II UKN 577/00

Wyrok z dnia 7 listopada 2001 r.

II UKN 577/00

Decyzja organu rentowego o odmowie przywrócenia terminu do opłace-

nia składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne (obecnie niewyrażenie

zgody na opłacenie składki po terminie) podlega zaskarżeniu do sądu pracy i

ubezpieczeń społecznych.

Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Jerzy Kuźniar (sprawoz-

dawca), Barbara Wagner.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2001 r. sprawy z wniosku

Beaty B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w J. o zasiłek

chorobowy, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w

Rzeszowie z dnia16 czerwca 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w J. decyzją z dnia 20 października

1999 r. stwierdził, iż wnioskodawczyni Beata B. nie podlega od dnia 1 stycznia 1999

r. dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i nie ma w związku z tym prawa do

zasiłku chorobowego za okres od 2 września do 24 października 1999 r.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, z powołaniem się na przepisy

art. 47 i 14 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz-

nych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), że wnioskodawczyni należne z tytułu dobro-

wolnego ubezpieczenia chorobowego składki za miesiące styczeń, luty, czerwiec,

lipiec, sierpień 1999 r, regulowała po obowiązujących terminach, a skoro termin do

opłacenia składek nie został jej przywrócony, została ona wyłączona z ubezpieczenia

chorobowego od 1 stycznia 1999 r., z mocy ustawy. Rozpoznając odwołanie wnio-

skodawczyni, Sąd pierwszej instancji (Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Krośnie) wyrokiem z dnia 23 lutego 2000 r. uwzględnił złożone od-

2

wołanie ustalając, że Beata Bała podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowe-

mu od 1 stycznia 1999 r. i ma prawo do zasiłku chorobowego za okres od 2 września

do 24 października 1999 r.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskodawczyni prowadzi działalność go-

spodarczą od 1 czerwca 1997 r. W dniu 30 stycznia 1999 r. złożyła w organie rento-

wym wniosek o objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od 1 stycznia

1999 r. W okresie od 6 stycznia do 22 lutego 1999 r. korzystała ze zwolnienia lekar-

skiego. Składkę z tytułu ubezpieczenia chorobowego za styczeń uiściła 15 lutego

1999 r., to jest z trzydniowym opóźnieniem, za czerwiec - 30 lipca, za lipiec - 23

sierpnia, a za sierpień - 14 września. Za pozostałe miesiące, w okresie pomiędzy

styczniem a wrześniem 1999 r., składki zostały uregulowane w terminie. Sąd pod-

niósł, że rozstrzygnięcie o zasadności złożonego przez wnioskodawczynię odwoła-

nia, jest uzależnione od „oceny poprawności postępowania ZUS w zakresie doty-

czącym rozpoznania wniosku o przywrócenie terminów do opłacenia składek przez

wnioskodawczynię uregulowanych z opóźnieniem”. Oceniając tę okoliczność Sąd

uznał, że organ rentowy odmawiając przywrócenia uchybionych terminów, nie badał

spełnienia przez nią przesłanek do ich przywrócenia, co potwierdza decyzja odmow-

na, w tej kwestii nie zawiera bowiem żadnego uzasadnienia. W ocenie Sądu pierw-

szej instancji opóźnienie w opłaceniu składek nie było nadmierne i nastąpiło z przy-

czyn niezawinionych przez wnioskodawczynię, która uprawdopodobniła brak swojej

winy, wyjaśniając, że spóźnienie zostało spowodowane okresowymi trudnościami

finansowymi usprawiedliwionymi wyjątkową sytuacją zdrowotną i spowodowaną nią

hospitalizacją. Te okoliczności są jednym z uzasadnionych przypadków w rozumieniu

art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dającym podstawę

do przywrócenia uchybionych terminów.

Stanowisko to podzielił Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, oddalając apelację or-

ganu rentowego. Sąd ten uznał trafność ustaleń Sądu pierwszej instancji, wskazując

nadto - w związku z zarzutem apelacji, że decyzja organu rentowego w przedmiocie

nieprzywrócenia terminu do opłacenia składki należnej z tytułu ubezpieczenia dobro-

wolnego, podlega merytorycznej kontroli Sądu w związku z oceną odwołania od de-

cyzji rozstrzygającej o niepodleganiu ubezpieczeniu (wyrok z dnia 16 czerwca 2000

r. [...]).

