SNO 54/03

WYROK Z DNIA 12 WRZEŚNIA 2003 R.

SNO 54/03

Przewodniczący: sędzia SN Jerzy Steckiewicz.

Sędziowie SN: Filomena Barczewska (sprawozdawca), Lech

Walentynowicz.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w Warszawie na rozprawie z

udziałem Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego

oraz protokolanta po rozpoznaniu w dniu 12 września 2003 r. sprawy sędziego

Sądu Rejonowego w związku z odwołaniami Ministra Sprawiedliwości – na

niekorzyść i obwinionego sędziego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 8 kwietnia 2003 r., sygn. akt (...)

z m i e n i ł zaskarżony w y r o k w ten sposób, że na podstawie art. 123 § 1

w związku z art. 129 § 3 Prawa o ustroju sądów powszechnych obniżył

obwinionemu jego wynagrodzenie o 30% na czas zawieszenia w wykonywaniu

czynności służbowych, zaś w pozostałym zakresie utrzymał go w mocy.

U z a s a d n i e n i e

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny po rozpoznaniu sprawy sędziego

Sądu Rejonowego, obwinionego o to, że będąc sędzią Sądu Rejonowego:

I. w okresie od listopada 2001 r. do dnia 11 października 2001 r.

zaniechał sporządzania w ustalonym terminie uzasadnień wyroków

w 28 sprawach karnych (oznaczonych sygnaturami wymienionymi w

sentencji) z rażącym naruszeniem terminu określonego w art. 423 § 1

k.p.k.;

2

II. w okresie od października 1999 r. do dnia 13 grudnia 2001 r. nie

wykonując obowiązków służbowych przez nie wydawanie

stosownych zarządzeń doprowadził do rażącej przewlekłości

postępowania w 51 sprawach karnych (o wskazanych sygnaturach);

III. w okresie od czerwca 2001 r. do dnia 12 marca 2002 r. zaniechał

sporządzania w ustawowym terminie uzasadnień wyroków w 11

wskazanych sprawach karnych;

IV. w okresie od dnia 15 lutego 2002 r. do dnia 7 maja 2002 r. zaniechał

sporządzania w ustawowym terminie uzasadnień wyroków w 9

wymienionych sprawach karnych a nadto, z obrazą art. 98 § 1 k.p.k.,

zaniechał sporządzania uzasadnień postanowień wydanych w trybie

art. 306 § 2 k.p.k. w 11 wymienionych sprawach,

wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2003 r. uznał sędziego Sądu Rejonowego za

winnego zarzucanych mu przewinień służbowych, z tym że ustalił datę

początkową przewinienia zarzucanego w pkt I na dzień 16 maja 2001 r. i za to,

na podstawie art. 107 § 1 w związku z art. 109 § 1 pkt 5 Prawa o ustroju sądów

powszechnych wymierzył mu karę dyscyplinarną złożenia z urzędu.

Z ustaleń poczynionych przez Sąd Dyscyplinarny wynika, że sędzia Sądu

Rejonowego we wcześniej toczącej się sprawie sygn. akt (...) został ukarany

karą dyscyplinarną przeniesienia na inne miejsce służbowe za przewinienie

polegające na tym, że jako sędzia Sądu Rejonowego rażąco przekroczył termin z

art. 423 § 1 k.p.k. do sporządzenia uzasadnień wyroków w 5 sprawach karnych.

Obwiniony nie wyciągnął właściwych wniosków ani z faktu wszczęcia

przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego w sprawie sygn. akt (...), ani z

wyroków Sądów Dyscyplinarnych wydanych w tej sprawie i nadal nie zmienił

stylu pracy. W dalszym ciągu nie stosował się do obowiązku wynikającego z art.

423 k.p.k. sporządzania uzasadnienia wyroku w oznaczonym terminie. Nie

stosował się też do nakazu wynikającego z art. 98 k.p.k. obligującego do

sporządzania uzasadnienia postanowienia wraz z samym postanowieniem, nie

3

podejmował w wielu sprawach koniecznych czynności procesowych,

doprowadzając do zwłoki w ich rozpoznaniu. Wobec nieskuteczności rozmów

przeprowadzanych z obwinionym, na podstawie uchwały Kolegium Sądu

Okręgowego obwiniony był skierowany na badania do lekarza orzecznika ZUS

celem zbadania jego stanu zdrowia pod kątem zdolności do pełnienia

obowiązków sędziego. Orzeczeniem z dnia 21 marca 2002 r. obwiniony został

uznany za zdolnego do pełnienia obowiązków sędziego.

