I PKN 653/00

Wyrok z dnia 21 września 2001 r.

I PKN 653/00

Oświadczenie woli złożone mianowanemu pracownikowi samorządowe-

mu powoduje skutek rozwiązujący, jeżeli wypowiedzenie nastąpiło z przyczyn

uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy z nominacji, choćby pracodawca

pozostawał w błędnym przekonaniu o umownej podstawie stosunku pracy.

Przewodniczący SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Sędziowie SN:

Katarzyna Gonera, Zbigniew Myszka (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 21 września 2001 r. sprawy z po-

wództwa Wandy M. przeciwko Urzędowi Gminy w R. o przywrócenie do pracy albo o

zasądzenie odprawy, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie z dnia 27 kwietnia 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Wanda M. domagała się przywrócenia do pracy w pozwanym Urzę-

dzie Gminy w R. albo zasądzenia odprawy dla zwalnianych pracowników samorzą-

dowych. W sprawie tej ustalono, że powódka była zatrudniona na podstawie umowy

o pracę na czas nie określony w pozwanym Urzędzie od 1 lipca 1975 r., a z dniem 1

czerwca 1991 r. uzyskała mianowanie na stanowisko inspektora. W związku z podję-

ciem przez Radę Gminy w R. w dniu 23 marca 1993 r. uchwały zmieniającej statut tej

Gminy, pozwany poinformował powódkę, iż jej stosunek pracy z mianowania prze-

kształca się w umowny stosunek pracy. W końcowym okresie zatrudnienia powódka

zajmowała w pozwanym Urzędzie samodzielne stanowisko do spraw kultury i zdro-

wia. W dniu 18 marca 1999 r. Rada Gminy podjęła uchwałę w sprawie uchwalenia

regulaminu organizacyjnego Urzędu Gminy, w którym nie przewidziano już stanowi-

ska do spraw kultury i zdrowia, a zadania realizowane przez powódkę zostały przy-

porządkowane do stanowiska pracy do spraw społecznych i gospodarczych. Na

2

skutek przeprowadzonych zmian organizacyjnych nastąpiło zmniejszenie zatrudnie-

nia w pozwanym Urzędzie z 31 osób zatrudnionych na dzień 31 grudnia 1998 r. do

22 pracowników na dzień 30 września 1999 r. W dniu 31 marca 1999 r. powódce

wypowiedziano umowę o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowie-

dzenia, który upłynął w dniu 30 czerwca 1999 r. Pozwany Urząd jako przyczynę

wypowiedzenia podał zmiany organizacyjne prowadzące do zmniejszenia zatrud-

nienia.

Wyrokiem z dnia 9 listopada 1999 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Chełmie za-

sądził na rzecz powódki od pozwanego kwotę 4.192,41 zł z odsetkami tytułem wyna-

grodzenia za trzymiesięczny okres pozostawania bez pracy. Sąd ten przyjął, iż

zmiana statutu Gminy w zakresie zmniejszenia liczby stanowisk pracy, na których

zatrudnienie następuje na podstawie mianowania, nie doprowadziła do przekształce-

nia nominacji powódki w umowny stosunek pracy, gdyż nie wystąpiły jakiekolwiek

ustawowe okoliczności prowadzące do ustania stosunku pracy powódki opartego na

mianowaniu w ujęciu przepisów ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach sa-

morządowych (Dz.U. Nr 21, poz. 124 ze zm.). W konsekwencji podstawą zatrudnie-

nia powódki w pozwanym Urzędzie była nominacja. Równocześnie w ocenie tego

Sądu w pozwanym Urzędzie doszło do zmian organizacyjnych, które polegały na

likwidacji niektórych referatów, w miejsce których utworzono samodzielne stanowiska

pracy. Następnie zmiany te doprowadziły do likwidacji zajmowanego przez powódkę

samodzielnego stanowiska do spraw kultury i zdrowia, a obowiązki przyporządkowa-

ne do tego stanowiska zostały rozdzielone pomiędzy innych pracowników. Prowa-

dziło to do przyjęcia, iż w pozwanym Urzędzie wystąpiły zmiany organizacyjne po-

wodujące zmniejszenie zatrudnienie, które mogły stanowić przyczynę rozwiązania

stosunku pracy z pracownikiem samorządowym w trybie art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o

