I PK 257/02

Wyrok z dnia 6 maja 2003 r.

I PK 257/02

Przewodniczący SSN Herbert Szurgacz, Sędziowie SN: Zbigniew Myszka,

Jadwiga Skibińska-Adamowicz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2003 r. sprawy z

powództwa Zenona S. przeciwko Gospodarczemu Bankowi W. Spółce Akcyjnej w P.

- następcy prawnemu P.-K. Banku Regionalnego Spółki Akcyjnej w B. o wypłatę od-

prawy emerytalnej, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia 24 stycznia 2002 r. [...]

o d d a l i ł kasację i nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu stronie po-

zwanej kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 5 stycznia 2001 r.

zasądził na rzecz powoda Zenona S. od P.-K. Banku Regionalnego w B. kwotę

21.750 zł tytułem różnicy między odprawą emerytalną obliczoną przez pracodawcę w

wysokości 250% podstawy wymiaru a odprawą należną według regulaminu wyna-

gradzania w wysokości 600%. Sąd ten uznał, że do ustalenia wysokości dochodzo-

nego przez powoda świadczenia powinien być stosowany art. 16 § 1 regulaminu wy-

nagradzania pracowników P.-K. Banku Regionalnego SA w B., uchwalony uchwałą

[...] zarządu tego Banku z dnia 12 listopada 1998 r. W dniu 8 stycznia 2000 r. stosu-

nek pracy łączący strony został rozwiązany na mocy ich porozumienia z dnia 7

stycznia 2000 r. w związku ze zmianą struktury organizacyjnej Banku oraz likwidacją

stanowiska dyrektora generalnego, które powód ostatnio zajmował. Wprawdzie w

dniu rozwiązania umowy o pracę obowiązywał już nowy regulamin wynagradzania

wynikający z uchwały zarządu [...] z dnia 21 maja 1999 r., przewidujący, że pracow-

nikowi uprawnionemu do emerytury lub renty, którego stosunek pracy ustał w

związku z przejściem na emeryturę lub rentę, przysługuje po 45 latach pracy jedno-

razowa odprawa w wysokości 250% wymiaru, to jednak regulamin ten nie miał za-

2

stosowania do powoda, gdyż został wprowadzony bez zachowania trybu wynikają-

cego z art. 24113

§ 2 k.p., tj. bez wypowiedzenia zmieniającego powodowi warunki

płacy.

Na skutek apelacji strony pozwanej rozpoznawał sprawę Sąd Okręgowy-Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 24 stycznia

2002 r. [...] zmienił w ten sposób wyrok Sądu pierwszej instancji, że oddalił powódz-

two, a ponadto zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 6.000 zł tytułem

zwrotu części kosztów procesu za obie instancje.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powód pracował w pozwanym Banku od dnia 15 kwietnia 1996 r., najpierw na

stanowisku prezesa Zarządu, potem dyrektora generalnego Centrali Banku, a jesz-

cze później - ponownie na stanowisku prezesa Zarządu.

W dniu 24 czerwca 1998 r. strony zawarły umowę o pracę na czas nieokreślo-

ny, na mocy której powód objął stanowisko p.o. prezesa Zarządu Banku za wynagro-

dzeniem w wysokości 10.000 zł miesięcznie, wynikającym z regulaminu wynagra-

dzania zarządu P.-K. Banku Regionalnego SA w B. z dnia 14 czerwca 1996 r. Wyna-

grodzenie to zostało następnie zmienione umową z dnia 1 sierpnia 1998 r. na wyna-

grodzenie w wysokości 8,1% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze

przedsiębiorstw, bez wypłat z zysku. Na skutek rezygnacji powoda ze stanowiska

prezesa Zarządu i odwołania go przez Radę Nadzorczą, od dnia 1 czerwca 1998 r.

zajmował na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony stanowisko

dyrektora generalnego za wynagrodzeniem w wysokości 9.000 zł miesięcznie, sto-

sownie do postanowień regulaminu wynagradzania z dnia 12 listopada 1998 r.

Wkrótce powód zaczął korzystać ze zwolnienia lekarskiego. Trwało ono 6 miesięcy.

