I PKN 866/00

Wyrok z dnia 5 lutego 2002 r.

I PKN 866/00

Postanowienie układu zbiorowego pracy przewidującego dłuższy od do-

tychczasowego okres wypowiedzenia ma zastosowanie do okresu rozpoczęte-

go, a niezakończonego w chwili wejścia w życie układu.

Przewodniczący SSN Józef Iwulski, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera (spra-

wozdawca), Jadwiga Skibińska-Adamowicz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2002 r. sprawy z powództwa

Ewy D. przeciwko PKP - Zakładowi Infrastruktury Kolejowej w G.W. - następcy praw-

nemu PKP - Zakładu Infrastruktury Kolejowej w Z. o wynagrodzenie za czas wypo-

wiedzenia, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 13 czerwca 2000 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Wolsztynie wyrokiem z 15 lutego 2000 r. oddalił

powództwo Ewy D. przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Zakładowi Infrastruk-

tury Kolejowej w Z. o wynagrodzenie za okres wypowiedzenia (odszkodowanie za

skrócony okres wypowiedzenia). Powódka domagała się zasądzenia na jej rzecz wy-

nagrodzenia (odszkodowania) za dalsze trzy miesiące okresu wypowiedzenia.

Sąd Rejonowy ustalił, że 29 listopada 1999 r. wypowiedziano powódce umowę

o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, który miał upłynąć

29 lutego 2000 r. Rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z przyczyn ekonomicznych

dotyczących zakładu pracy. Zgodnie z § 7 „Ponadzakładowego Układu Zbiorowego

Pracy dla pracowników przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe”,

obowiązującego u pozwanego pracodawcy: „jeżeli rozwiązanie umowy o pracę za-

wartej na czas nie określony następuje z przyczyn leżących po stronie pracodawcy

określonych w ustawie z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwią-

2

zywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy

oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.), okres wypo-

wiedzenia wynosi: 1) 4 miesiące - jeżeli pracownik był zatrudniony w przedsiębior-

stwie PKP na stanowisku związanym z prowadzeniem i utrzymaniem ruchu kolejo-

wego nieprzerwanie co najmniej ostatnie 10 lat, 2) 6 miesięcy - bez względu na zaj-

mowane stanowisko, jeżeli pracownik był zatrudniony w przedsiębiorstwie PKP nie-

przerwanie co najmniej ostatnie 15 lat.” Zgodnie z § 82 ust. 2 układu zbiorowego,

postanowienia § 7 weszły w życie z dniem 1 stycznia 2000 r. Powódka pracowała w

pozwanym Zakładzie nieprzerwanie ponad 15 lat. Sąd Rejonowy uznał, że „Po-

nadzakładowy Układ Zbiorowy Pracy dla pracowników przedsiębiorstwa państwowe-

go Polskie Koleje Państwowe” należy zaliczyć do źródeł prawa pracy w rozumieniu

art. 9 § 1 k.p. Zgodnie z art. 3 k.c., mającym odpowiednie zastosowanie na podsta-

wie art. 300 k.p., przepis prawa nie ma mocy wstecznej, chyba że wynika to z jego

brzmienia lub celu. Oświadczenie woli pracodawcy o rozwiązaniu z powódką umowy

o pracę zostało złożone 29 listopada 1999 r. W tym dniu przepis § 7 układu zbioro-

wego jeszcze nie obowiązywał (nie wszedł jeszcze w życie), dlatego brak jest pod-

staw, aby w oparciu o treść postanowień układu zbiorowego ustalić w stosunku do

powódki sześciomiesięczny okres wypowiedzenia. Zawarte w § 7 układu zbiorowego

wyrażenie „rozwiązanie umowy o pracę” należy rozumieć jako całokształt czynności

związanych z wypowiedzeniem umowy o pracę podjętych przez pracodawcę. W

kontekście okoliczności rozpoznawanej sprawy, w tym zwłaszcza treści całej umowy

między Zarządem PKP a związkami zawodowymi (ocenianej według kryteriów wska-

zanych w art. 65 § 2 k.c.), za istotny dla oceny możliwości zastosowania § 7 układu

zbiorowego należy uznać moment wypowiedzenia umowy, a nie moment jej rozwią-

zania. Umowa zaś została wypowiedziana przed 1 stycznia 2000 r.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze wy-

rokiem z 13 czerwca 2000 r. zmienił zaskarżony przez powódkę wyrok Sądu Rejo-

nowego i zasądził od PKP - Zakładu Infrastruktury Kolejowej w G.W. jako następcy

prawnego PKP - Zakładu Infrastruktury Kolejowej w Z. na rzecz powódki kwotę

7.022,99 zł z ustawowymi odsetkami.