pracownikach samorządowych wskutek likwidacji lub reorganizacji pozwanego

Urzędu Gminy połączonej ze zmniejszeniem zatrudnienia. W konsekwencji doszło do

skutecznego rozwiązania z powódką stosunku pracy z mianowania, gdyż błędne od-

niesienie tego rozwiązania do umownego stosunku pracy, w którym powódka nie

pozostawała, nie rodziło jej roszczenia o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie z

art. 45 KP. Natomiast Sąd Pracy zasądził na rzecz powódki odszkodowanie w wyso-

kości trzymiesięcznego wynagrodzenia, przyjmując, że powódce jako zwolnionemu

pracownikowi samorządowemu przysługiwało 6-miesięczne wynagrodzenie z tytułu

pozostawania bez pracy (art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych), na

3

poczet którego należało zaliczyć wypłaconą jej odprawę dla pracowników zwalnia-

nych z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy w wysokości trzymiesięcznego

wynagrodzenia, która nie przysługiwała jej w świetle regulacji art. 17 ustawy z dnia

28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosun-

ków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw

(Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.).

Wyrok Sądu Pracy zaskarżyły apelacjami obie strony. Sąd Okręgowy-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił częściowo apelację pozwanego i zmie-

nił zaskarżony wyrok Sądu Pracy w pkt I, zasądzając od pozwanego na rzecz po-

wódki kwotę 3.508,88 zł z ustawowymi odsetkami (od trzech kwot) w łącznej wyso-

kości 683,53 zł. Sąd Okręgowy uznał, że zasądzone na rzecz powódki wynagrodze-

nie należało pomniejszyć o wypłacone jej zasiłki chorobowe w okresach korzystania

przez nią ze zwolnień lekarskich od 25 czerwca 1999 r. do 21 grudnia 1999 r. Z in-

formacji uzyskanych od organu ubezpieczeń społecznych wynikało, że powódka za

ten okres niezdolności do pracy pobrała zasiłek chorobowy w kwocie 6.637,20 zł. W

konsekwencji Sąd Okręgowy przyjął, że „należne powódce wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy za okres od 1 lipca do 30 września 1999 r. równa się kwocie

683,53 zł” i przyznał się do omyłkowego wpisania w sentencji wydanego przez siebie

wyroku kwoty 3.508,88 zł. W tym zakresie Sąd ten na posiedzeniu niejawnym w dniu

15 maja 2000 r. wydał postanowienie o sprostowaniu „oczywistej omyłki rachunko-

wej” w pkt I wyroku z dnia 27 kwietnia 2000 r. w ten sposób, że w miejsce kwoty

„3508,88 zł ” wpisał kwotę „683,53 zł”. Sąd drugiej instancji podzielił ustalenia Sądu

Pracy, że błędne określenie przez pozwanego podstawy rozwiązanego z powódką

stosunku pracy nie przesądzało o wadliwości jego rozwiązania, skoro wystąpiły okre-

ślone w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych przesłanki do

rozwiązania stosunków pracy z pracownikami mianowanymi, a w pozwanym Urzę-

dzie miały miejsce zmiany organizacyjne, które doprowadziły do zmniejszenia za-

trudnienia.

W kasacji powódka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w części oddalającej

jej apelację, podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania - art. 368 KPC

w związku z art. 378 § 1 KPC - „przez brak rozpoznania wszystkich zarzutów i wnio-

sków apelacji”, a także art. 316 § 1 KPC w związku z art. 328 § 2 KPC - przez nie-

wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia

sprawy, a w szczególności braku ustaleń faktycznych o przejęciu obowiązków po-

4

wódki przez pracownicę przeniesioną z innego zakładu pracy. Ponadto powódka za-

rzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 65 § 1 KC w związku z art.

300 KP oraz art. 31 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych - przez przyjęcie,

że stosunek pracy powódki z mianowania został skutecznie rozwiązany w drodze

oświadczenia pracodawcy o rozwiązaniu umownego stosunku pracy, w którym po-

wódka nie pozostawała, zwłaszcza że w zawinionym błędzie co do podstawy stosun-

ku pracy był pozwany pracodawca (art. 84 § 1 KC); a ponadto naruszenie art. 10 ust.