Okres pobierania zasiłku chorobowego upłynął w dniu 7 stycznia 1999 r. Początkowo

powód zamierzał przejść na rentę inwalidzką, lecz nie złożył stosownego wniosku do

organu rentowego. Potem rozważał możliwość ubiegania się o świadczenie przede-

merytalne. Ostatecznie wystąpił z wnioskiem o przyznanie zasiłku przedemerytalne-

go, a następnie świadczenia przedemerytalnego, które zostało mu przyznane decy-

zją Prezydenta Miasta B. z dnia 7 marca 2000 r. Przed uzyskaniem tego świadczenia

powód zwrócił się do strony pozwanej z zapytaniem, czy skorzystanie z tego świad-

czenia pozbawi go prawa do odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej za 45 lat

pracy. Strona pozwana, po rozważeniu sprawy wraz z dyrektorem departamentu

kadr, postanowiła wypłacić powodowi (kolejno) obydwa świadczenia zgodnie z obo-

3

wiązującym regulaminem wynagradzania. W dniu 7 stycznia 2000 r. strony zawarły

porozumienie, w którym ustaliły, że umowa o pracę rozwiąże się w drodze ich poro-

zumienia z dniem 8 stycznia 2000 r. oraz że początkowo powód otrzyma odprawę w

wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, nie wyższą jednak niż 15-krotność naj-

niższego wynagrodzenia obowiązującego w tym dniu, a po przedłożeniu dokumentu

stwierdzającego prawo do świadczenia przedemerytalnego - różnicę między kwotą

odprawy emerytalnej obliczonej zgodnie z art. 16 regulaminu wynagradzania a kwotą

wypłaconą mu na podstawie § 2 porozumienia; ponadto otrzyma nagrodę jubileu-

szową w wysokości zgodnej z obowiązującym regulaminem wynagradzania. Na pod-

stawie powyższego porozumienia pracodawca wypłacił powodowi w dniu 7 stycznia

2000 r. odprawę w wysokości 10.050 zł, następnie w dniu 24 lutego 2000 r. różnicę,

o której mowa w porozumieniu, w kwocie 12.450 zł oraz 16.461,23 zł tytułem nagro-

dy jubileuszowej. Podstawę określenia wysokości świadczenia stanowił regulamin

wynagradzania w brzmieniu obowiązującym od dnia 24 września 1999 r., ustalonym

uchwałą zarządu [...].

W świetle powyższych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie powoda o

wyrównanie odprawy emerytalnej według zasad przewidzianych w regulaminie wy-

nagradzania, przed jego zmianą dokonaną uchwałą Zarządu z dnia 24 września

1999 r., jest niesłuszne. Podstawą uzyskania przez powoda prawa do odprawy eme-

rytalnej oraz nagrody jubileuszowej nie jest bowiem ani regulamin wynagradzania,

ani art. 921

§ 2 k.p., lecz wymienione porozumienie stron. Stosunek pracy powoda

nie ustał bowiem wskutek jego przejścia na emeryturę lub rentę, gdyż powód nie sko-

rzystał z tych świadczeń, lecz otrzymał świadczenie przedemerytalne finansowane z

budżetu w ramach dotacji na Fundusz Pracy. Uzyskanie tego świadczenia nie było

„przejściem na emeryturę lub rentę” w rozumieniu przepisów obowiązujących u

strony pozwanej i nie gwarantowało powodowi świadczeń uzależnionych od takiej

przyczyny ustania stosunku pracy. Wobec tego należało uznać, że powód nie nabył

prawa do odprawy emerytalno-rentowej, o której mowa w regulaminie wynagradza-

nia, jak również bez znaczenia prawnego było niedokonanie powodowi wypowiedze-

nia zmieniającego po zmianie regulaminu wynagradzania i po wprowadzeniu nowych

zasad wynagradzania uchwałą [...] zarządu pozwanego Banku. Skoro jedynym środ-

kiem uprawnień powoda do odprawy było porozumienie stron z dnia 7 stycznia 2001

r., to należało uznać, że pracodawca wywiązał się ze swojego obowiązku, gdyż naj-

pierw wypłacił powodowi odprawę w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, a