Sąd Okręgowy ocenił, że Sąd Rejonowy dokonał wadliwej wykładni treści

normatywnej § 7 układu zbiorowego. Roszczenie powódki opierało się na tym przepi-

sie, który - stosownie do § 82 ust. 2 układu zbiorowego - wszedł w życie 1 stycznia

2000 r. Przepis § 7 układu zbiorowego wyraźnie łączy stosowanie wydłużonego

3

okresu wypowiedzenia (6 miesięcy zamiast 3 miesięcy) z rozwiązaniem umowy o

pracę, a nie z jej wypowiedzeniem. Oświadczenie woli pracodawcy w przedmiocie

wypowiedzenia umowy o pracę staje się skuteczne z chwilą, gdy doszło do pracow-

nika w taki sposób, że mógł on się zapoznać z jego treścią (art. 61 k.c. w związku z

art. 300 k.p.). Jednakże nie zawsze skutecznie doręczone wypowiedzenie prowadzi

do rozwiązania stosunku pracy. Prawo pracy przewiduje takie sytuacje, w których

nawet prawidłowo dokonane wypowiedzenie umowy o pracę nie pociąga za sobą

skutku w postaci rozwiązania stosunku pracy z upływem okresu wypowiedzenia (np.

w razie cofnięcia wypowiedzenia przez pracodawcę, w razie wybrania pracownika w

okresie wypowiedzenia do zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji

związkowej - art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, w razie gdy pracownica

zajdzie w ciążę w okresie wypowiedzenia - art. 177 § 1 k.p.). Zdaniem Sądu Okręgo-

wego, dosłowne brzmienie § 7 układu zbiorowego pozwala na ocenę, że sześciomie-

sięczny okres wypowiedzenia dotyczy osób, z którymi nastąpiło rozwiązanie stosun-

ku pracy pod rządami tego przepisu (czyli po 1 stycznia 2000 r.), a nie samo wypo-

wiedzenie stosunku pracy już po jego wejściu w życie. Przepis ten łączy uprawnienie

powódki do sześciomiesięcznego wypowiedzenia (a więc również do wynagrodzenia

za sześciomiesięczny okres wypowiedzenia) ze skutkiem w postaci rozwiązania

umowy o pracę, a nie ze zdarzeniem w postaci wypowiedzenia. Gdyby strony układu

zbiorowego zamierzały odnieść postanowienia § 7 do wypowiedzeń dokonanych po

1 stycznia 2000 r., to z pewnością taki zapis znalazłby się w układzie, czy to w posta-

ci wyraźnej regulacji bezpośrednio w § 7, czy też w przepisach przejściowych,

zwłaszcza że tego rodzaju sytuacje można było przewidzieć, skoro cały układ wszedł

w życie 1 marca 1999 r. Brak odpowiednich przepisów przejściowych przy wyraźnej i

jednoznacznej treści § 7 układu zbiorowego nie pozwala na odpowiednie stosowanie

przepisów wprowadzających Kodeks pracy dotyczących wypowiedzenia umów o

pracę ani ogólnych zasad intertemporalnych przewidzianych w Kodeksie cywilnym

(lex retro non agit - art. 3 k.c.). Sąd Okręgowy uznał, że w stosunku do powódki

okres wypowiedzenia winien ulec wydłużeniu do pełnych 6 miesięcy - czyli do 31

maja 2000 r. - i na podstawie art. 49 k.p. zasądził na jej rzecz wynagrodzenie za

okres wypowiedzenia do czasu rozwiązania umowy o pracę.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła strona pozwana. Jako podsta-

wę kasacji wskazała naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i nie-

właściwe zastosowanie art. 3 i art. 65 Kodeksu cywilnego oraz przepisów prawa in-

