I PK 290/02

Wyrok z dnia 2 września 2003 r.

I PK 290/02

Przepis art. 5 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kieru-

jących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U. Nr 26, poz. 306 ze zm.) ma cha-

rakter ściśle bezwzględnie obowiązujący i poza przewidzianymi w nim wyjąt-

kami, dopuszcza przyznanie pracownikowi jedynie wynagrodzenia miesięczne-

go. Dostosowanie treści stosunku pracy do warunków określonych w tej nor-

mie prawnej nie wymaga wypowiedzenia zmieniającego.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Zbigniew Hajn (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2003 r.

sprawy z powództwa Anny D. przeciwko Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowe-

go w O. o wynagrodzenie, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego-

Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2002 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Anna D. wniosła o zasądzenie od Wojewódzkiej Stacji Pogotowia

Ratunkowego w O. kwoty 14.439, 60 zł. tytułem należnego dodatku stażowego i do-

datku funkcyjnego z ustawowymi odsetkami od kwoty 1.604, 40 zł. od pierwszego

dnia każdego miesiąca następującego od lipca 2000 r. do marca 2001 r. oraz zasą-

dzenie kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu pozwu podała, że 31 sierpnia

1998 r. została zatrudniona u pozwanej na stanowisku dyrektora na podstawie po-

wołania. Pismem z 29 sierpnia 2000 r. ustalono jej nową stawkę wynagrodzenia mie-

sięcznego (zasadniczego) z mocą obowiązującą od 1 czerwca 2000 r. Od tego czasu

(od 1 czerwca 2000 r.) zaprzestano wypłacać jej wskazane w pozwie dodatki. Praco-

dawca nie dokonał jednak wypowiedzenia warunków pracy i płacy, czym naruszył

art. 42 k.p.

2

Sąd Rejonowy w Olsztynie wyrokiem z 24 października 2001 r. [...] powództwo

oddalił. Sąd ten ustalił, że powódka była zatrudniona w Wojewódzkiej Stacji Pogoto-

wia Ratunkowego w O. w okresie od 2 stycznia 1996 r. do 11 października 1998 r. na

stanowisku asystenta - lekarza zespołów wyjazdowych w pełnym wymiarze czasu

pracy na czas nieokreślony. Od 12 października 1998 r. do 30 grudnia 1998 r. pełniła

obowiązki dyrektora. Jej wynagrodzenie, dotychczas określone według XIII kategorii

zaszeregowania - 1.060 zł wraz z dodatkiem stażowym w wysokości 18%, zostało

podwyższone do wynagrodzenia obliczonego według XXI kategorii zaszeregowania -

1.100 zł wraz z 45% dodatkiem funkcyjnym i dodatkiem za wysługę lat. Dnia 30 paź-

dziernika 1998 r. wynagrodzenie powódki uległo zmianie. Kategoria zaszeregowania

została podniesiona do XXII, a dodatek funkcyjny do 50% wynagrodzenia zasadni-

czego wraz z dodatkiem za wysługę lat. Jej wynagrodzenie miesięczne w tym okre-

sie wynosiło 3.948 zł. Powódka otrzymywała również premię. Aktem powołania z 31

grudnia 1998 r. Wojewoda O. powołał powódkę na stanowisko dyrektora pozwanego

zakładu. Warunki jej wynagrodzenia pozostały bez zmian. Dnia 29 sierpnia 2000 r.

Marszałek Województwa W.-M. - działając na podstawie uchwały Zarządu Woje-

wództwa z 21 sierpnia 2000 r. - ustalił z mocą od 1 czerwca 2000 r. jej wynagrodze-

nie na 4021 zł. Kwota ta była wyższa od wynagrodzenia powódki przed zmianą. Po-

wódka została poinformowana przez pracowników pozwanej, że nie będzie jej wy-

płacany dodatek funkcyjny ani dodatek stażowy, gdyż Wojewoda ustalił jedno wyna-

grodzenie obejmujące wszystkie dotychczasowe składniki. Powódka w czasie trwa-

nia stosunku pracy nie dochodziła wypłaty dodatków. Dnia 13 listopada 2000 r. Mar-

szałek Województwa W.-M. (działając na podstawie uchwały Zarządu Województwa)

odwołał powódkę ze stanowiska dyrektora, informując ją jednocześnie, że jest to

równoznaczne z wypowiedzeniem stosunku pracy, upływającym 28 lutego 2001 r.