4

następnie - po przedłożeniu przez niego decyzji przyznającej świadczenie przedeme-

rytalne - wyrównał tę odprawę do kwoty obliczonej zgodnie art. 16 regulaminu wyna-

gradzania. W dniu zawarcia porozumienia jednymi przepisami, które obowiązywały w

pozwanym Banku, były przepisy regulaminu wynagradzania w brzmieniu określonym

uchwałą zarządu z dnia 24 września 1999 r. Przewidywały one w odniesieniu do na-

grody jubileuszowej podstawę wymiaru w wysokości 225% wynagrodzenia zasadni-

czego, a w odniesieniu do odprawy emerytalno-rentowej za 45 lat pracy 250% tej

podstawy. Przepisy przewidujące 600% podstawy wymiaru dla każdego z tych

świadczeń nie były „przepisami obowiązującymi” w chwili zawierania porozumienia,

takiego zaś zwrotu użyły strony w porozumieniu z dnia 7 stycznia 2000 r. Gdyby

chodziło im o przyznanie powodowi świadczeń według regulaminu wynagradzania w

poprzednim brzmieniu, to konieczne byłoby zastrzeżenie, że wysokość świadczeń

zostanie obliczona zgodnie z poprzednio obowiązującymi przepisami. Subiektywne-

mu przekonaniu powoda, że będą miały zastosowanie przepisy regulaminu w po-

przedniej wersji, nie przeczą wyraźne uzgodnienia stron, a także zachowanie się po-

woda, który przed zawarciem porozumienia nie starał się nawet wyjaśniać, o który

regulamin chodzi, a także nie kwestionował wysokości nagrody jubileuszowej, obli-

czonej według regulaminu wynagradzania w brzmieniu obowiązującym od dnia 24

września 1999 r., czyli w wysokości 250% podstawy wymiaru (tj. 250% wynagrodze-

nia zasadniczego). Skoro więc w porozumieniu strony ustaliły, jakie przepisy będą

stanowiły podstawę ustalenia wysokości świadczeń powoda, kwestia niedokonania

przez pozwany Bank wypowiedzenia zmieniającego warunki przyznawania odprawy

emerytalnej i nagrody jubileuszowej w związku z wejściem w życie uchwały zarządu

z dnia 24 września 1999 r., nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

W kasacji od wyroku Sądu Okręgowego, opartej na obu podstawach przewi-

dzianych w art. 3931

k.p.c. i zaskarżającej ten wyrok w całości, powód zarzucił naru-

szenie: 1. art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p. przez błędną wykładnię spowodowaną

niezastosowaniem art. 56 k.c. w związku z art. 300 k.p.; 2. art. 24113

§ 2 k.p. przez

błędną wykładnię i stwierdzenie, że jedynymi przepisami obowiązującymi pracowni-

ków w dniu 7 stycznia 2000 r. były przepisy regulaminu wynagradzania z dnia 24

września 2000 r.; 3. art. 233 § 1 k.p. wskutek przekroczenia przez Sąd Okręgowy

swobodnej oceny dowód i przyjęcie, że powód został prawidłowo zapoznany z regu-

laminem wynagradzania w wersji obowiązującej od dnia 24 września 1999 r., a zapi-

sy porozumienia z dnia 7 stycznia 2000 r. były „wyraźne” i „bezsporne”.

5

Skarżący podniósł, że odwołanie się w porozumieniu do przepisu art. 16 regu-

laminu wynagradzania rodzi istotne pytanie, który z regulaminów obowiązywał wów-

czas strony. Odpowiedzi na to pytanie udziela art. 772

§ 5 k.p. w związku z art. 24113

k.p., stanowiąc, że postanowienia regulaminu mniej korzystne dla pracowników

wprowadza się w drodze wypowiedzenia dotychczasowych warunków umowy o

pracę. Przepis ten należało uwzględnić w sprawie, gdyż w myśl art. 56 k.c. czynność

prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z

ustawy. Ponieważ pracodawca nie wypowiedział powodowi warunków płacy w za-

kresie wysokości odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej, mógł wchodzić w ra-