4

tertemporalnego zawartych w art. XIII § 2 Rozdziału 3 „Przepisy przejściowe i koń-

cowe” ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks pracy, a to wobec przyjęcia, że po-

stanowienia § 7 ust. 1 pkt 2 „Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla pra-

cowników przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe”, które weszły

w życie 1 stycznia 2000 r., mają zastosowanie do wypowiedzenia umowy o pracę

dokonanego przed datą obowiązywania przedmiotowego przepisu i w związku z tym

niewłaściwe zastosowanie tego przepisu. Wskazując na powyższą podstawę, strona

pozwana wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i utrzymanie w mocy wyroku

Sądu pierwszej instancji lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Problem prawny, wymagający rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, do-

tyczył tego, czy do sytuacji prawnej powódki w odniesieniu do okresu wypowiedzenia

może (powinien) mieć zastosowanie § 7 ponadzakładowego układu zbiorowego

pracy, przewidujący sześciomiesięczny okres wypowiedzenia dla pracowników za-

trudnionych w przedsiębiorstwie PKP nieprzerwanie co najmniej ostatnie 15 lat (po-

wódka ten warunek spełniała), skoro przepis ten (§ 7 układu zbiorowego) wszedł w

życie z dniem 1 stycznia 2000 r., a pracodawca wypowiedział powódce umowę o

pracę 30 listopada 1999 r.

Sąd Okręgowy - podobnie jak pozwany pracodawca w kasacji - decydujące

znaczenie przypisują wykładni sformułowania „rozwiązanie umowy o pracę” użytego

w § 7 układu zbiorowego, w związku z tym, że zgodnie z jego treścią dłuższy niż wy-

nikający z przepisów Kodeksu pracy okres wypowiedzenia ma zastosowanie wów-

czas, gdy „rozwiązanie umowy o pracę zawartej na czas nie określony następuje z

przyczyn leżących po stronie pracodawcy”. W ocenie Sądu Najwyższego, wykładnia

tego wyrażenia może pełnić jedynie funkcję pomocniczą, a prawidłowość rozstrzy-

gnięcia Sądu Okręgowego wynika z innych przyczyn.

Decydujące znaczenie dla oceny, czy do powódki powinny mieć zastosowanie

przepisy powszechnie obowiązujące (przepisy Kodeksu pracy przewidujące trzymie-

sięczny okres wypowiedzenia), czy też przepisy układu zbiorowego (korzystniejsze

dla pracownika, gdyż przewidujące sześciomiesięczny okres wypowiedzenia), ma

chwila, w której miał nastąpić skutek jednostronnej czynności prawnej pracodawcy w

5

postaci wypowiedzenia. Skoro skutek ten (rozwiązanie umowy o pracę) miał nastąpić

niewątpliwie po 1 stycznia 2000 r., to do okresu wypowiedzenia wyznaczającego

kres stosunku prawnego (stosunku pracy) w postaci definitywnego rozwiązania

umowy o pracę należy stosować przepisy układu zbiorowego jako przepisy nowe -

według ogólnej reguły art. 3 Kodeksu cywilnego, znajdującego odpowiednie zasto-

sowanie na podstawie art. 300 Kodeksu pracy, który samodzielnie nie reguluje za-

gadnień międzyczasowych (intertemporalnych) - oraz jako przepisy korzystniejsze

dla pracownika - według ogólnej zasady uprzywilejowania pracownika wyinterpreto-

wanej z art. 9 § 2 Kodeksu pracy. Szczególne źródło prawa pracy, jakim jest po-

nadzakładowy układ zbiorowy (art. 9 § 1 k.p.), nie może być dla pracownika mniej

korzystne od ustawy lub rozporządzenia, jeżeli jednak postanowienia układu zbioro-

wego są korzystniejsze dla pracownika od przepisów ustawy, to powinny znaleźć

zastosowanie w pierwszej kolejności (przed ustawą). Możliwość zastosowania do

sytuacji powódki bezpośrednio postanowień § 7 układu zbiorowego jest zatem wyni-

kiem wykładni art. 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. oraz art. 9 § 2 k.p.