Sąd Rejonowy stwierdził w szczególności, że ustawa z 3 marca 2000 r. o wy-

nagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi posługuje się poję-

ciem „wynagrodzenie miesięczne” i nie przesądza, jakie składniki wynagrodzenia

powinien otrzymywać pracownik. Ustala ona jedynie, że maksymalna wysokość wy-

nagrodzenia miesięcznego nie może - w przypadku powódki - przekraczać cztero-

krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (art. 8). Pojęcie „wynagrodze-

nie miesięczne” nie jest równoznaczne z pojęciem „wynagrodzenie zasadnicze”, któ-

rego ustawa nie używa. Od momentu, gdy powódka została zatrudniona na podsta-

wie powołania Marszałek Województwa miał prawo do ustalania wysokości jej wyna-

3

grodzenia. Skoro zatem nie wskazał on w oświadczeniu z 29 sierpnia 2000 r., że po-

wódka ma prawo do dodatków, to nie może ona ich żądać, tym bardziej, że wyna-

grodzenie po zmianie nie zostało obniżone, lecz uległo podwyższeniu. Do powódki

nie stosuje się przepisów o wypowiadaniu warunków pracy lub płacy (art. 42 k.p.)

ponieważ naruszałoby to istotę powołania.

W apelacji od powyższego wyroku powódka wnosiła o zmianę wyroku i zasą-

dzenie na jej rzecz dochodzonych należności. W uzasadnieniu podniosła, że do dnia

otrzymania oświadczenia woli z 29 sierpnia 2000 r. jej wynagrodzenie składało się z

wynagrodzenia zasadniczego oraz z dwóch dodatków. Pozwany pracodawca określił

składniki tego wynagrodzenia jako wynagrodzenie miesięczne i dodatki do niego. W

oświadczeniu z 29 sierpnia 2000 r. zmieniono tylko jeden składnik wynagrodzenia.

Nie złożono jej natomiast oświadczenia woli o pozbawieniu jej dodatków funkcyjnego

i za wysługę lat.

Wyrokiem z 22 stycznia 2002 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił apelację.

Sąd ten stwierdził, że ustawa 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących

niektórymi podmiotami prawnymi nie wskazuje, czy wynagrodzenie miesięczne, o

którym stanowi jej art. 8, musi być określone w postaci jednej kwoty obejmującej

wszelkie dodatki, czy też może być wynagrodzeniem wieloskładnikowym. Istotne

jest, by nie przekroczyło ono ustalonego pułapu. Wskazuje na to wyraźnie art. 5 tej

ustawy, zgodnie z którym osobom nią objętym przysługuje wyłącznie wynagrodzenie

miesięczne. Uzupełnieniem tego uregulowania jest art. 7 wymienionej ustawy, zgod-

nie z którym osobom objętym jej zakresem nie przysługuje prowizja z zysku, nagroda

z zakładowego funduszu nagród oraz roszczenie z tytułu udziału w zysku lub nad-

wyżce bilansowej. Natomiast art. 11 powyższej ustawy zawiera katalog świadczeń z

tytułu zatrudnienia, w tym: bytowe, socjalne, komunikacyjne i ubezpieczenia mająt-

kowe, a także osobowe oraz określa ich maksymalną wysokość. Świadczenia te

zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy mogą być przyznane pracownikom określonej katego-

rii. Uregulowania te jednoznacznie wskazują, że celem ustawy jest chęć wyelimino-

wania wygórowanych, a przez to niesprawiedliwych i nieproporcjonalnych wynagro-

dzeń osób zatrudnionych w szeroko pojętym sektorze publicznym. Biorąc pod uwagę

te okoliczności, a szczególnie cel ustawy, Sąd Okręgowy stwierdził, że wynagrodze-

nie miesięczne powódki zostało ustalone w postaci jednoskładnikowej. Wysokość jej

wynagrodzenia, po przyjęciu przez Zarząd Województwa W.-M. uchwały ustalającej

jego wysokość na poziomie wyższym niż suma dotychczasowych jego składników,

4

jednoznacznie wskazuje, że intencją Marszałka Województwa nie było utrzymanie

wynagrodzenia w postaci wieloskładnikowej. Przyjęcie poglądu zaprezentowanego w

apelacji, że oświadczenie woli z 29 sierpnia 2000 r. zmieniało tylko jeden składnik

wynagrodzenia, prowadziłoby do obejścia przepisów ustawy, co jest niedopusz-

czalne.