chubę tylko regulamin wynagradzania w brzmieniu sprzed 24 września 1999 r.,

przewidujący korzystniejsze warunki ustalania świadczeń w porównaniu z tymi, które

wynikały z regulaminu obowiązującego od tej daty. Ponadto - zdaniem powoda -

treść porozumienia nie jest ani „jednoznaczna”, ani „wyraźna”, wobec czego przy

tłumaczeniu oświadczeń woli stron zawartych w tym porozumieniu, należało

uwzględnić zasadę ochrony praw pracowniczych. Wreszcie Sąd Okręgowy bezpod-

stawnie przyjął, że pracodawca poinformował powoda o zmianie regulaminu wyna-

gradzania. Stwierdzenie to nie ma oparcia w materiale dowodowym, a niewątpliwie

miało wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów powód domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w cało-

ści i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie zmiany tego wyro-

ku przez oddalenie apelacji strony pozwanej. Wniósł również o zasądzenie kosztów

dotychczasowego postępowania.

Strona pozwana w odpowiedzi na kasację wniosła o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest jedynie wysokość odprawy

emerytalnej. Świadczenie to zostało wprowadzone do regulaminu wynagradzania Za-

rządu pozwanego P.-K. Banku Regionalnego SA w B. w art. 3 § 3 uchwały [...] Rady

Banku z dnia 14 czerwca 1996 r. Przepis ten, mimo późniejszych zmian regulaminu

dotyczących różnych kwestii, zachował swój pierwotny sens i brzmienie. Mianowicie

przewiduje on, że członkowie Zarządu mają - oprócz innych świadczeń - także prawo

do nagród jubileuszowych i „odpraw w związku z przejściem na zaopatrzenie eme-

rytalne lub na rentę inwalidzką”. Sąd Okręgowy słusznie zwrócił uwagę na to, że w

6

myśl wymienionego przepisu nie każde ustanie stosunku pracy rodzi prawo do od-

prawy pieniężnej, lecz tylko takie, które pozostaje w związku z przejściem pracow-

nika na emeryturę lub rentę inwalidzką (obecnie: rentę z tytułu niezdolności do

pracy). W taki sam sposób został zredagowany art. 921

§ 1 k.p.. Stanowi on, że pra-

cownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do

pracy lub emerytury, którego stosunek ustał w związku z przejściem na rentę lub

emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wyna-

grodzenia. Zarówno więc według regulaminu wynagradzania, jak i według Kodeksu

pracy, zdarzeniem prawnym powodującym powstanie prawa do odprawy jest ustanie

stosunku pracy w związku z przejściem pracownika na emeryturę lub rentę.

W piśmiennictwie i w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zwią-

zek między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury lub renty

może mieć charakter czasowy - gdy rozwiązanie stosunku pracy następuje dlatego,

że pracownikowi przysługuje prawo do świadczenia; czasowo-przyczynowy - gdy

przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest nabycie prawa do emerytury lub renty i

gdy rozwiązanie tego stosunku następuje w chwili przyznania świadczenia; funkcjo-

nalny - gdy rozwiązanie stosunku pracy następuje wprawdzie przed ustaleniem

prawa do świadczenia, ale przyznanie świadczenia jest konsekwencją sytuacji bez-

pośrednio poprzedzającej ustanie zatrudnienia (por. uchwała Sądu Najwyższego z

dnia 29 maja 1989 r., III PZP 19/89, OSNCP 1990 nr 4-5, poz. 61 oraz wyrok z dnia