1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych - przez błędne przyjęcie, że w poz-

wanym Urzędzie miała miejsce reorganizacja, która uzasadniała rozwiązanie stosun-

ku pracy z powódką, podczas gdy miało miejsce zastąpienie (zamiana) powódki

przez przyjętą z innego zakładu pracy pracownicę. Na tych podstawach powódka

domagała się zmiany zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu pierwszej instancji i

przywrócenia jej do pracy na poprzednie stanowisko pracy mianowanego inspektora

pozwanego Urzędu, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 39311

KPC Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę w granicach kasa-

cji, które wytyczały wskazane w niej podstawy oraz ich uzasadnienie. Kasacyjny za-

rzut naruszenia przepisów postępowania - art. 368 KPC w związku z art. 378 § 1

KPC jest oczywiście chybiony. Pierwsza z powołanych norm określa wymagania for-

malne apelacji, którą sporządził pełnomocnik powódki, a zatem już racjonalnie rzecz

ujmując nie mógł jej naruszyć Sąd drugiej instancji nie będący autorem apelacji.

Istotnie obowiązkiem tego Sądu było rozpoznanie apelacji w granicach jej wniosków

(art. 378 § 1 KPC), które zgodnie z art. 368 KPC obejmowały wniosek o zmianę lub

uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji. Sąd Okręgowy nie uchybił

temu przepisowi, albowiem rozstrzygnął o wnioskach apelacyjnych powódki, tyle że

negatywnie - oddalając w całości jej apelację. Negatywne orzeczenie o wnioskach

apelacji wcale nie godziło zatem w istotę tego środka zaskarżenia, jak bezzasadnie

wywodził skarżący w uzasadnieniu kasacji. Natomiast zarzut braku rozpoznania za-

rzutów apelacji nie mieścił się w powołanym przez skarżącego brzmieniu art. 378 § 1

KPC (sprzed nowelizacji procedury cywilnej ustawą z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie

ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze

5

zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o ko-

mornikach sądowych i egzekucji - Dz.U. Nr 48, poz. 554). Jednakże skarżący uza-

sadniał ten zarzut także niewyjaśnieniem przed Sąd drugiej instancji wszystkich oko-

liczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności tego,

„u jakiego pracodawcy przez reorganizacją Urzędu Gminy w R. była zatrudniona Ma-

ria S. i w konsekwencji tego, czy likwidacja stanowiska pracy powódki była związana

ze zmniejszeniem się stanu zatrudnienia, co stanowi obrazę art. 316 § 1 w związku z

art. 328 § 2 KPC”. Istotnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd nie zajął się

kwestią zatrudnienia pracownicy Marii S., ale takie postępowanie pozostawało bez

wpływu na wynik sprawy, albowiem zmiany kadrowe, dokonywane - w bliżej nieozna-

czonym przez skarżącego czasie, ale przed dokonaniem zmian organizacyjnych po-

zwanego - nie mogły wpływać na prawną ocenę później przeprowadzonych zmian

organizacyjnych, prowadzących do niekwestionowanego zmniejszenia zatrudnienia

w pozwanym Urzędzie. Jedynie incydentalnie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że za-

dania wykonywane na zlikwidowanym stanowisku pracy powódki przejęli inni pra-

cownicy pozwanego - Maria N. i Robert C.i (pismo procesowe pozwanego z dnia 6

lipca 1999 r.), natomiast Maria S., która była pracownikiem pozwanego Urzędu, od-

delegowanym do pracy w Ośrodku Pomocy Społecznej w R., przejęła obowiązki po

Marii N. Mając ponadto na uwadze, że zadaniem postępowania kasacyjnego nie jest

badanie faktów lub dowodów, które mogły być przedmiotem postępowania apelacyj-

nego, a biorący udział w rozprawie w dniu 13 kwietnia 2000 r. pełnomocnik powódki

ograniczył się do popierania apelacji powódki i nie zgłaszał wniosków dowodowych,

Sąd Najwyższy uznał za nieuzasadnione zarzuty niewyjaśnienia wszystkich okolicz-

ności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 316 KPC w związku z art.

328 § 2 KPC).