Obwiniony w okresie opisanym w pkt I zarzutu, tj. od dnia 15 maja 2001 r.

do dnia 11 października 2001 r. z rażącym naruszeniem art. 423 k.p.k.,

obligującego (w ówczesnym brzmieniu) do sporządzenia uzasadnienia w

terminie 7 dni, uzasadnienia aż w 28 sprawach karnych sporządził po upływie

kilku miesięcy, w kilku przypadkach po upływie półtora roku, a w paru

sprawach uzasadnienia nie sporządził w ogóle, stąd też Prezes Sądu

Rejonowego był zmuszony wydać zarządzenie, aby uzasadnienia sporządzili

ławnicy. W okresie blisko dwóch lat, tj. od października 1999 r. do dnia 13

grudnia 2001 r. sędzia aż w 51 sprawach zaniedbał wydania stosownych

zarządzeń doprowadzając w ten sposób do rażącej przewlekłości postępowania

(przewinienie służbowe z pkt II). W okresie od czerwca 2001 r. do marca 2002

r. obwiniony zaniedbał terminowego sporządzania uzasadnień wyroków w

kolejnych 11 sprawach karnych, przy czym w trzech sprawach zwłoka wynosiła

od 3 do 5 miesięcy, w siedmiu innych sięgała 6 – 12 miesięcy, zaś w jednej

sprawie w ogóle nie zostało sporządzone uzasadnienie. W dalszej pracy

obwinionego przypadki rażącego przekroczenia terminu do sporządzenia

uzasadnienia stwierdzono w 9 kolejnych sprawach, przy czym w dwóch z tych

spraw po ponad półrocznym oczekiwaniu wyłoniła się konieczność

sporządzenia uzasadnienia przez ławników. W okresie objętym pkt IV zarzutów

obwiniony sędzia rażąco naruszał także obowiązek wynikający z art. 98 k.p.k.

Stwierdzono to aż w 11 sprawach, przy czym w części z nich obwiniony

sporządził uzasadnienia po upływie 6 – 9 miesięcy, w trzech przypadkach po

4

upływie blisko 2 lat, a w jednej ze spraw uzasadnienie nie zostało sporządzone

w ogóle i Prezes Sądu po blisko 2 latach i 6 miesiącach oczekiwania podjął

decyzję o przekazaniu sprawy prokuratorowi bez sporządzenia uzasadnienia

postanowienia.

Sąd Dyscyplinarny uznał, że przekroczenie tych wszystkich terminów było

zawinione przez obwinionego, bowiem w świetle całokształtu okoliczności nie

można przyjąć, aby był on nadmiernie obciążony pracą, względnie aby warunki

pełnienia służby, czy też sytuacja osobista, jak i stan zdrowia, usprawiedliwiały

tak istotne uchybienia. W ocenie tego Sądu sędzia Sądu Rejonowego dopuścił

się oczywistej i rażącej obrazy art. 98 i 423 § 1 k.p.k. a swoim postępowaniem

wyczerpał znamiona zarzucanych mu przewinień służbowych z art. 107 § 1

Prawa o ustroju sądów powszechnych.

Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał, że jedyną karą dyscyplinarną,

jaką należy wymierzyć obwinionemu, za przypisane mu przewinienia służbowe

powinno być złożenie z urzędu (art. 109 § 1 pkt 5 Prawa o ustroju sądów

powszechnych), gdyż tylko taka kara będzie współmierna do stopnia

przewinienia służbowego.

Odwołanie od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego złożyli

Minister Sprawiedliwości oraz obwiniony sędzia Sądu Rejonowego.

Obwiniony w odwołaniu zwróconym przeciwko całości wyroku Sądu

pierwszej instancji zarzucił:

1) obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść zaskarżonego

wyroku, a mianowicie: naruszenie art. 98 § 3 k.p.k., art. 170 § 3 k.p.k.

i art. 368 k.p.k. przez nie ustosunkowanie się do istotnych wniosków

dowodowych obwinionego zawartych w piśmie z dnia 22 lutego

2003 r., rażące naruszenie art. 7 k.p.k. w zakresie oceny dowodów oraz

naruszenie art. 424 § 1 k.p.k. przez brak oceny dowodów;

2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia

wyrażający się w poczynieniu ustaleń faktycznych bez oparcia w

5

dowodach, przypisaniu obwinionemu w maksymalnym stopniu winy i

natężenia złego zamiaru oraz w przypisaniu mu szkodliwości

społecznej czynu w stopniu znacznym;

3) rażące naruszenie art. 123 § 1 w związku z art. 129 § 3 Prawa o ustroju

sądów powszechnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) przez

nie zamieszczenie w zaskarżonym wyroku uchwały w przedmiocie

obniżenia wynagrodzenia obwinionego w okresie zawieszenia w

czynnościach służbowych.