23 listopada 1993 r., I PRN 111/93, OSNCP 1994 nr 12, poz. 243). Z tego względu

odprawa przysługuje również pracownikowi, z którym stosunek pracy został rozwią-

zany w okresie niezdolności do pracy, jeżeli nabył prawo do renty z tytułu tej niezdol-

ności bezpośrednio po wyczerpaniu okresu zasiłkowego (por. uchwała Sądu Najwyż-

szego z dnia 4 czerwca 1991 r., I PZP 17/91, OSNCP 1992 nr 3, poz. 37) albo gdy

zgłosił wniosek o świadczenie przed ustaniem zatrudnienia (por. wyrok z dnia 30

marca 1994 r., I PRN 10/94, OSNAPiUS 1994 nr 1, poz. 12). Jednak rozwiązanie

umowy o pracę na mocy porozumienia stron przed osiągnięciem przez pracownika

wieku emerytalnego nie jest rozwiązaniem stosunku pracy w związku z przejściem

na emeryturę lub rentę w zakresie uprawnień do odprawy emerytalnej (por. uchwała

Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1989 r., III PZP 7/89, OSNCP 1990 nr 6, poz. 27).

Sąd Najwyższy wyjaśnił ponadto, że za datę przejścia na emeryturę lub rentę należy

uważać albo datę rozwiązania stosunku pracy po uprzednim przyznaniu pracowni-

kowi jednego z wymienionych świadczeń, albo datę przyznania świadczenia, jeżeli

7

nastąpiło to po rozwiązaniu stosunku pracy na wniosek złożony w czasie zatrudnie-

nia (por. wyrok z dnia 2 października 1990 r., I PR 284/90, PiZS 1991 nr 7, s. 15).

Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że powód korzystał ze zwolnienia

lekarskiego od 12 lipca 1999 r. do 7 stycznia 2000 r. i w tym czasie pobierał zasiłek

chorobowy. W dniu 7 stycznia 2000 r. strony zawarły porozumienie w sprawie roz-

wiązania umowy o pracę, w którym postanowiły, że ze względu na zmianę struktury

organizacyjnej pozwanego Banku oraz likwidację stanowiska dyrektora generalnego

(które ostatnio zajmował powód), na podstawie art. 10 w związku z art. 11 ustawy z

dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. z 1990 r. z. 4, poz. 19 ze zm.), rozwiązują umowę o pracę z dniem 8

stycznia 2000 r. w drodze porozumienia stron. Ani do dnia porozumienia, ani potem

powód nie złożył wniosku o przyznanie lub ustalenie prawa do renty z tytułu niezdol-

ności do pracy. Nie wystąpił również z wnioskiem o emeryturę. Natomiast na pod-

stawie decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia 3 lutego 2000 r. otrzymał zasiłek przede-

merytalny od dnia 15 stycznia 2000 r., który kolejną decyzją Prezydenta Miasta B. z

dnia 7 marca 2000 r., zmieniającą poprzednią decyzję, został zamieniony na świad-

czenie przedemerytalne, z prawem jego pobierania od dnia 15 stycznia 2000 r.

W świetle obowiązującego stanu prawnego, wynikającego z art. 4 § 3 regula-

minu wynagradzania oraz art. 921

§ 1 k.p., a także dokonanych ustaleń, jest więc

uzasadniony wniosek, że rozwiązanie stosunku pracy powoda nie pozostawało w

związku z jego przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką, gdyż tego rodzaju zda-

rzeń po prostu nie było. Wkrótce po ustaniu zatrudnienia powód zaczął korzystać z

zasiłku przedemerytalnego, zastąpionego następnie świadczeniem przedemerytal-

nym, przewidzianym w art. 37k ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i

przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jednolity: Dz.U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 ze zm.) i

taki stan rzeczy istniał w chwili zamknięcia rozprawy poprzedzającej wydanie zaskar-

żonego wyroku.

W myśl art. 37k ust. 1 wymienionej ustawy, świadczenie przedemerytalne

przysługuje osobie, która spełnia określone w ustawie warunki do uzyskania statusu

bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli osiągnęła wiek co najmniej 58 lat kobieta i 60

lat mężczyzna i posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20

lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn (pkt 1) lub do dnia rozwiązania stosunku pracy lub

stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrud-

8

niona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 50 lat kobieta i

55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co

najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn (pkt 2).

