I PK 24/04

Wyrok z dnia 4 listopada 2004 r.

I PK 24/04

O prawie do jednorazowej odprawy pieniężnej bezwarunkowej i jej ro-

dzaju, przewidzianej w art. 26 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowa-

niu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki

rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz.U.

Nr 162, poz. 1112 ze zm.), decydują faktycznie wykonywane czynności, a nie

rodzaj pracy określony w umowie.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Jerzy

Kwaśniewski, Herbert Szurgacz (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2004 r.

sprawy z powództwa Stanisława P. przeciwko G. Spółce Węglowej SA w G. o za-

płatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia

21 marca 2003 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Powód Stanisław P. domagał się od pozwanej G. Spółki Węglowej SA odpra-

wy pieniężnej w kwocie 8.144,16 zł, odszkodowania za nieuzasadnione rozwiązanie

umowy o pracę w kwocie 8.144,16 zł oraz wypłaty różnicy pomiędzy wysokością

przysługującej powodowi potencjalnie jednorazowej odprawy pieniężnej bezwarun-

kowej dla pracownika zatrudnionego w zakładzie przeróbki mechanicznej węgla, a

wysokością wypłaconej powodowi jednorazowej odprawy pieniężnej bezwarunkowej

dla pozostałych pracowników zatrudnionych na powierzchni kopalni, w kwocie

38.278,95 zł.

Strona pozwana uznała roszczenie o odprawę pieniężną, w pozostałym za-

kresie wnosząc o oddalenie powództwa.

2

Wyrokiem z dnia 16 października 2002 r. Sąd Okręgowy- Sąd Pracy i Ubez-

pieczeń Społecznych w Gliwicach - Ośrodek w Rybniku zasądził od pozwanej G.

Spółki Węglowej KWK „K.” w K. na rzecz powoda kwotę 8.498,97 zł z odsetkami ty-

tułem odprawy, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

Powód zatrudniony był w G. Spółce Węglowej SA KWK „D.” w C.-L. od 30

sierpnia 1980 r. jako mechanik samochodowy, kierowca, ślusarz, konserwator ma-

szyn i urządzeń, zaś w ostatnim okresie jako kierowca dyrektora Kopalni. Po okresie

zwolnienia chorobowego powód wykonywał swoje obowiązki w straży pożarnej. Na-

stępnie z uwagi na likwidację straży pożarnej, w dniu 31 sierpnia 2000 r. wystąpił z

wnioskiem o przeniesienie go na oddział przeróbki mechanicznej węgla PM-1.

W dniu 1 września 2000 r. zawarto z powodem umowę o pracę w charakterze

starszego ślusarza - konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla

na powierzchni. Powód jednak nadal pracował jako kierowca, wożąc samochodem

osobowym dyrektorów Kopalni.

W dniu 28 listopada 2000 r. powód złożył wniosek o wypłatę jednorazowej od-

prawy pieniężnej bezwarunkowej. Poinformowano go, że wniosek został załatwiony

negatywnie. Nowy wniosek o odprawę pieniężną bezwarunkową powód złożył w dniu

26 stycznia 2001 r., uzyskując ją w kwocie 10.439,71 zł. Z dniem 28 lutego 2001 r.,

rozwiązano z powodem umowę o pracę na zasadzie porozumienia stron.

Sąd uznał za zasadne jedynie roszczenie o odprawę pieniężną z tytułu roz-

wiązania umowy o pracę z przyczyn ekonomicznych leżących po stronie pracodawcy

na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980). Zdaniem Sądu brak było

podstaw do przyznania powodowi jednorazowej odprawy pieniężnej bezwarunkowej

w wysokości przewidzianej dla pracowników zakładu przeróbki mechanicznej węgla,

a tym samym do uwzględnienia powództwa w tym zakresie. Przepis art. 2 ust. 8 oraz

art. 20 ust. 1 pkt 2 ppkt d i ust.2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu

górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej

oraz szczegółowych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz.U. Nr 162, poz.

1112 ze zm.) uprawniał powoda jedynie do tzw. odprawy powierzchniowej, co zwią-

zane było z rodzajem pracy jaką powód faktycznie wykonywał.