W kasacji powódka zaskarżyła w całości wyrok Sądu Okręgowego i zarzuciła

mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

art. 233 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez błędną ocenę dowodów polega-

jącą na przyjęciu, że jej wynagrodzenie składało się z wynagrodzenia miesięcznego,

podczas gdy składało się ono z wynagrodzenia miesięcznego oraz dodatków stażo-

wego i funkcyjnego, a także art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez nie-

ustosunkowanie się w uzasadnieniu orzeczenia do zarzutów dotyczących ustalenia,

że powódka otrzymywała wynagrodzenie miesięczne wraz z wymienionymi dodat-

kami, a nie wynagrodzenie zasadnicze z tymi dodatkami. Ponadto powódka zarzuciła

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 § 1 i 42 § 1 i 2 k.p. w związku z art. 69 i 70

k.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że pozwany mógł

jednostronnie zmienić składniki wynagrodzenia powódki, pozbawiając ją dodatku

funkcyjnego i stażowego; art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p., poprzez błędną wy-

kładnię oświadczenia woli pozwanego, w piśmie z 24 sierpnia 1999 r., polegającą na

przyjęciu, że składnikiem wynagrodzenia powódki było wynagrodzenie zasadnicze a

nie miesięczne, a także art. 8 ustawy z 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kie-

rujących niektórymi podmiotami prawnymi, poprzez niewłaściwe zastosowanie, pole-

gające na przyjęciu, że wynagrodzenie powódki określono zgodnie z tym przepisem

w postaci jednoskładnikowej. W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskar-

żonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że Sąd Okręgowy uzasadniając wyrok

skoncentrował się na wykładni art. 8 ustawy z 3 marca 2000 r. całkowicie pomijając

zarzuty powódki dotyczące treści jej stosunku pracy. W szczególności Sąd pominął

zarzut, że 24 sierpnia 1999 r. wynagrodzenie powódki zostało przez Zarząd Woje-

wództwa W.-M. ustalone w następujący sposób: wynagrodzenie miesięczne:

2.820,00 zł. Bezsporne jest, iż powódka oprócz wynagrodzenia miesięcznego otrzy-

mywała dodatki stażowy i funkcyjny. Sąd Okręgowy nie odniósł się do zarzutów

5

apelacji. Nie stwierdził, dlaczego są one niezasadne. Uzasadnienie Sądu Okręgowe-

go sprowadza się właściwie do analizy przepisów ustawy z 3 marca 2000 r. Sąd ten

dokonał błędnej interpretacji art. 8 tej ustawy wywodząc, że pozwany mógł ustalić

wynagrodzenie jako jednoskładnikowe. Stanowisko to jest sprzeczne z poglądami

Sądu Najwyższego zawartymi w uchwale z dnia 22 listopada 2001 r., III ZP 23/01, w

której Sąd Najwyższy stwierdził, że „warunki wynagrodzenia za pracę kierownika

(dyrektora) samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, powoływanego na

stanowisko przez zarząd województwa, kształtują postanowienia regulaminu wyna-

grodzenia obowiązującego w tym zakładzie, jeżeli nie jest objęty ponadzakładowym

przepisami płacowymi”. Tym samym błędne jest stanowisko Sądu Okręgowego, że

możliwa była zmiana wynagrodzenia powódki z trzyskładnikowego na jednoskładni-

kowe. W konsekwencji Sąd Okręgowy naruszył art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p.,

ponieważ oświadczenie woli Marszałka Województwa W.-M. z dnia 29 sierpnia 2000

r., który ustalił powódce wynagrodzenie miesięczne w wysokości 4.021 zł, należało

interpretować łącznie z oświadczeniem z 24 sierpnia 1999 r. Oznacza to, że powód-

ce zmieniono tylko jeden ze składników wynagrodzenia (wynagrodzenie miesięczne),

natomiast bez zmian pozostały inne składniki (dodatek stażowy i funkcyjny) wystę-

pujące w systemie wynagradzania obowiązującym u pozwanego. Tak ustalone wy-

nagrodzenie wraz z dodatkiem funkcyjnym i stażowym nie przekracza maksymalnej

wysokości określonej w art. 8 pkt 2 ustawy z 3 marca 2000 r. Zdaniem skarżącego,

niezrozumiałe zatem jest twierdzenie Sądu Okręgowego, że przyjęcie poglądu za-

prezentowanego w apelacji, iż oświadczenie woli z 29 sierpnia 2000 r. zmieniło tylko

jeden składnik wynagrodzenia, prowadziłoby do obejścia przepisów ustawy. Takie

działanie Marszałka Województwa było bowiem całkowicie zasadne i nie prowadziło

do obejścia ustawy z 3 marca 2000 r. Naruszenie art. 29 § 1 i 42 § 1 k.p. skarżąca