Powyższy wyrok zaskarżył kasacją organ rentowy i zarzucając naruszenie

prawa materialnego - art. 14 ust.1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

3

o systemie ubezpieczeń społecznych - wniósł o jego zmianę bądź też uchylenie i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Zdaniem

skarżącego pogląd Sądu, iż decyzja organu rentowego odmawiająca przywrócenia

terminu do opłacania składki należnej z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia podlega

kontroli sądu, nie jest trafna, nie znajduje bowiem oparcia w art. 14 ustawy o syste-

mie ubezpieczeń społecznych. Odmienne twierdzenia Sądu są wynikiem błędnej wy-

kładni tego przepisu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 393 11

KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach ka-

sacji, ta zaś została ograniczona przez skarżący organ rentowy do naruszenia prawa

materialnego. Brak zarzutu uchybienia przepisom prawa procesowego oznacza (w

świetle ustalonego orzecznictwa) związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycz-

nymi zaskarżonego wyroku (por. wyrok z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 58/97,

OSNAPiUS 1997 nr 22, poz. 436). W okolicznościach faktycznych sprawy oznacza

to, że nie są kwestionowane ustalenia Sądu Apelacyjnego co do przyczyny opóźnień

w regulowaniu przez wnioskodawczynię składek ubezpieczeniowych, w tym stwier-

dzenia, że było to wynikiem jej stanu zdrowia I spowodowanej nim hospitalizacji, jak

również i to, że organ rentowy, odmawiając wnioskodawczyni przywrócenia uchybio-

nego terminu do opłacenia składek, nie badał czy były przesłanki do takiej decyzji.

W związku z zarzutem kasacji należy, stwierdzając jego niezasadność, wska-

zać, że w przypadku złożenia przez ubezpieczonego wniosku o przywrócenie termi-

nu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie społeczne, pozytywna decy-

zja organu rentowego powoduje kontynuowanie dotychczasowego stosunku dobro-

wolnego ubezpieczenia społecznego pod warunkiem opłacenia należnych składek w

wyznaczonym decyzją terminie, natomiast decyzja negatywna stanowi w istocie rze-

czy potwierdzenie (deklarację) ustania (wygaśnięcia) z mocy prawa dobrowolnego

ubezpieczenia społecznego i jako taka może być zaskarżona w sądowym postępo-

waniu odwoławczym w trybie art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

(podobnie w wyroku z dnia 8 sierpnia 2001 r., II UKN 518/00 - jeszcze niepubliko-

wany).

W stanie prawnym regulującym organizację ubezpieczeń społecznych - co po-

mija kasacja - doszło do znaczącej zmiany powstałej w związku z wejściem w życie

4

ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Ustawa

ta, określająca między innymi zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i za-

sady ustalania składek na ubezpieczenie społeczne, a także zasady działania Zakła-

du Ubezpieczeń Społecznych (art. 2 ust. 1 pkt 1, 2 i 6 ustawy), uchyliła w całości,

między innymi, ustawę z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubez-

pieczeń społecznych, w której przewidując prawo odwołania do sądu od decyzji or-

ganu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, wyraźnie wskaza-

no, że nie przysługuje ono w sprawach, w których decyzja zależy od swobodnego

uznania (art.23 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń

społecznych). W aktualnym stanie prawnym (art. 83 ust 1 pkt 3 i ust.2 ustawy o sys-

temie ubezpieczeń spolłecznych), Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych

spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek, a także umarzania

należności z tytułu składek, przy czym wyliczenie tych decyzji w powołanym wyżej

przepisie, nie ma charakteru wyczerpującego (świadczy o tym sformułowanie „w

szczególności”

). Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w

terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.

Jedynie od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji

odmownej w tego rodzaju sprawach odwołanie nie przysługuje (art. 83 ust. 4 tej

ustawy). Ta, nie budząca w ocenie Sądu Najwyższego, wątpliwości interpretacyjnych

na tle wykładni gramatycznej zasada, oznacza, że w aktualnym stanie prawnym

kognicja sądu jest wyłączona tylko w sprawach dotyczących decyzji przyznających

albo odmawiających przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Brak podstaw do

wyłączania z dopuszczalności zaskarżenia innych decyzji Zakładu w sprawach wy-

mienionych w ustawie „według zasad określonych w przepisach KPC ”

, w tym doty-

czących przywrócenia terminu do opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenie

społeczne (w brzmieniu ustawy obowiązującym w 1999 r.), czy też obecnie wyraże-

nia zgody na opłacenie składki po terminie, są to bowiem sprawy z zakresu ubezpie-

czeń społecznych (art.476 § 2 pkt 1 i 3 KPC) i jako takie mają charakter sprawy cy-

wilnej w rozumieniu art. 1 KPC. Szersze rozważania na ten temat, podzielane przez

skład obecny, zawierają uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2000 r., III

ZP 15/00 (OSNAPiUS 2000 nr 23, poz. 864) oraz z dnia 28 marca 2001 r., III ZP 2/01

(OSNAPiUS 2001 nr 13, poz. 445).

Wszystko to pozwala na podzielenie stanowiska Sądu Apelacyjnego w tym

przedmiocie i uznanie w związku z tym, że jedyny podniesiony w kasacji organu

5

rentowego zarzut nie jest trafny, co uzasadnia ocenę, że nie jest ona oparta na

usprawiedliwionych podstawach.

Z tych względów, na podstawie art.393 12

KPC orzeczono jak w sentencji.

========================================