I PKN 226/00

Wyrok z dnia 2 lutego 2001 r.

I PKN 226/00

Dokonywanie czynności z zakresu prawa pracy za pracodawcę będącego

jednostką organizacyjną przez osobę lub organ zarządzający tą jednostką albo

inną wyznaczoną do tego osobę (art. 31

§ 1 KP) nie jest uzależnione od udziele-

nia jej pełnomocnictwa, o którym mowa w art. 55 § 1 ustawy z dnia 16 września

1982 r. Prawo spółdzielcze (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze

zm.).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Roman Kuczyński (spra-

wozdawca), Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2001 r. sprawy z powództwa

Anny N. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „C.” w L. o odszkodowanie i premię, na

skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Lublinie z dnia 18 stycznia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację,

zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 375 zł (trzysta siedemsiesiąt

pięć) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 6 września 1999 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lublinie za-

sądził od pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej „C.” w L. na rzecz powódki Anny N.

kwotę 8.443,80 zł tytułem odszkodowania za nieuzasadnione wypowiedzenie umowy

o pracę i oddalił powództwo o zasądzenie premii, uznając jej pozbawienie za uza-

sadnione nienależytym wykonaniem przez powódkę obowiązków, polegającym na

wykonaniu polecenia członka zarządu przygotowania wypłaty dla byłego członka za-

rządu bez wymaganej konsultacji z drugim członkiem zarządu.

Rozpoznając apelację obu stron od powyższego wyroku Sąd Okręgowy-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie wyrokiem z dnia 18 stycznia 2000 r.

2

oddalił apelację powódki, a w uwzględnieniu apelacji pozwanej zmienił zaskarżony

wyrok w pkt I i powództwo w tym zakresie oddalił. Sąd drugiej instancji nie zakwe-

stionował ustaleń Sądu Rejonowego, według których, między innymi w pozwanej

Spółdzielni, w której powódka była zatrudniona od 1993 r. (przy czym od 1 kwietnia

1998 r. na stanowisku głównej księgowej), w okresie od lipca do września 1998 r.

równocześnie działały dwa zarządy (ponieważ dotychczasowy zarząd nie uzyskał

absolutorium i został odwołany, lecz nie podporządkował się powołanemu, nowemu

zarządowi), zaś powódka w dniu 28 sierpnia 1998 r. wykonała wydane jednoosobo-

wo polecenie odwołanego zastępcy prezesa zarządu sporządzenia listy płac dla by-

łego pracownika spółdzielni bez zażądania kontrasygnaty drugiego członka zarządu.

Sąd Okręgowy zarzucił jednak Sądowi pierwszej instancji niekonsekwencję w ocenie

zebranego materiału dowodowego, bowiem opisane zdarzenie Sąd ten uznał za

uzasadniające pozbawienie powódki premii w oparciu o układ zbiorowy pracy, prze-

widujący to w przypadku negatywnej oceny pracownika. Natomiast to samo zdarze-

nie stanowiące jedną z zasadniczych przyczyn wypowiedzenia umowy o pracę (obok

nielojalności wobec nowego zarządu i utraty zaufania) ocenił jako nie uzasadniające

wypowiedzenia, a usprawiedliwione „chaosem organizacyjnym” panującym w spół-

dzielni. Zdaniem Sądu Okręgowego uczestniczenie powódki w wystawieniu pełno-

mocnictw bankowych dla byłych członków zarządu, które doprowadziło do zabloko-

wania kont i utraty wyższych odsetek od zgromadzonych środków pieniężnych, do-

wodziło jej nielojalności w stosunku do nowego zarządu i uzasadniało utratę zaufania

do powódki, a w konsekwencji usprawiedliwiało dokonanie wypowiedzenia umowy o

pracę. Powódka była bowiem zatrudniona na odpowiedzialnym stanowisku, była

członkiem rady nadzorczej, a swego czasu także przewodniczącą rady i była

świadoma, iż po dniu 31 lipca 1998 r. W.P. nie był już pracownikiem spółdzielni, a

mimo to wydała polecenie dokonania mu wypłaty wynagrodzenia bez podstawy

prawnej i faktycznej. Sąd drugiej instancji uznał zatem, iż wskutek zasądzenia odsz-

kodowania doszło do naruszenia art. 45 § 1 KP. Nie uwzględnił natomiast apelacji

powódki domagającej się zasądzenia premii, gdyż pozbawienie jej uznał za uspra-

wiedliwione okolicznościami faktycznymi i znajdujące oparcie w postanowieniach

układu zbiorowego pracy, który nie zawierał katalogu przyczyn, pozbawiających

premii.

