I CK 405/04

Sygn. akt I CK 405/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Tadeusz Żyznowski (przewodniczący)

SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

SSA Wojciech Kościołek

Protokolant Anna Matura

w sprawie ze skargi ZHP z siedzibą w W.

przy uczestnictwie „I...." Spółki z o.o. w W.

o uchylenie wyroku Sądu Polubownego,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 21 grudnia 2004 r.,

kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 lutego 2004 r.,

oddala kasację;

zasądza od ZHP na rzecz „I....” Spółka z o. o. w W. kwotę 5.400

(pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Wyrokiem z dnia 3 lutego 2004 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację ZHP z

siedzibą w W. (dalej – „ZHP”) od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 20 lutego 2003

r., oddalającego skargę tegoż Związku o uchylenie wyroku sądu polubownego z

dnia 18 kwietnia 2001 r., którym zasądzona została od ZHP na rzecz „I.......”

sp. z o.o. w W. kwota 422 992,71 złotych z odsetkami ustawowymi i kosztami

postępowania. Zasądzona kwota stanowi zwrot nierozliczonych zaliczek, które

Spółka „I.....” wpłaciła ZHP na poczet spodziewanych dochodów ze sprzedaży

czasu reklamowego na antenie Rozgłośni Harcerskiej w ramach wykonywania

zawartej pomiędzy stronami w dniu 16 sierpnia 1994 r. umowy pod nazwą „O

sprzedaży środków przekazu”.

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko zajęte w sprawie przez Sąd pierwszej

instancji i uznał, że nie zachodzi powołana w skardze podstawa uchylenia wyroku

sądu polubownego polegająca na tym, iż rozstrzygnięcie nim dokonane uchybia

praworządności lub zasadom współżycia społecznego (art. 712 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Zdaniem Sądu Apelacyjnego uwzględnienia skargi nie uzasadnia też zarzut,

że zapis na sąd polubowny był nieważny, albowiem sporządzony został

przez pełnomocnika ZHP legitymującego się jedynie pełnomocnictwem ogólnym.

Okoliczność, że zapis został wielokrotnie potwierdzony przez Naczelnika ZHP,

reprezentującego ten Związek – co według Sądu Okręgowego czyniło ten zarzut

niezasadnym – jest w ocenie Sądu drugiej instancji bez znaczenia, ponieważ

powołanie się na nieważność zapisu, jako na podstawę uchylenia wyroku sądu

polubownego, jest nieskuteczne, gdyż dokonane zostało z naruszeniem

ustawowego terminu (art. 713 i 714 k.p.c.). Mianowicie odpis wyroku sądu

polubownego doręczony został skarżącemu w dniu 1 lipca 2001 r., a na podstawę

skargi przewidzianą w art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c. skarżący powołał się w toku

postępowania toczącego na skutek jego skargi, dopiero w dniu 3 czerwca 2002 r.

Wyrok wymieniony na wstępie zaskarżył kasacją ZHP. Jako podstawa

kasacji powołane zostały „te same przepisy prawa, które zostały wymienione w

apelacji”, a ponadto art. 2,7,175 § 1 i 177 Konstytucji RP „w szczególności” przez

przyjęcie, że sąd rozpoznający skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego nie

3

ma obowiązku badać także z urzędu istnienia i ważności zapisu na sąd polubowny,

art. 368 § 1 w zw. z art. 715 k.p.c. przez uznanie, że część zarzutów zawartych w

apelacji nie jest właściwa dla apelacji od wyroku sądu oddalającego skargę o

uchylenie wyroku sądu polubownego, art. 378 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c. przez

pozostawienie bez rozpoznania części – istotnych z punktu widzenia skarżącego –

zarzutów zawartych w apelacji oraz art. 714 k.p.c. „wobec braku ustalenia, iż

naruszenie przez sąd polubowny przepisów prawa materialnego lub formalnego

podlega ocenie przez sąd powszechny rozpoznający skargę o uchylenie wyroku

sadu polubownego niezależnie od zarzutów zawartych w takiej skardze, o ile tego

rodzaju naruszenie przepisów prawa uchybiałoby zarazem praworządności lub (i)

zasadom współżycia społecznego.” Skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Spółka „I.......” wniosła o oddalenie kasacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Stosownie do art. 3933

