do terminów prowadzenia zajęć i programu nauczania. Przy takich ustaleniach, nie

zakwestionowanych skutecznie przez skarżącego, zobowiązania stron nie miały cech

określonych w art. 22 § 1 KP, a łączący je stosunek prawny nie był stosunkiem

pracy.

Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

KPC,

orzekł jak w sentencji.

========================================