Kodeks pracy nie reguluje problematyki działania lub niedziałania wstecz

przepisów prawnych (zasada nieretroakcji). Stąd też na podstawie art. 300 k.p. do

stosunków pracy ma odpowiednie zastosowanie art. 3 k.c. (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1975 r., I PZ 7/75, OSNCP 1976 z. 1, poz. 117).

Według art. 3 k.c. ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia

lub celu. Odpowiednie stosowanie art. 3 k.c. na gruncie prawa pracy oznaczać może

uwzględnienie zasady wynikającej z tego przepisu także w odniesieniu do szczegól-

nych źródeł prawa pracy (art. 9 § 1 k.p.).

Jeżeli zmiana stanu prawnego następuje w czasie trwania stosunku pracy,

wówczas pojawia się problem intertemporalny. Konsekwencją zmiany stanu prawne-

go w czasie trwania stosunku pracy jest to, że nowe przepisy są wiążące dla stron

stosunku pracy od chwili ich wejścia w życie (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia

27 lipca 1989 r., III PZP 33/89, OSNC 1990 nr 7-8, poz. 94). Pogląd ten nie budzi

kontrowersji wówczas, gdy się go odniesie do przepisów ten samej rangi (np. przepi-

sów ustawy), problemy interpretacyjne pojawiają się wówczas, gdy chodzi o kon-

frontację przepisów, których wzajemne relacje są bardziej skomplikowane (np. prze-

pisu ustawy i postanowienia układu zbiorowego pracy).

Zasada lex retro non agit wynikająca z art. 3 k.c. nie ma bezpośredniego za-

stosowania do sytuacji prawnej powódki. Po pierwsze z tej przyczyny, że postano-

6

wienia ponadzakładowego układu zbiorowego pracy nie uchyliły powszechnie obo-

wiązujących przepisów Kodeksu pracy, co oznacza, że relacja, jaka zachodzi między

postanowieniami układu zbiorowego (§ 7) oraz przepisami Kodeksu pracy (art. 36 § 1

pkt 3), nie jest w tym przypadku relacją lex posterior i lex prior (jest to natomiast rela-

cja lex specialis i lex generalis, ale ten aspekt sprawy nie budził wątpliwości). Relacja

między tymi aktami jest bardziej złożona i wymaga oceny z odwołaniem się do wy-

kładni art. 9 k.p. Po drugie, nawet gdyby przyjąć, że wzajemny stosunek § 7 układu

zbiorowego i art. 36 § 1 pkt 3 k.p. da się ocenić według zasady lex retro non agit, to

podkreślenia wymaga, że treść art. 3 k.c. nie przesądza zagadnienia, według których

przepisów (nowych czy dawnych) należy oceniać skutki stosunków prawnych po-

wstałych przed dniem wejścia w życie nowych przepisów. Możliwe są tu dwa rozwią-

zania: stosowanie dawnych przepisów (zasada działania dawnej ustawy) albo stoso-

wanie nowych przepisów (zasada bezpośredniego działania nowej ustawy, w tym

przypadku odniesiona do postanowień układu zbiorowego traktowanego jako źródło

prawa pracy). Obydwie te zasady zostały wypowiedziane np. w ustawie z dnia 23

kwietnia 1964 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 94 ze

zm.).

Według ogólnej zasady wynikającej z art. 3 k.c., normy prawne nie mają mocy

wstecznej. Przepis ten zawiera regułę interpretacyjną stanowiącą składnik prawa

intertemporalnego. Opiera się ona na założeniu, że prawo w zasadzie powinno

wpływać na stosunki prawne między podmiotami prawa na przyszłość i że nie należy

zmieniać - zwłaszcza na gorsze - sytuacji prawnej podmiotu ukształtowanej pod rzą-

dami dawnych przepisów. W doktrynie prawa cywilnego przyjmuje się, że zgodnie z

zasadą lex retro non agit skutki zdarzeń prawnych, jakie miały miejsce pod rządem

dawnej ustawy, określa się wedle dawnej ustawy, ale tylko do czasu wejścia w życie