Oceniając żądanie zasądzenia odszkodowania z tytułu wadliwego rozwiązania

umowy o pracę, Sąd Okręgowy wskazał, że wniosek pracownika o wypłatę świad-

3

czenia w postaci jednorazowej odprawy pieniężnej bezwarunkowej jest jednocześnie

wnioskiem o rozwiązanie umowy o pracę, stąd z chwilą przyznania odprawy umowa

ta została rozwiązana za porozumieniem stron. Skoro zatem, umowa o pracę została

rozwiązana w sposób prawidłowy, to powód nie może domagać się odszkodowania z

tytułu wadliwego jej rozwiązania.

W apelacji od tego wyroku powód, zarzucając Sądowi pierwszej instancji na-

ruszenie przepisów art. 2 w związku z art. 20 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o

dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospo-

darki rynkowej oraz o szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych -

przez przyjęcie, że powodowi nie przysługuje prawo do tzw. „dużej odprawy" oraz

formułując zarzuty naruszenia art. 30 k.p., wskutek przyjęcia, że strony skutecznie

rozwiązały umowę o pracę z dniem 28 lutego 2001 r. i zarzut sprzeczności ustaleń

Sądu z materiałem dowodowym zebranym w sprawie, wniósł o zmianę wyroku w za-

skarżonej części i uwzględnienie powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji.

Wyrokiem z dnia 21 marca 2003 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Katowicach oddalił apelację. Sąd Apelacyjny podzielił ocenę prawną

dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, że z treści normy art. 26 ust. 1 ustawy z

dnia 26 listopada 1998 r. wynika, iż warunkiem uzyskania uprawnienia do jednora-

zowej odprawy pieniężnej bezwarunkowej jest uprzednie rozwiązanie umowy o pracę

„na wniosek" pracownika. Wniosek ten jest ofertą (w rozumieniu art. 66 § 1 k.c. w

związku z art. 300 k.p.) rozwiązania stosunku pracy. Zatem, „wnioski o przyznanie

świadczenia osłonowego lub aktywizującego", z którymi powód wystąpił dwukrotnie

do pozwanej, były ofertami rozwiązania stosunku pracy, pod warunkiem przyznania

prawa do jednorazowej odprawy pieniężnej bezwarunkowej.

Strona pozwana pierwotnie nie wyraziła zgody na rozwiązanie stosunku pracy

i wypłatę wymienionego świadczenia. Należy więc uznać, że pozwana nie przyjęła

oferty powoda. Zgodnie bowiem z dyspozycją art.66 § 2 k.c. w związku z art..300 k.p.

oferta powoda przestała wiązać pozwaną z upływem czasu, w którym składający

ofertę w zwykłym toku czynności mógł otrzymać odpowiedź wysłaną bez opóźnienia.

Milczenie adresata nie może być poczytane za przyjęcie oferty. Powód ponownie

wystąpił z wnioskiem „o przyznanie świadczenia osłonowego lub aktywizującego”,

równoznacznym z ofertą rozwiązania stosunku pracy, w dniu 26 stycznia 2001 r.

4

Oferta ta, mająca doprowadzić do rozwiązania stosunku pracy w drodze porozumie-

nia stron pod warunkiem uzyskania zgody na wypłatę jednorazowej odprawy bezwa-

runkowej, spowodowała przyznanie powodowi prawa do odprawy tzw. powierzch-

niowej. Skoro do rozwiązania stosunku pracy doszło w drodze porozumienia stron, to

roszczenie powoda o odszkodowanie jest bezzasadne.