Kasacja powódki zarzuca powyższemu wyrokowi naruszenie prawa material-

nego (art. 55 § 1 Prawa spółdzielczego) przez jego błędną wykładnię polegającą na

3

przyjęciu, że oświadczenie woli złożone jednoosobowo przez prezesa zarządu w

przedmiocie rozwiązania umowy o pracę jest ważne i skuteczne, naruszenie art. 100

KP przez przyjęcie, że powódka nie powinna wykonać polecenia bezpośredniego

przełożonego oraz naruszenie art. 46 i 47 układu zbiorowego pracy, polegające na

przyjęciu, że sporządzenie listy płac na polecenie przełożonego stanowi naruszenie

dyscypliny pracy i kwalifikuje się do dyscyplinarnego ukarania, oraz naruszenie art.

328 § 2 KPC przez dokonanie ustaleń „na nieudowodnionych faktach” co do zarzutu

strat spowodowanych przez powódkę.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Chybiony jest zarzut naru-

szenia art. 55 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze jednolity

tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.). Przepis ten stanowi, że zarząd może

udzielić jednemu z członków zarządu lub innej osobie pełnomocnictwa do dokony-

wania czynności prawnych związanych z kierowaniem bieżącą działalnością gospo-

darczą (podkreślenie SN) lub jej wyodrębnionej organizacyjnie i gospodarczo jed-

nostki, a także pełnomocnictwa do dokonywania czynności określonego rodzaju lub

czynności szczególnych. Ze względu na treść art. 1 § 1 Prawa spółdzielczego (spół-

dzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym

składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich

członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą), posiadaną osobowość

prawną (art. 11 § 1 tego prawa) oraz treść Działu IV tej ustawy - Organy spółdzielni,

a także wypowiedzi piśmiennictwa (między innymi Z.Kuniewicz: Cywilnoprawna re-

prezentacja spółdzielni - uwagi na tle art. 54 § 1 i 55 § 1 prawa spółdzielczego, Re-

jent z 2000 r. nr 2, s. 47 i J.P.Naworski: Reprezentacja podmiotów gospodarczych

przez radcę prawnego w sprawach gospodarczych - wybrane zagadnienia, PPH z

1993 r. nr 14, s. 15), uregulowanie z art. 55 § 1 prawa spółdzielczego odnieść należy

przede wszystkim do umocowania w zakresie kierowania bieżącą działalnością gos-

podarczą spółdzielni jako podmiotu prawa gospodarczego, posiadającego osobo-

wość prawną. Natomiast czynności prawne z zakresu stosunków pracy, uregulowane

są przepisami prawa pracy. Przepis art. 1 Kodeksu pracy stanowi, iż określa on

prawa i obowiązki pracowników i pracodawców. Według art. 3 KP pracodawcą jest

jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba

4

fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników, zaś zgodnie z art. 31

§ 1 KP za praco-

dawcę będącego jednostką organizacyjną, czynności w sprawach z zakresu prawa

pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką, albo wyznaczona do

tego osoba. Jakkolwiek więc pozwana jest jednostką organizacyjną w rozumieniu art.

3 KP, a w jej imieniu czynności w sprawach z zakresu prawa pracy może dokonywać

zarząd także w rozumieniu art. 55 § 1 Prawa spółdzielczego, to jednak odnośnie do

spraw pracowniczych możliwe jest ich dokonywanie przez inną wyznaczoną do tego

osobę - zaś w przedmiotowej sprawie podstawy tego wyznaczenia wynikają

konkretnie nie z art. 55 § 1 Prawa spółdzielczego, lecz z postanowień § 88 ust. 1 pkt

9a statutu spółdzielni i § 13 regulaminu pracy zarządu, w brzmieniu ustalonym

uchwałą [...] rady nadzorczej z dnia 8 października 1998 r., a więc poprzedzającą

dokonanie wypowiedzenia powódce umowy o pracę oraz z zakresu czynności preze-

sa M.J., przy czym zaznaczyć należy, że wewnętrzne akty prawne (statut, regulamin)

znajdują umocowanie w przepisach prawa spółdzielczego (art. 46 § 1 pkt 5). Skoro

zatem czynności z zakresu prawa pracy dokonała wyznaczona do tego osoba (art. 31

§ 1 KP), wypowiedzenie powódce umowy o pracę było skuteczne, bez względu na

to, czy prezes zarządu posiadał pełnomocnictwo, o jakim mowa w art. 55 § 1 Prawa

spółdzielczego. W tym zakresie Sąd Najwyższy podziela stanowisko zajęte przez

Sąd drugiej instancji, przy czym należy mieć na uwadze, że zarzut braku umocowa-

nia do wypowiedzenia umowy o pracę stawiany był już przez powódkę przed Sądem

pierwszej instancji i jakkolwiek Sąd ten nie wypowiedział się wprost co do tego za-

rzutu (odniósł się do niego dopiero Sąd Okręgowy), to niewątpliwie nie mógł go za-

akceptować, gdyż wówczas o uwzględnieniu roszczenia powódki nie decydowałaby

kwestia jego zasadności, lecz zgodność z prawem. Odnośnie zaś do uzasadnionej

przyczyny wypowiedzenia, należy zgodzić się z oceną prawną Sądu drugiej instancji,

ponieważ kasacja nie zarzuca wyrokowi tego Sądu ani błędu w ocenie stanu faktycz-

nego przez postawienie zarzutu naruszenia konkretnego przepisu postępowania,

który w sposób wywierający istotny wpływ na wynik sprawy miałby być naruszony,

ani w szczególności przez zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 45 KP.