nowej ustawy. W szczególności więc dawna ustawa będzie wyłącznie miarodajna dla

kwalifikacji zdarzeń prawnych dotyczących zakończonych już pod jej rządem stosun-

ków prawnych. Natomiast gdy chodzi o stosunki prawne powstałe pod rządem daw-

nej ustawy i trwające nadal pod rządem nowej ustawy, to z zasady lex retro non agit

wypływa tylko ten wniosek, że dawną ustawę stosować należy dla określenia praw-

nych konsekwencji zdarzeń o prawnej doniosłości do czasu wejścia w życie ustawy

nowej. W odniesieniu do trwałych stosunków prawnych, do których zaliczyć należy

stosunek pracy wynikający z zawarcia umowy o pracę na czas nie określony, należy

preferować bezpośrednie stosowanie nowych norm prawnych. Stosunki trwałe usta-

7

nawiane są na długie okresy i dlatego ustalanie ich treści według nowych norm

prawnych odpowiada postulatowi, aby nowe, a więc z założenia lepsze, korzystniej-

sze prawo, rozpoczynało pełnić swoją regulacyjną funkcję bezpośrednio po jego wej-

ściu w życie. Reguły prawa intertemporalnego są zatem jednoznaczne - do skutków

pewnych zdarzeń prawnych trwających w czasie stosuje się przepisy nowe, chyba że

co innego wynika z brzmienia i celu nowych przepisów.

Zasady nieretroakcji nie stosuje się, gdy wskazuje na to brzmienie lub cel

ustawy. Odnosząc to stwierdzenie do wymagającej oceny sytuacji prawnej powódki

w kontekście postanowień § 7 i § 82 ust. 2 układu (zgodnie z którym postanowienia §

7 weszły w życie z dniem 1 stycznia 2000 r.), wskazać należy, że z brzmienia wska-

zanych postanowień ponadzakładowego układu zbiorowego pracy ani z celu tej re-

gulacji nie wynika, aby jego § 7 miał być stosowany do stosunków pracy, które zo-

stały rozwiązane definitywnie przed 1 stycznia 2000 r. albo jeszcze przed uchwale-

niem układu zbiorowego. Stosowanie nowych przepisów do trwałych stosunków

prawnych oznacza w rozpoznawanej sprawie tyle, że wejście w życie z dniem 1

stycznia 2000 r. postanowień § 7 układu zbiorowego spowodowało, iż okresy wypo-

wiedzenia, które jeszcze nie upłynęły do tego dnia (nie zakończyły się z dniem 31

grudnia 1999 r. definitywnym rozwiązaniem stosunku pracy), powinny być przedłu-

żone stosownie do owych postanowień (por. także uchwałę Sądu Najwyższego z

dnia 4 kwietnia 1974 r., I PZP 33/78, OSNC 1979 nr 10, poz. 188).

Jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę nastąpiło przed dniem wejścia w życie

postanowień układu zbiorowego pracy, a zatem w chwili składania oświadczenia o

wypowiedzeniu do pracownika miał zastosowanie wynikający z art. 36 § 1 pkt 3 k.p.

trzymiesięczny okres wypowiedzenia, ale okres wypowiedzenia nie zakończył się

przed wejściem w życie postanowień układu zbiorowego pracy, przewidujących dla

tego pracownika dłuższy (np. sześciomiesięczny) okres wypowiedzenia, to zgodnie z

regułą wynikająca z art. 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. do niezakończonego jeszcze

w tym momencie stosunku pracy - jako trwałego stosunku prawnego - mają zastoso-

wanie nowe przepisy układu zbiorowego pracy dotyczące okresu wypowiedzenia, z

konsekwencją w postaci przedłużenia niezakończonego jeszcze okresu wypowie-

dzenia z trzech miesięcy (według art. 36 § 1 pkt 3 k.p.) do sześciu miesięcy (według

układu zbiorowego pracy).

Jest to specyficzna, swoista sytuacja zastosowania zasady lex retro non agit,

ponieważ nie jest związana z uchyleniem przez nowy przepis (postanowienia układu

8

zbiorowego pracy) przepisu dotychczasowego (Kodeksu pracy). Z tej przyczyny re-

gułą tą można się posłużyć jedynie posiłkowo.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że kasacyjny zarzut naruszenia

art. 3 k.c. w związku z art. 300 k.p. jest bezzasadny.