W kasacji od powyższego wyroku powód zarzucił naruszenie przepisów po-

stępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 316 k.p.c., art. 224

k.p.c., art. 233 § 2 k.p.c. w związku z art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c., poprzez nie-

wyjaśnienie przez Sądy obu instancji wszystkich okoliczności faktycznych mających

istotne znaczenie w sprawie, w szczególności znaczenia odmowy przedstawienia

przez stronę pozwaną książek raportowych PM-2 KWK D. oraz art. 233 § 1 k.p.c. w

związku z art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c., przez rażące naruszenie zasady swo-

bodnej oceny dowodów i przyjęcie, iż wniosek powoda o odprawę bezwarunkową z

dnia 28 listopada 2000 r. został załatwiony odmownie przez pozwaną, natomiast po-

zwana uwzględniła wniosek powoda z dnia 26 stycznia 2001 r., co spowodowało, że

do powoda znalazły zastosowanie przepisy ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla

kamiennego w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 15 grudnia 2000 r. (Dz.U. z 2001 r.

Nr 5, poz. 41), zdaniem skarżącego, mniej korzystne dla powoda. Powód zarzucił

także naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 pkt 8 i

art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla

kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczegóło-

wych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych w związku z art. 42 § 4 k.p., przez

przyjęcie, że warunkiem otrzymania tzw. dużej odprawy jest praca w zakładzie prze-

róbki węgla na stanowiskach porównywalnych z pracą pracowników dołowych, a

także błędną wykładnię art. 2 pkt 8 tej ustawy w związku z art. 5 ustawy z dnia 15

grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego

przez przyjęcie, iż sformułowanie „w dniu wejścia życie ustawy” należy rozumieć jako

dzień wejścia w życie ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa

węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz

szczegółowych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych Sąd naruszył także art.

65 k.c. przez jego niezastosowanie do określenia faktycznej woli stron przy zawiera-

niu umowy o pracę w dniu 1 września 2000 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

5

Kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przede wszystkim nie jest

usprawiedliwiony zarzut naruszenia wymienionych w kasacji przepisów postępowa-

nia, co miało prowadzić do niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych, ma-

jących istotne znaczenie w sprawie. Kasacja w istocie wskazuje na jedną okolicz-

ność, mianowicie odmowę dopuszczenia przez Sądy orzekające dowodu z książek

raportowych PM-2 KWK D. za okres zatrudnienia powoda. Pomijając okoliczność, że

dowód ten ostatecznie okazał się niedostępny, charakter faktycznego zatrudnienia

powoda, od czego zależało jego zakwalifikowanie do grupy pracowników uprawnio-

nych do tzw. dużej lub małej odprawy, Sąd ustalił na podstawie innych dowodów ,

zwłaszcza dowodu z zeznań świadków, a także wyjaśnień samego powoda. Dowód z

dokumentu jest tylko jednym ze środków dowodowych i nie stanowi naruszenia art.

233 § 2 k.p.c. dokonanie przez sąd określonego ustalenia nawet z pominięciem do-

wodu z dokumentu, jeśli dana okoliczność wynika z innych dowodów w sposób jed-

noznaczny. Sąd dokonał oceny znaczenia określenia w umowie rodzaju pracy w re-

lacji do pracy faktycznie wykonywanej przez powoda. Nie jest uzasadniony zarzut

naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów w zakresie ustalenia, że wniosek po-

woda o odprawę pieniężną bezwarunkową z dnia 28 listopada 2000 r. został zała-

twiony negatywnie przez pozwaną. Na wniosku powoda znajduje się bowiem adno-

tacja „odmownie”, w związku z czym nie można twierdzić - jak czyni to skarżący w

kasacji - że wniosek ten nie został załatwiony odmownie. Okoliczność, że w tej sytu-

acji powód został objęty nowelą do ustawy o dostosowaniu górnictwa z 1998 r., do-

konaną ustawą z dnia 15 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o dostosowaniu górnic-

twa węgla kamiennego (Dz.U. 2001, Nr 5 poz. 41), która - zdaniem skarżącego - była

dla powoda niekorzystna, nie może prowadzić do odmiennej oceny wskazanego

oczywistego faktu, iż wniosek o odprawę z listopada 2000 r. został załatwiony nega-

tywnie i sytuację powoda, składającego ponowny wniosek w styczniu 2001 r., nale-

żało ocenić według stanu prawnego obowiązującego w tym czasie.