Jak z powyższego uregulowania wynika, świadczenie przedemerytalne może

być przyznane osobie, która nie spełnia łącznie wszystkich warunków niezbędnych

do przyznania emerytury, gdyż mimo że posiada okres uprawniający do emerytury -

nie posiada wymaganego wieku. Oznacza to, że spełnienie warunków koniecznych

do nabycia świadczenia przedemerytalnego w żadnym razie nie jest tożsame ze

spełnieniem warunków uprawniających do nabycia prawa do emerytury. Dlatego też

ustanie stosunku pracy, wraz z którym pracownik uzyskuje świadczenie przedeme-

rytalne, nie jest ustaniem stosunku pracy „w związku z przejściem na rentę lub eme-

ryturę”, jakiego wymaga dla przyznania odprawy zarówno regulamin wynagradzania

obowiązujący u strony pozwanej, jak i art. 921

§ 1 k.p..

Wyjaśnienie stanu prawnego dotyczącego uprawnień pracownika do odprawy

pieniężnej w razie ustania zatrudnienia oraz do świadczenia przedemerytalnego było

niezbędne w celu pokazania sytuacji prawnej powoda w chwili zawierania porozu-

mienia, tj. w dniu 7 stycznia 2000 r. Otóż powód nie miał wówczas prawa do odprawy

związanej z przejściem na emeryturę, zatem jej przyznanie przez pracodawcę nie

było konsekwencją określonego obowiązku obciążającego pracodawcę, lecz rezul-

tatem jego uznania, jego woli. Okoliczność ta prowadzi do dalszego wniosku, mia-

nowicie tego, że strona pozwana, zawierając porozumienie, nie była skrępowana za-

sadą uprzywilejowania pracownika (art. 18 § 1 k.p.). Zdecydowała się bowiem wypła-

cić powodowi świadczenie, które nie przysługiwało mu ani na podstawie art. 4 § 3

regulaminu wynagradzania, ani z mocy art. 921

§ 1 k.p.. Z tego też względu bez

wpływu na wysokość odprawy, którą strona pozwana zgodziła się wypłacić, pozo-

staje kwestia skutków zawiadomienia bądź niezawiadomienia powoda o obniżeniu

wysokości odprawy emerytalnej wprowadzonym uchwałą zarządu [...] z dnia 24

września 1999 r. Skoro bowiem ustanie stosunku pracy powoda pozostawało bez

związku z jego przejściem na emeryturę, gdyż takie zdarzenie nie nastąpiło, rozwa-

żanie, według których przepisów strona pozwana powinna określić wysokość odpra-

wy oraz czy powód został prawidłowo zapoznany z nowym regulaminem wynagra-

dzania, jest bezprzedmiotowe. Strona pozwana mogła mu bowiem przyznać mu

określoną kwotę pieniężną według własnego uznania, skoro odprawa emerytalna nie

była świadczeniem należnym Tym samym jako nietrafne i nieskuteczne należało

9

ocenić zarzuty zawarte w kasacji, jakoby zaskarżony wyrok naruszał art. 24113

§ 2

k.p. w związku z art. 772

§ 5 k.p. oraz art. 233 § 1 k.p.c..

Niesłuszny okazał się również zarzut błędnej wykładni art. 65 k.c. w związku z

art. 300 k.p. uzasadniony niezastosowaniem przez Sąd Okręgowy art. 56 k.c..

Przepis art. 56 k.c. stanowi, że czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w

niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecz-

nego i z ustalonych zwyczajów. Skarżący pojmuje ów przepis w ten sposób, że poro-

zumienie w sprawie rozwiązania z nim stosunku pracy, w którym strona pozwana zo-

bowiązała się wypłacić mu odprawę, jako „oparte na przepisach prawa pracy, powin-

no być tłumaczone z uwzględnieniem zasad tego prawa, w tym ochrony praw pra-

cowniczych”, i bez względu na to, co strony postanowiły, wywołać skutek w postaci

zasądzenia pełnej odprawy emerytalnej, w wysokości wynikającej z wcześniejszej

uchwały zarządu, ponieważ warunki wynagradzania nie zostały powodowi wypowie-

dziane. Mówiąc inaczej, według powoda, sytuację w sprawie należy traktować tak,

jakby w dniu 26 września 1999 r. zmiany regulaminu wynagradzania w ogóle nie

było.