Wobec braku skutecznych zarzutów proceduralnych Sąd Najwyższy był zwią-

zany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, z

których jednoznacznie wynikało, że w pozwanym Urzędzie w marcu 1999 r. zostały

wprowadzone zmiany organizacyjne prowadzące do zmniejszenia zatrudnienia, w

tym do likwidacji stanowiska pracy powódki - inspektora do spraw kultury i zdrowia,

którego zadania zostały przyporządkowane do stanowiska pracy do spraw społecz-

nych i gospodarczych. Zmniejszenie liczby zatrudnionych u strony pozwanej, czego

skarżący nie kwestionuje, połączone z likwidacją stanowiska pracy powódki i przeję-

ciem zadań realizowanych na tym stanowisku pracy przez innego pracownika - w

6

sposób oczywisty mieści się w ramach kwalifikacji prawnej z art. 10 ust. 1 pkt 2

ustawy o pracownikach samorządowych, skoro była to reorganizacja pozwanego

Urzędu połączona ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia. W tych okolicznościach

sprawy nie mogło być mowy o naruszeniu tego przepisu przez Sąd Okręgowy. W

szczególności zmiany kadrowe przeprowadzone przed zmianami organizacyjnymi

prowadzącymi do zmniejszenia zatrudnienia u strony pozwanej nie są objęte dyspo-

zycjami powołanego przepisu, skoro w sprawie ustalono fakt reorganizacji pozwane-

go Urzędu połączonej ze zmniejszeniem się stanu zatrudnienia, a skarżący w kasacji

nie zakwestionował dokonanego przez stronę pozwaną wyboru powódki do zwolnie-

nia z pracy.

Sąd Najwyższy nie podzielił również zarzutów naruszenia przez Sąd drugiej

instancji przepisów art. 65 § 1 KC w związku z art. 300 KP i art. 31 ust. 1 ustawy o

pracownikach samorządowych. W tej kwestii skarżący podzielił stanowisko Sądów

meriti, że podstawą zatrudnienia powódki był akt mianowania, ale zakwestionował

skuteczność rozwiązania tego stosunku pracy w drodze oświadczenia o wypowie-

dzeniu umowy o pracę dokonanego przez pozwanego pracodawcę, który pozostawał

w błędnym przekonaniu (art. 84 § 1 KC), że z dniem wejścia w życie uchwały Rady

Gminy w R. z dnia 23 marca 1993 r., zmieniającej uchwałę w sprawie statutu gminy

R.; stosunki pracy zawarte z pracownikami Urzędu Gminy na podstawie mianowania

przekształciły się w stosunki pracy na podstawie umowy o pracę. Pozostawanie po-

zwanego pracodawcy w błędzie co do podstawy prawnej stosunku pracy powódki nie

mogło być tłumaczone w ten sposób, że nie zmierzał on do rozwiązania stosunku

pracy, skoro wypowiedział powódce stosunek pracy - wskazując jako przyczynę

wypowiedzenia reorganizację Urzędu Gminy polegającą na zmniejszeniu zatrudnie-

nia, która - zgodnie z dyspozycjami art. 10 § 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samo-

rządowych - uzasadniała rozwiązanie stosunku pracy z mianowanym pracownikiem

samorządowym. W ramach reguł wykładni oświadczeń woli określonych w art. 65 KC

w związku z art. 300 KP i art. 31 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych -

oświadczenie woli pozwanego pracodawcy zmierzającego do rozwiązania stosunku

pracy nie sposób przecież tłumaczyć jako wykluczającego założony skutek prawny w

postaci ustania stosunku pracy tylko dlatego, że pracodawca pozostawał w błędzie

co do podstawy wypowiedzianego stosunku pracy z ustawowych przyczyn uzasad-

niających jego ustanie z upływem okresu wypowiedzenia (art. 10 ustawy o pracowni-

kach samorządowych). Żaden z określonych w art. 65 KC wyznaczników sposobu

7

interpretowania oświadczeń woli, tj. ani okoliczności złożenia oświadczenia pozwa-

nego zmierzającego do rozwiązania stosunku pracy z powódką, ani zasady współży-

cia społecznego lub ustalone zwyczaje - nie pozwalały na przyjęcie, że pozwany nie

zmierzał do celu, jaki wprost wynikał z dokonanej czynności prawnej rozwiązującej z

powódką stosunek pracy z przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy w

drodze wypowiedzenia z mianowanym pracownikiem samorządowym. Powyższe

oznacza zatem, że oświadczenie woli pracodawcy zmierzające do rozwiązania sto-

sunku pracy z mianowanym pracownikiem samorządowym nie przekreśla skutku

rozwiązującego stosunek pracy tylko dlatego, że pracodawca pozostawał w błędzie

co do umownej podstawy prawnej stosunku pracy, który wypowiedział z przyczyn

uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy z mianowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

39312

KPC.

========================================