Podobnie nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. XIII § 2 ustawy z dnia 26

czerwca 1974 r. - Przepisy wprowadzające Kodeks pracy (Dz.U. Nr 24, poz. 142),

zgodnie z którym dokonane przed dniem wejścia w życie Kodeksu pracy wypowie-

dzenie lub rozwiązanie stosunku pracy albo wypowiedzenie warunków pracy lub

płacy jest skuteczne, jeżeli odpowiada przepisom dotychczasowym. Z przepisu tego

nie da się wywieść takich konsekwencji dla wykładni postanowień § 7 i § 82 ust. 2

układu zbiorowego, jakie przedstawia się w kasacji. Przepis ten nie reguluje bowiem

w żaden sposób długości okresu wypowiedzenia, a odnosi się jedynie do oceny

skuteczności samej czynności pracodawcy prowadzącej do rozwiązania z pracowni-

kiem stosunku pracy, w rozpoznawanej sprawie skuteczności czynności pracodawcy

polegającej na wypowiedzeniu powódce umowy o pracę. Nikt skuteczności tej czyn-

ności nie kwestionował, a problemem wymagającym rozstrzygnięcia było jedynie to,

czy do powódki powinien mieć zastosowanie okres wypowiedzenia przewidziany w

art. 36 § 1 pkt 3 k.p. (trzy miesiące), czy też okres wypowiedzenia przewidziany w §

7 układu zbiorowego (sześć miesięcy), w sytuacji gdy przepis ten wszedł w życie w

czasie biegnącego już okresu wypowiedzenia.

Z istoty zdarzeń prawnych wynika, że wywołują one następstwa prawne prze-

widziane w przepisach obowiązujących w dacie ich powstania. Treść art. XIII § 2

Przepisów wprowadzających Kodeks pracy potwierdza tę zasadę w stosunku do do-

konanych przed dniem wejścia w życie Kodeksu pracy zarówno definitywnych, jak i

zmieniających wypowiedzeń umowy o pracę, a także w stosunku do innych zdarzeń

wywołujących rozwiązanie stosunku pracy. Z przepisu art. XIII § 2 Przepisów wpro-

wadzających Kodeks pracy nie wynika jednak, by w innych sytuacjach obowiązywała

zasada odmienna. W szczególności przepisu art. XIII § 2 nie można ani przeciwsta-

wiać, ani uważać za wyjątek w stosunku do art. XIII § 1.

Przepis art. XIII § 1 daje podstawę do stosowania, poczynając od dnia wejścia

w życie Kodeksu pracy, jego przepisów do istniejących już w tej dacie stosunków

pracy, co oznacza, że stosunki te od tej chwili nie podlegają już ocenie według daw-

nych przepisów, lecz według przepisów Kodeksu pracy. Treść ukształtowanych już

wcześniej stosunków pracy, poczynając od dnia wejścia w życie Kodeksu pracy

9

podlega z mocy art. XIII § 1 ocenie według przepisów tego Kodeksu, a także jego

przepisy (a nie przepisy wcześniejsze) wchodzą w zastosowanie przy ocenie wszel-

kich późniejszych zdarzeń prawnych mogących mieć wpływ na losy tych stosunków

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 1975 r., I PR 117/75, OSNC 1976

nr 5, poz. 115). Treść normatywna art. XII § 1 nie ma jednak bezpośredniego odnie-

sienia do sytuacji prawnej powódki, wymagającej oceny w rozpoznawanej sprawie.

Czas obowiązywania ustawy nie jest tożsamy z czasowym zasięgiem jej sto-

sowania, której to problematyki dotyczą przepisy międzyczasowe (intertemporalne).