Powyższy pogląd wzbudza poważne zastrzeżenia z dwóch względów.

Przede wszystkim porozumienie z dnia 7 stycznia 2000 r. dotyczy sprawy roz-

wiązania z powodem umowy o pracę, nie dotyczy natomiast uzgodnienia warunków

przyznania odprawy emerytalnej. W żadnej części tego porozumienia nie ma bowiem

ani wyraźnego stwierdzenia, ani choćby sugestii, że chodzi o takie świadczenie. Z §

2 porozumienia wynika natomiast, że pracodawca wypłaci powodowi w dniu rozwią-

zania umowy o pracę bliżej nieokreśloną odprawę (po prostu: odprawę z uwagi na

odejście powoda z pracy, „odprawienie” go) w wysokości trzymiesięcznego wynagro-

dzenia brutto, nie większą jednak niż kwota 15-krotnego najniższego wynagrodzenia

obowiązującego w tym dniu, a po przedłożeniu dokumentu stwierdzającego prawo do

świadczenia przedemerytalnego - stosownie do § 3 porozumienia - wypłaci kwotę

stanowiącą różnicę między kwotą odprawy emerytalnej, obliczonej zgodnie z art. 16

regulaminu wynagradzania pracowników pozwanego Banku, a kwotą wypłaconą na

podstawie § 2 porozumienia. Należy więc stwierdzić - i zgodzić się ze stanowiskiem

strony pozwanej - że pracodawca przyznał powodowi i zobowiązał się wypłacić

świadczenie w ogóle nieprzewidziane w przepisach o wynagradzaniu. Z tego

względu wymaganie skarżącego, by owo świadczenie traktować tak jak odprawę

emerytalną, a jego wysokość uzależnić od tego, czy strona pozwana dokonała wy-

10

powiedzenia zmieniającego z chwilą niekorzystnej zmiany regulaminu wynagradza-

nia, jest oczywiście bezpodstawne.

Drugim argumentem przeciwko tezie powoda o naruszeniu art. 56 k.c. jest ten,

że w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej stan faktyczny, nie ma zastosowania

zasada uprzywilejowania pracownika, wyrażona między innymi w art. 18 § 1 k.p.. Za-

sada ta nie pozwala bowiem zaakceptować postanowień umowy o pracę, w tym rów-

nież postanowień zawartych w różnego rodzaju porozumieniach lub ugodach, które

są mniej korzystne dla pracownika od przepisów prawa pracy. Tymczasem porozu-

mienia zawartego przez strony nie można oceniać w tych kategoriach. Świadczenie

nim objęte nie zostało bowiem przewidziane w przepisach o wynagradzaniu, a to

oznacza, że dla oceny przedmiotowego porozumienia brak jest prawnej płaszczyzny

odniesienia. Kwestia zaś przypuszczeń bądź przekonania powoda co do tego, że

wysokość odprawy została określona na podstawie art. 16 regulaminu wynagradza-

nia, w jego korzystnym brzmieniu ustalonym uchwałą zarządu [...] z dnia 21 listopada

1998 r., nie ma wpływu na skuteczność porozumienia. W doktrynie przyjmuje się bo-

wiem, że oświadczenie woli wyrażone w czynności prawnej na ogół odpowiada woli

wewnętrznej osoby składającej to oświadczenie, w razie zaś rozbieżności między

oświadczeniem woli a tzw. wolą wewnętrzną, decydujące znaczenie przypisuje się

treści oświadczenia woli (Kodeks cywilny. Komentarz. Wydawnictwo Prawnicze War-

szawa 1972, tom I., s. 152).

Sąd Okręgowy, rozważając treść porozumienia z dnia 7 stycznia 2000 r., przy-

jął, że strona pozwana zobowiązała się wypłacić powodowi taką odprawę, jaka wyni-

ka z „obowiązującego regulaminu wynagradzania”, a takim był regulamin z dnia 24

września 1999 r.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy uznał, że kasacja powoda nie

zawiera usprawiedliwionych podstaw, wobec czego orzekł o jej oddaleniu (art. 39312

k.p.c.).

========================================