§ 1 pkt 2 k.p.c. kasacja powinna zawierać

przytoczenie podstaw kasacyjnych. Warunku tego nie spełnia zawarte w kasacji

odesłanie do zarzutów, na których oparta została apelacja. Dlatego za podstawę

rozpoznawanej kasacji nie można było przyjąć naruszenia „tych samych przepisów

prawa, które zostały wymienione w apelacji.”

2. Sąd rozpoznający skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego

nie rozpoznaje ponownie sprawy, w której sąd polubowny wydał wyrok. Kognicja

sądu w takiej sprawie jest ograniczona tylko do zbadania, czy zachodzi powołana

w skardze jej podstawa, którą może być jedna z okoliczności wymienionych

w art. 712 § 1 k.p.c. i z urzędu sąd bierze jedynie pod rozwagę, czy wyrok sądu

polubownego nie uchybia praworządności lub zasadom współżycia społecznego

(art. 714 k.p.c.). Tym zasadom podporządkowane jest nie tylko postępowanie przed

sądem pierwszej, ale także i przed sądem drugiej instancji. Zasadnie więc postąpił

Sąd Apelacyjny rozpoznając sprawę tylko w granicach tych zarzutów apelacji, które

mogły być podniesione w ramach postępowania o uchylenie wyroku sądu

polubownego.

Należy dodać, że zarzut, iż uznanie przez Sąd Apelacyjny części zarzutów

zawartych w apelacji za niewłaściwe dla apelacji od wyroku sądu oddalającego

4

skargę o uchylenie wyroku sądu polubownego, skarżący sformułował jako zarzut

naruszenia art. 368 § 1 w zw. z art. 715 k.p.c. Jednakże zarzut taki, ze względu

na treść wymienionych przepisów, nie stanowi o ich naruszeniu. Artykuł 368 § 1

k.p.c. określa mianowicie wymagania formalne, jakie powinna spełniać apelacja,

według zaś art. 715 k.p.c. postępowanie ze skargi o uchylenie wyroku sądu

polubownego odbywa się według przepisów o postępowaniu w pierwszej instancji.

3. Nierozpoznanie przez sąd drugiej instancji wszystkich zarzutów apelacji

może stanowić naruszenie art. 378 § 1 k.p.c., a brak wskazania przyczyn takiego

postępowania może stanowić naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.

i uchybienie takie może stanowić podstawę kasacji, jeżeli mogło mieć istotny wpływ

na wynik sprawy (art. 3931

pkt 2 k.p.c.). Jednakże rozpoznawana kasacja, pomimo

obszerności jej uzasadnienia, nie wskazuje jakie zarzuty apelacji zostały pominięte

przez Sąd Apelacyjny ani też nie przekonuje, że jest to uchybienie mogące mieć

istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenie, że nierozpoznane zarzuty apelacji są

istotne z punktu widzenia skarżącego, nic w tej mierze nie wyjaśnia.

4. Przepis art. 714 k.p.c. zawiera jasną normę. Stanowi ona, że sąd jest

związany podstawami skargi o uchylenie wyroku sądu polubownego, bierze jednak

z urzędu pod rozwagę, czy wyrok nie uchybia praworządności lub zasadom

współżycia społecznego. Jednoznacznie wynika z niej, że w sprawie o uchylenie

wyroku sadu polubownego sąd bierze z urzędu pod rozwagę tylko jedną z podstaw

skargi, a mianowicie podstawę przewidzianą w art. 712 § 1 pkt 4 k.p.c.,

tj. czy wyrok sądu polubownego nie uchybia praworządności lub zasadom

współżycia społecznego. Oznacza to, że wszystkie inne podstawy skargi, w tym

i tą, że nie było zapisu na sąd polubowny, albo gdy zapis był nieważny lub utracił

moc (art. 712 § 1 pkt 1 k.p.c.), sąd rozważa tylko wówczas, gdy zostały powołane

w skardze (skarga została na nich oparta). Przyjmując, że w rozpoznawanej

sprawie sąd nie miał obowiązku wziąć z urzędu pod rozwagę, czy zapis na sąd

polubowny był nieważny, Sąd Apelacyjny nie naruszył więc art. 714 k.p.c.