Obwiniony wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania. Z ostrożności procesowej

obwiniony sędzia, powołując art. 438 pkt 4 k.p.k. w związku z art. 440 k.p.k.

i przy zastosowaniu art. 128 Prawa o ustroju sądów powszechnych – zarzucając

wyrokowi rażącą niewspółmierność kary – wnosił o zmianę orzeczenia w

zakresie kary na jego korzyść przy uwzględnieniu rzeczywistego stopnia

zawinienia oraz szkodliwości społecznej czynu i przy uwzględnieniu

nowelizacji Kodeksu postępowania karnego ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r.

(Dz. U. Nr 17, poz. 155).

Minister Sprawiedliwości w odwołaniu zarzucił rażące naruszenie prawa

materialnego, tj. art. 123 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych przez nie

orzeczenie w tym wyroku o wysokości obniżenia wynagrodzenia sędziego na

czas zawieszenia go w czynnościach służbowych. Powołując się na powyższe,

wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez orzeczenie o obniżeniu

obwinionemu sędziemu Sądu Rejonowego wynagrodzenia o 50 %.

Zarządzenie z dnia 7 maja 2003 r. odmawiające przyjęcia odwołania

Ministra Sprawiedliwości zostało przez Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

postanowieniem z dnia 23 czerwca 2003 r., sygn. akt (...) uchylone z prze-

kazaniem sprawy do dalszego postępowania związanego z wniesieniem

odwołania. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Najwyższy odwołując się

do odpowiedniego stosowania w postępowaniu dyscyplinarnym art. 425 § 1 i 2

6

k.p.k. wyraził stanowisko, że środek odwoławczy można skierować nie tylko

przeciwko rozstrzygnięciu zawartemu w orzeczeniu, ale także przeciwko

rozstrzygnięciu, które nie zostało zamieszczone, choć – zdaniem odwołującego

się – powinno się w nim znaleźć. Sąd nadto podkreślił, iż okoliczność że Sąd

Dyscyplinarny podjął próbę naprawienia błędu przez orzeczenie w przedmiocie

obniżenia wynagrodzenia sędziego uchwałą z dnia 30 kwietnia 2003 r. nie ma

znaczenia w sprawie, gdyż uchwała ta nie ma podstawy prawnej, bowiem ani

przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych, ani też przepisy Kodeksu

postępowania karnego nie przewidują możliwości uzupełnienia wyroku w tym

trybie.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy ustosunkować się do odwołania

obwinionego jako zwróconego przeciwko całości wyroku.

Zarzut obwinionego naruszenia przepisów procesowych, a mianowicie art.