Istotą sporu było bowiem istnienie przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy

o pracę oraz okoliczności uzasadniających pozbawienie premii. Jeżeli zatem Sąd

drugiej instancji na podstawie tych samych ustaleń faktycznych doszedł do odmien-

nego przekonania co do istnienia przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie (a po-

dzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji co do podstaw pozbawienia premii), to

5

rzeczą kasacji było wykazanie, że zakwalifikowanie niekwestionowanego stanu fak-

tycznego jako uzasadniającego wypowiedzenie, stanowi obrazę przepisu art. 45 § 1

KP.

Sąd Najwyższy, zgodnie z przepisem art. 39311

KPC rozpoznaje sprawę w

granicach kasacji, wobec czego przy tak sformułowanych zarzutach kasacyjnych za-

sadność wypowiedzenia usuwa się spod kontroli kasacyjnej. Natomiast w zakresie

zarzutów dotyczących obrazy przepisów układu zbiorowego pracy, Sąd Najwyższy

podziela stanowisko Sądu drugiej instancji, gdyż w świetle ustaleń faktycznych Sądu

Rejonowego powódka wiedziała, że od lipca 1998 r. działa nowy zarząd spółdzielni,

przeto bez akceptacji jego członków nie powinna wykonywać poleceń poprzednich

przełożonych. Nowy prezes zarządu był uprawniony do zakwalifikowania przygoto-

wania przez powódkę wypłaty dla W.P. jako niedbałego lub niewłaściwego wykona-

nia powierzonych obowiązków (art. 47 układu zbiorowego), w związku z przyjętym

przez powódkę zakresem czynności, nakładającym na nią odpowiedzialność „za

całokształt czynności związanych z zarządzaniem gospodarką finansową oraz rozpo-

rządzeniem majątkiem Spółdzielni”. Tym samym pozbawienie powódki prawa do

premii w wyniku negatywnej oceny jej pracy było zgodne także z art. 43 § 1 ust. 3

układu zbiorowego. Na tle powyższych rozważań nie jest też trafny zarzut naruszenia

art. 100 § 1 KP (przewidującego między innymi stosowanie się do poleceń prze-

łożonych) ani też obrazy art. 328 § 2 KPC, ponieważ zgodnie z treścią tego ostatnie-

go przepisu Sąd drugiej instancji, przyjmując ustalenia faktyczne Sądu pierwszej in-

stancji wypowiedział się, że akceptuje wnioski tego Sądu o niezasadności zarzutów

braku właściwej kontroli pracy pionu finansowo-księgowego, nadmiernych wypłat z

funduszu bezosobowego, nieprzygotowania odpowiednich materiałów na posiedze-

nie zarządu w dniu 27 lipca 1998 r. i samowolnego wtargnięcia do siedziby spół-

dzielni w dniu 13 września 1998 r. (a zatem nie mogą te zarzuty uzasadniać wypo-

wiedzenia umowy o pracę). Jednocześnie w ustaleniach tych dopatrzył się wystar-

czających przyczyn wypowiedzenia w postaci wydania polecenia wypłaty dla W.P. i

nielojalność wobec nowego zarządu spółdzielni (uczestnictwo w wystawieniu pełno-

mocnictw byłym członkom zarządu skutkujące zablokowanie kont - fakt bezsporny),

co doprowadziło do utraty zaufania do powódki. W istocie są to przyczyny wystar-

czające do przyjęcia, że wypowiedzenie było uzasadnione i to zupełnie niezależnie

od tego, czy spółdzielnia wskutek działania powódki poniosła wymierne straty mate-

rialne. Odniósł się też Sąd drugiej instancji do wskazanych w apelacji zarzutów naru-

6

szenia prawa (art. 108 i 109 KP oraz art. 47 układu zbiorowego) oraz przytoczył pod-

stawy rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego (art. 45 § 1 KP, art. 471

KP, art. 463 KPC w

związku z art. 100 KPC). Jeżeli zatem Sąd drugiej instancji w zakresie roszczenia o

odszkodowanie za nieuzasadnione wypowiedzenie wyrokował reformatoryjnie i

wskazał podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, to należy rozumieć, iż w zakresie

uwzględnienia powództwa dopatrzył się naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisu

art. 45 § 1 KP. Niepowołania tego przepisu w uzasadnieniu wyroku Sądu drugiej in-

stancji nie można uznać za uchybienie mające wpływ na wynik sprawy. Tym samym

zarzut naruszenia art. 328 § 2 KPC nie może w przedmiotowej sprawie stanowić

usprawiedliwionej podstawy kasacji.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy w oparciu o art. 39312

KPC orzekł jak w

sentencji wyroku.

========================================