uzasadnia tym, że jej zdaniem jednostronne pozbawienie pracownika zatrudnionego

w ramach powołania niektórych składników wynagrodzenia jest dopuszczalne jedy-

nie za zgodą pracownika lub przy odpowiednim zastosowaniu art. 42 § 1 i 2 k.p.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja opiera się na tezie, że wynagrodzenie miesięczne, o którym - między

innymi - stanowi art. 8 ustawy z 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących

niektórymi podmiotami prawnymi, może mieć charakter wieloskładnikowy, o ile nie

6

przekracza maksymalnej wysokości określonej w art. 8 pkt 2 tej ustawy. Skoro zatem

wynagrodzenie powódki przed zmianą wynagrodzenia (dostosowującą je do wyma-

gań ustawy z 3 marca 2000 r.), dokonaną w oświadczeniu Marszałka z 29 sierpnia

2000 r., składało się z kilku składników, tj. „wynagrodzenia miesięcznego” oraz do-

datku stażowego i funkcyjnego, a w oświadczeniu tym określono jedynie wynagro-

dzenie miesięczne, to zmieniono tylko jeden składnik wynagrodzenia, a inne wska-

zane dodatki, pozostały bez zmian. Dokonanie przez Marszałka tak rozumianej

zmiany wynagrodzenia powódki było zatem całkowicie zasadne. W związku z tym

postawiono w kasacji zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 8 ustawy z 3 marca

2000 r. oraz art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p. Równocześnie skarżący zarzuca

wyrokowi Sądu Okręgowego naruszenie art. 29 § 1 i 42 § 1 i 2 w związku z art. 69 i

70 k.p., przez przyjęcie, że pozwany mógł jednostronnie zmienić składniki wynagro-

dzenia powódki, pozbawiając ja dodatków. Powyższe zarzuty pozostają ze sobą w

sprzeczności. Pierwszy opiera się na założeniu, że w oświadczeniu z 29 sierpnia

2000 r. nastąpiła zmiana wynagrodzenia na korzyść powódki, a więc zmiana nie wy-

magająca wypowiedzenia zmieniającego, a sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni

tego oświadczenia. Według zarzutu drugiego pozwany jednostronnie zmienił wyna-

grodzenie na niekorzyść powódki, pozbawiając ją spornych dodatków, czym naruszył

przepisy Kodeksu pracy o wypowiedzeniu zmieniającym, a Sąd bezpodstawnie

przyjął, że zmiana ta była możliwa bez dokonania wypowiedzenia zmieniającego.

Jak wynika z przyjętych przez Sąd Okręgowy ustaleń zmiana wynagrodzenia

powódki nastąpiła w związku z dostosowaniem jej wynagrodzenia do wymagań okre-

ślonych w ustawie z 3 marca 2000 r. Łączna kwota wynagrodzenia po zmianie była

wyższa niż przed zmianą. Powódka została poinformowana, że nie będzie jej wypła-

cany dodatek funkcyjny ani dodatek stażowy, gdyż ustalono jedno wynagrodzenie

obejmujące wszystkie dotychczasowe składniki. Zgodnie z art. 5 ust. 1 wyżej wymie-

nionej ustawy osobom zajmującym określone w niej stanowiska kierownicze w sferze

publicznej przysługuje wyłącznie wynagrodzenie miesięczne. Wyjątki od tej zasady

ustala sama ustawa wskazując w art. 5 ust. 2 i 3, że niektórym kategoriom osób

mogą być także przyznane świadczenia dodatkowe lub nagroda roczna, a innym

tylko nagroda roczna. W świetle wskazanych przepisów trafne jest zatem ustalenie

Sądu Okręgowego, że wynagrodzenie miesięczne powódki zostało ustalone w po-

staci jednoskładnikowej. Wynika to stąd, że Marszałek Województwa, jako podmiot

działający w imieniu pracodawcy, określając wynagrodzenie na gruncie ustawy z 3

7

marca 2000 r., użył zawartego w jej art. 5 i 8 zwrotu „wynagrodzenie miesięczne”, a

powódka została równocześnie powiadomiona, czemu nie przeczy, że wynagrodze-

nie to w sensie faktycznym objęło dotychczasowe składniki. Nie można też zakładać,

że dodatki stażowy i funkcyjny, składające się przed zmianą na jej wynagrodzenie,

mogły jej przysługiwać, jako świadczenia dodatkowe w rozumieniu art. 11 rozważa-

nej ustawy. Należy bowiem zauważyć, że kwestionowane wynagrodzenie powódki

zostało ustalone 29 sierpnia 2000 r., natomiast art. 11 wszedł w życie 1 stycznia