98 § 3 k.p.k., art. 170 § 3 k.p.k. i 368 k.p.k. przez nie ustosunkowanie się do

wniosków dowodowych obwinionego zawartych w piśmie z dnia 22 lutego

2003 r. jest w zasadniczej mierze niezasadny. Obwiniony w piśmie tym zwracał

się między innymi o przeprowadzenie dowodów z dokumentacji Sądu

Rejonowego na okoliczność wielkości wpływu w sprawach K i Ko i ilości

przydzielonych mu do referatu tych spraw. Sąd Apelacyjny – Sąd

Dyscyplinarny na posiedzeniu w dniu 24 lutego 2003 r. postanowił zwrócić się

do Prezesa tego Sądu Rejonowego o podanie ilości załatwień przez obwinionego

sędziego w sprawach K i Ko w latach 2000 – 2002, a także informacji o

terminach sporządzania uzasadnień wyroków i postanowień w sprawach

wymienionych we wnioskach dyscyplinarnych. O podobną informację zwrócił

się też do drugiego Sądu Rejonowego i dla przeprowadzenia tych dowodów

sprawę odroczył na dzień 8 kwietnia 2003 r. Na rozprawie w dniu 8 kwietnia

2003 r. Sąd przeprowadził dowody z akt personalnych obwinionego sędziego,

7

jak i jego pism powołanych we wniosku z dnia 22 kwietnia 2003 r., oddalił

wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy o sygn. akt (...),

przeprowadził dowód z zeznań świadka, nie ustosunkował się tylko do wniosku

o badanie struktury przydzielonych obwinionemu spraw. Należy jednak

podkreślić, że po przeprowadzeniu postępowania dowodowego strony

oświadczyły do protokółu, że innych wniosków nie zgłaszają. Nie

ustosunkowanie się formalne do jednego z wniosków dowodowych może

wprawdzie stanowić uchybienie wymogom art. 170 § 3 k.p.k., jednakże

naruszenie to nie uzasadnia automatycznie wniosku o uchylenie lub zmianę

zaskarżonego orzeczenia. Dzieje się tak bowiem tylko wówczas, gdy obraza

przepisów postępowania mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, co

jednoznacznie wynika z treści art. 438 pkt 2 k.p.k. Każda obraza przepisów

postępowania, jak podkreśla się w piśmiennictwie, wymaga indywidualnej

oceny okoliczności konkretnego wypadku. W niniejszym wypadku nie można

takiego wpływu stwierdzić szczególnie gdy się weźmie pod uwagę całokształt

materiałów sprawy. Obwiniony nie zaprzeczał, że dopuścił się zwłoki nie tylko

w sporządzaniu uzasadnień wyroków i postanowień, ale również w zakresie

wydawania stosownych zarządzeń, co doprowadziło do przewlekłości

postępowania we wskazanych sprawach, chciał jedynie wykazać że te

zaniedbania były usprawiedliwione. Na wszystkie te okoliczności Sąd

Dyscyplinarny przeprowadził stosowne dowody z dokumentów, jak i zeznań

świadka. Sąd ten ustosunkował się do nich i ustalił, że obciążenie obwinionego

pracą, które wnikliwie rozważył, warunki pracy, kłopoty zdrowotne i

uciążliwość związana z dojazdami do pracy nie mogą usprawiedliwiać

zaniedbań obwinionego sędziego. Wynika to jednoznacznie z uzasadnienia

zaskarżonego wyroku.

Sąd Dyscyplinarny, wbrew zarzutom podniesionym przez obwinionego nie

dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę

orzeczenia, gdyż poczynił ustalenia mające oparcie w zebranych dowodach, a

8

przy tym nie uchybił zasadzie swobodnej oceny dowodów. Przekonanie o winie

obwinionego Sąd Dyscyplinarny oparł na rozważeniu wszystkich

przeprowadzonych dowodów, z uwzględnieniem zasad logicznego

rozumowania i doświadczenia życiowego, jak i zawodowego. Wbrew zarzutom

obwinionego Sąd Apelacyjny wskazał zaś dlaczego nie uznał za wiarygodne

wyjaśnień obwinionego, co znalazło odzwierciedlenie w stosunkowo obszernym

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Wywody Sądu Dyscyplinarnego są

przekonywujące, nie wykazują błędów natury faktycznej czy logicznej, są

zgodne ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, wobec czego Sąd

Najwyższy w pełni je podziela. Odwołanie obwinionego jest w zasadzie tylko

polemiką z argumentacją Sądu. Obwiniony zarzuca złą wolę, nie tylko

przełożonym, ale także – i to całkowicie gołosłownie – tendencyjność i

manipulację faktami Sądowi Dyscyplinarnemu. Taki sposób polemiki z oceną

dokonaną przez Sąd Dyscyplinarny nie może odnieść skutku.

Dalsze zarzuty podniesione w odwołaniu, co do błędnej oceny stopnia

winy, również nie są zasadne. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny prawidłowo

ocenił stopień winy obwinionego. Sąd ten trafnie podkreślił, że nie odnosiły

skutku prowadzone z obwinionym rozmowy, ani też nie wyciągnął on

wniosków z wyroków zapadłych w pierwszym postępowaniu dyscyplinarnym i

nie zmienił stylu pracy, chociaż w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 czerwca 2002