Nie naruszył też powołanych w kasacji przepisów Konstytucji RP. O takim

naruszeniu można by mówić tylko wówczas, gdyby art. 714 k.p.c. był sprzeczny

z tymi przepisami. Tak jednakże nie jest. Istnienie sądownictwa polubownego

i możliwości rozstrzygania spraw przez sądy polubowne mieści się w ramach

5

demokratycznego państwa prawa, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości

społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Przysługiwanie stronom skargi do sądu

powszechnego o uchylenie wyroku sądu polubownego (art. 712-715 k.p.c.)

i orzekanie o wykonalności wyroku sądu polubownego oraz ugody zawartej przed

tym sądem przez sąd powszechny (art. 711 § 3 k.p.c.) powoduje, że w sprawach

rozpoznanych przez sąd polubowny spełniony jest warunek konstytucyjny

sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy powszechne, jeżeli ustawa

nie zastrzega właściwości innych sądów (art. 177 w zw. z art. 175 ust. 1 Konstytucji

RP). Ograniczenie kognicji sądu powszechnego do kontroli wyroku sądu

polubownego w ramach podstaw określonych przez ustawę, na których może być

oparta skarga o uchylenie wyroku, a z urzędu – jedynie do badania, czy wyrok

nie uchybia praworządności lub zasadom współżycia społecznego (art. 714 k.p.c.),

nie narusza art. 2 Konstytucji RP.

5. Stosownie do art. 705 § 2 zd. drugie k.p.c. sąd polubowny nie jest

związany przepisami postępowania cywilnego. Z art. 711 § 3 i art. 712 § 1 pkt 4

k.p.c. wynika, że sąd polubowny nie jest również związany przepisami prawa

materialnego i przy rozstrzyganiu sporu może kierować się wyczuciem prawnym,

pod warunkiem jednak, że wydany wyrok nie uchybi praworządności lub zasadom

współżycia społecznego. Naruszenie prawa materialnego przez sąd polubowny

w zasadzie nie może więc stanowić przyczyny uchylenia wyroku sądu

polubownego. Może zaś być taką przyczyną jedynie wówczas, gdy jest

naruszeniem prawa, które doprowadziło do wydania wyroku uchybiającego

praworządności lub zasadom współżycia społecznego.

Jak wynika z uzasadnienia kasacji skarżący sformułował pod adresem

wyroku sądu polubownego zarzut naruszenia art. 65 § 2 k.c. Mając na uwadze to,

co powiedziano wyżej, nie ma podstawy do podważenia stanowiska Sądu

Apelacyjnego, że interpretacja umowy zawartej przez strony dokonana przez sąd

polubowny naruszała wynikające z wymienionego przepisu zasady wykładni umów,

co doprowadziło do wydania przez ten sąd wyroku uchybiającego zasadom prawa

obowiązującego w Polsce (praworządności) lub niesprawiedliwego, uchybiającego

zasadom współżycia społecznego. Sąd polubowny szczegółowo rozważył treść

umowy zawartej przez strony w dniu 16 sierpnia 1994 r. wraz z załącznikami

6

i dokonał analizy poszczególnych jej postanowień oraz zawartych w nich

sformułowań. Miał też na uwadze charakter i cel umowy oraz zamiar, który strony

zamierzały osiągnąć zawierając umowę. Ocena umowy doprowadziła sąd

polubowny do niewadliwych wniosków, których wynikiem jest wydany przezeń

wyrok.

Skoro kasacja okazała się nie mieć usprawiedliwionych podstaw, należało ją

oddalić (art. 39312

k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy postanowił

na podstawie art. 108 § 1 w zw. z art. 98 § 1 i 3 oraz art. 99 k.p.c.

db