Przepisy wprowadzające Kodeks pracy zawierają kilka tylko przepisów międzycza-

sowych (art. XIII, XIV-XXIV). Nie ma wśród nich przepisu wyraźnie określającego,

które prawo ma być stosowane, jeżeli mimo przyjętych zasad intertemporalnych ist-

nieje wątpliwość, czy stosować prawo dotychczasowe, czy nowe. Najogólniejsza za-

sada międzyczasowa sformułowana jest w art. XIII § 1. W pozostałych przepisach

zawarte są wyjątki od zasady określonej w art. XIII § 1. Według art. XIII § 1 Przepi-

sów wprowadzających Kodeks pracy, do stosunków pracy nawiązanych przed dniem

wejścia w życie Kodeksu pracy stosuje się przepisy tego Kodeksu. Ma więc tu zasto-

sowanie zasada międzyczasowa, odnosząca się powszechnie do zobowiązań o cha-

rakterze trwałym, jakimi są niewątpliwie zobowiązania ze stosunków pracy. Ustawo-

dawcy zależy na tym, by jego nowe unormowania weszły w życie jak najprędzej. Na

przeszkodzie temu stałaby zasada stosowania przepisów obowiązujących w chwili

powstania zobowiązania, aż do czasu jego wygaśnięcia. W odniesieniu do zobowią-

zań trwałych, istniejących w chwili wejścia w życie nowych przepisów, przyjmuje się

w doktrynie, że poczynając od tego dnia bądź od określonej przez nie innej daty sto-

suje się do nich nowe przepisy. Podobne rozwiązanie dotyczyło stosunków prawnych

regulowanych przepisami Kodeksu cywilnego, co przewiduje na przykład art. L Prze-

pisów wprowadzających Kodeks cywilny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 25 kwietnia 1975 r., I PZ 7/75, OSNC 1976 nr 1, poz. 17).

Zarzut naruszenia art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p. jest o tyle nieuzasad-

niony, że w odniesieniu do aktu prawnego, a w takich kategoriach należy traktować

ponadzakładowy układ zbiorowy pracy, możliwość odwołania się przy wykładni jego

postanowień do zgodnego zamiaru i celu zawierających układ stron (partnerów so-

cjalnych - pracodawcy i związków zawodowych) jest wątpliwa. Wyjaśnienie treści

postanowień układu dokonane wspólnie przez strony układu (art. 2416

§ 2 k.p.) wiąże

strony, które układ zawarły, nie wiąże natomiast sądu, który dokonuje wykładni po-

10

stanowień układu stosując wszystkie jej metody odpowiednie dla wykładni przepisów

prawa (wykładnię językową, logiczną, systemową, celowościową), ani pracowników,

którzy dochodząc roszczeń na podstawie postanowień układu zbiorowego mogą do-

wodzić, że wyjaśnienie treści dokonane przez strony układu jest sprzeczne z jego

postanowieniami i w istocie zmierza do jego zmiany w sposób pozaprawny. Nie sto-

suje się przepisów Kodeksu cywilnego o wykładni oświadczeń woli stron (w tym art.

65 § 2 k.c.) do części normatywnej układu zbiorowego. Można odwołać się do za-

miaru i zgodnej woli stron układu zbiorowego, ale tylko w takich kategoriach, w jakich

przy wykładni przepisów prawa możliwe jest odwołanie do „woli ustawodawcy”, co

jest jednak wątpliwe i zawodne. Układ zbiorowy jest źródłem prawa pracy (art. 9 § 1

k.p.) i w części normatywnej podlega sądowej wykładni przy zastosowaniu wszyst-

kich jej reguł (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1999 r., I PKN

439/98, OSNAPiUS 2000 nr 6, poz. 216, z dnia 10 listopada 1999 r., I PKN 345/99,

OSNAPiUS 2001 nr 6, poz. 195).

Użyte w § 7 układu zbiorowego sformułowanie „rozwiązanie umowy o pracę”

jest jednoznaczne. Chodzi o moment definitywnego ustania stosunku pracy będący

następstwem skutecznego wypowiedzenia umowy o pracę. Jest to zatem inne jako-

ściowo zdarzenie prawne od wypowiedzenia. Rozważania Sądu Okręgowego doty-

czące różnicy między pojęciem „wypowiedzenie umowy o pracę” a pojęciem „rozwią-

zanie umowy o pracę” są prawidłowe.

Ponieważ zarzuty kasacji okazały się nieuzasadnione, Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji na podstawie art. 39312

k.p.c.

========================================