r., sygn. akt (...) podkreślono brak samodyscypliny, jak i właściwej organizacji

własnej pracy przez obwinionego. Odwołując się do dorobku prawa karnego

należy stwierdzić, że pojęcie winy zawiera dwa elementy składowe: obiektywny

i subiektywny. Element obiektywny oznacza niezgodność zachowania z

obowiązującymi normami postępowania. Element subiektywny dotyczy

stosunku woli i świadomości działającego do swojego czynu. Najkrócej rzecz

ujmując, winę można przypisać tylko wtedy, kiedy istnieją podstawy do

negatywnej oceny zachowania się określonego podmiotu z punktu widzenia obu

tych elementów. Taka sytuacja zachodzi w niniejszym przypadku. Takie

9

zachowanie się obwinionego, który nie podejmując żadnych zmian w zakresie

stylu pracy wskazującym na ewidentny brak samodyscypliny i dopuszczając do

tak rażących przewlekłości zarówno w sporządzaniu uzasadnień wyroków, jak i

postanowień, a także zaniedbując wydawanie stosownych zarządzeń w wyniku

czego doszło do rażących przewlekłości, wskazuje że obejmował swą wolą, jak i

świadomością zarówno znamiona, jak i następstwa swego zachowania. Wina

obwinionego w świetle całokształtu okoliczności nie budzi wątpliwości.

Jeżeli chodzi o stopień społecznej szkodliwości czynów przypisanych

obwinionemu, to wbrew jego zarzutom należy ocenić jako znaczny, jeżeli się

uwzględni kryteria zarówno podmiotowe jak i przedmiotowe, a więc rodzaj i

charakter naruszonego dobra, rozmiar wyrządzonej szkody (uszczerbek dla

wymiaru sprawiedliwości), sposób i okoliczności popełnionego przewinienia

oraz wagę naruszonych obowiązków podstawowych w pracy sędziego.

Zarzut obwinionego o niewspółmierności kary wymierzonej przez Sąd

Dyscyplinarny również nie jest zasadny. Uwzględniając okoliczności

obciążające obwinionego, wymienione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a

w szczególności brak jakiejkolwiek poprawy po pierwszym ostrzeżeniu, którym

było przeniesienie na inne miejsce służbowe, należy uznać wymiar kary za

zasadny.

Powołanie się w odwołaniu na zmiany stanu prawnego wprowadzone do

Kodeksu postępowania karnego nowelą z dnia 10 stycznia 2003 r. nie może

odnieść żadnego skutku, gdyż zmiana wprowadzona w art. 423 § 1 k.p.k.

wydłużyła termin sporządzenia uzasadnienia wyroków tylko do 14 dni, gdy

zwłoka której dopuścił się obwiniony w sporządzaniu uzasadnień sięgała od

kilku do kilkunastu miesięcy, ponadto nowela nie obowiązywała w okresie

dopuszczenia się przez obwinionego przypisanych przewinień. Wreszcie

powołanie się na art. 11 § 1 k.p.k. nie może być uznane za skuteczne, gdyż

przepis ten nie ma przełożenia na postępowanie dyscyplinarne.

10

Zasadne są częściowo odwołanie obwinionego, jak i odwołanie Ministra

Sprawiedliwości w części w której podnoszą, że wbrew obowiązkowi Sąd

Dyscyplinarny nie orzekł w wyroku o obniżeniu wynagrodzenia obwinionemu

sędziemu na czas zawieszenia w wykonywaniu obowiązków służbowych. W

świetle treści art. 123 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych nie budzi

wątpliwości, że obniżenie wynagrodzenia jest w wypadku orzeczenia kary

złożenia z urzędu obligatoryjne, a więc musi być zawarte w sentencji wyroku

tym bardziej, że wysokość obniżenia podlega stopniowaniu (do 50 %). Wynika

to ze zdania drugiego art. 123 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych w

związku z art. 129 § 3 tego Prawa. Na marginesie należy podnieść, że sanowanie

tego błędu przez podjęcie uchwały z dnia 30 kwietnia 2003 r. było

niedopuszczalne, nie można bowiem w tym trybie „uzupełniać” wyroku, na co

zwrócił swą uwagę Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2003 r.

w sprawie o sygn. akt SNO 39/03. Stosowanie odpowiednie art. 420 § 1 k.p.k.

nie mogło mieć zatem zastosowania.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uznał, że występujące w sprawie

okoliczności uzasadniają obniżenie wynagrodzenia o 30%. W szczególności Sąd

wziął pod uwagę, że wobec obwinionego orzeczono najsurowszą w

postępowaniu dyscyplinarnym karę.

Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny

orzekł jak w sentencji.