Nowelizacja ustawy o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego z 1998 r. ,

dokonana wymienioną ustawą z dnia 15 grudnia 2000 r., objęła między innymi jej

przepis art. 26, stanowiący podstawę prawną przyznania odprawy bezwarunkowej

dla pracowników zakładów przeróbki mechanicznej węgla. Ustawodawca przepro-

wadził wymienionym przepisem wyraźne rozróżnienie między pracownikami zatrud-

nionym w zakładach mechanicznej przeróbki węgla, a pozostałymi pracownikami

6

zatrudnionymi na powierzchni kopalni. Tej drugiej grupie pracowników kopalni rów-

nież zostało przyznane prawo do jednorazowej odprawy bezwarunkowej, jednak jej

rozmiar został ustalony w niższej wysokości niż w przypadku pracowników zakładów

przeróbki mechanicznej węgla, mianowicie w wysokości 3,6 krotnego przeciętnego

wynagrodzenia miesięcznego w kopalniach, podczas gdy pracownicy zakładów prze-

róbki węgla mogli korzystać z odprawy nawet w wysokości 24-krotnego miesięczne-

go wynagrodzenia; stąd określenia w praktyce mówiące o „dużej” i „małej” odprawie.

W sytuacji, kiedy nie ulega wątpliwości, że wniosek powoda o odprawę z dnia

28 listopada 2000 r. został załatwiony negatywnie, przesłanki prawa do jednorazowej

odprawy pieniężnej bezwarunkowej podlegają ustaleniu z uwzględnieniem stanu

prawnego istniejącego w momencie wystąpienia przez powoda z drugim wnioskiem

w dniu 26 stycznia 2001 r. W świetle znowelizowanego przepisu art. 26 ustawy o do-

stosowaniu górnictwa węgla kamiennego oraz dokonanych przez Sądy orzekające

ustaleń odnośnie do faktycznego charakteru zatrudnienia powoda, nie ulega wątpli-

wości, że powód należał do kategorii „pozostałych pracowników zatrudnionych na

powierzchni kopalni”, którym przysługiwała tzw. mała odprawa bezwarunkowa.

Zarzut naruszenia art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p. nie zasługuje na

uwzględnienie. Sąd Apelacyjny nie zakwestionował treści zawartej umowy o pracę w

zakresie określenia w niej miejsca i rodzaju zatrudnienia powoda: ślusarz - konser-

wator maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej na powierzchni. Trafnie natomiast

przyjął, że o prawie do jednorazowej odprawy i jej rodzaju decyduje faktyczne za-

trudnienie w określonej jednostce organizacyjnej kopalni, w szczególności prawo do

tzw. dużej odprawy przewidzianej art. 26 ustawy przysługuje jedynie osobom zatrud-

nionym w zakładzie przeróbki mechanicznej węgla. Tymczasem powód nie pracował

w zakładzie przeróbki mechanicznej węgla, lecz pracował jako kierowca. Argumenta-

cja powoda, że praca kierowcy była pracą wykonywaną w warunkach art. 42 § 4 k.p.

nie uwzględnia wymienionych w tym przepisie uwarunkowań, które nie zostały speł-

nione. Z kolei twierdzenie, że musiał „ bezwzględnie wykonywać wszelkie polecenia

pracodawcy” nie uwzględnia ograniczeń wydawania poleceń przez pracodawcę,

które muszą się mieścić w granicach rodzaju pracy, wynikającego z umowy o pracę

(art. 100 k.p.), a ponadto nie znajduje potwierdzenia w okolicznościach faktycznych

sprawy. Dokonując prawnej kwalifikacji zaistniałej sytuacji należy dojść do wniosku,

że między stronami umowy o pracę w drodze ustnego porozumienia, a co najmniej w

sposób dorozumiany doszło do zmiany warunków umowy o pracę w zakresie rodzaju

7

pracy, którą powód miał wykonywać, mianowicie pracy kierowcy w miejsce pracy

ślusarza - konserwatora maszyn i urządzeń przeróbki mechanicznej węgla na po-

wierzchni.

Z przytoczonych motywów w oparciu o art. 39312

k.p.c. orzeczono jak w sen-

tencji wyroku.

========================================