2001 r. (art. 30), a przyznanie świadczeń dodatkowych zależało także od wydania

rozporządzenia wykonawczego, wydanego dopiero 21 stycznia 2003 r. (Dz.U. Nr 14,

poz. 139). Ponadto świadczenia dodatkowe w rozumieniu ustawy nie obejmują do-

datków stażowego i funkcyjnego, co wynika z jej art. 11 i znalazło potwierdzenie w

treści wymieniowego rozporządzenia. Nietrafna jest także argumentacja odwołująca

się do użycia pojęcia „wynagrodzenie miesięczne” zarówno w oświadczeniu woli z 29

sierpnia 2000 r., jak i w piśmie z 24 sierpnia 1999 r., co ma wskazywać, iż oświad-

czenie z 29 sierpnia 2000 r. zmieniło tylko część wynagrodzenia objętą nazwą „wy-

nagrodzenie miesięczne” w piśmie z 24 sierpnia 1999 r. Po pierwsze, jak wyżej

wskazano, z ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie wynika, że dodatki zostały

faktycznie uwzględnione w tak określonym wynagrodzeniu. Po drugie, składając

oświadczenie z 29 sierpnia 2000 r. Marszałek Województwa był związany ustawą z 3

marca 2000 r. i mógł przyznać powódce wyłącznie wynagrodzenie miesięczne, co

uczynił. Po trzecie, powódka sama przyznała w apelacji, że „w rzeczywistości pod

pojęciem wynagrodzenia miesięcznego kryło się wynagrodzenie zasadnicze, od

którego wypłacane były sporne dodatki”. Świadczy o tym, jak kontynuuje w apelacji,

treść oświadczenia woli z dnia 15 października 1999 r., w którym ustalono wysokość

dodatku funkcyjnego powódki na „20% wynagrodzenia zasadniczego.”. Błędne jest

także odwołanie się skarżącej do uchwały Sądu Najwyższego z 22 listopada 2001 r.,

III ZP 23/01 (OSNAPiUS 2002 nr 6, poz. 135), chociażby z tego względu, że zawarte

w niej poglądy, dotyczące kształtowania warunków wynagrodzenia za pracę kierow-

nika (dyrektora) samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, odnoszą się

do stanu prawnego sprzed wejścia w życie ustawy z 3 marca 2000 r. Z przedstawio-

nych powodów zarzuty naruszenia przez zaskarżone orzeczenie Sądu Okręgowego

art. 8 ustawy z 3 marca 2003 r. oraz art. 65 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. są bez-

podstawne.

8

Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 29 § 1 i 42 § 1 i 2 k.p. w związku z

art. 69 i 70 k.p. Artykuł 5 ustawy z 3 marca 2003 r. ma charakter ściśle bezwzględnie

obowiązujący i - poza przewidzianymi w nim wyjątkami - dopuszcza przyznanie pra-

cownikowi jedynie wynagrodzenia miesięcznego. Dostosowanie treści stosunku

pracy do wymagań wynikających z norm prawnych o takim charakterze nie wymaga

wypowiedzenia zmieniającego. Z tego względu zmiana wynagrodzenia powódki, po-

legająca na tym, że dotychczasowe wynagrodzenie wieloskładnikowe obejmujące

między innymi dodatek stażowy i funkcyjny, zostało zastąpione jednoskładnikowym

wynagrodzeniem miesięcznym bez zmniejszenia wysokości wynagrodzenia, nie

wymagała wypowiedzenia zmieniającego. Na marginesie można też wskazać, że

dopuszczalność stosowania wypowiedzenia zmieniającego do stosunku pracy z

powołania jest przedmiotem kontrowersji. Wobec powyższych ustaleń rozważanie tej

kwestii nie jest jednak konieczne.

Ma natomiast rację skarżący zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie art.

328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., polegające na nierozważeniu argumentacji

powódki opartej na treści pisma z 24 sierpnia 1999, w którym Zarząd Województwa

W.-M. ustalił wynagrodzenie powódki w okresie poprzedzającym zmianę tego wyna-

grodzenia w drodze oświadczeniu woli Marszałka tego województwa, zawartym w

piśmie z 29 sierpnia 2000 r. W świetle powyższych rozważań Sądu Najwyższego,

naruszenie to nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy i w związku

z tym nie stanowi podstawy usprawiedliwiającej uwzględnienie kasacji (art. 39313

§ 1

w związku z art. 3931

pkt 2 k.p.c.).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 39312

k.p.c., orzekł

jak w sentencji.

========================================