II CK 423/04

Wyrok z dnia 9 lutego 2005 r., II CK 423/04

Dwuletni termin przedawnienia przewidziany w art. 554 k.c. stosuje się

także do umowy dostawy.

Sędzia SN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Jan Górowski

Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa K. Fabryki Fortepianów i Pianin "C.",

spółki z o.o. w K. przeciwko Witholdowi M. o zapłatę, po rozpoznaniu na rozprawie

w Izbie Cywilnej w dniu 9 lutego 2005 r. kasacji pozwanego od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Łodzi z dnia 22 grudnia 2003 r.

uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację pozwanego i

orzekającej o kosztach postępowania apelacyjnego i przekazał sprawę w tym

zakresie Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, pozostawiając

temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Łodzi – po rozpoznaniu sprawy z powództwa K. Fabryki

Fortepianów i Pianin „C.”, spółki z o.o. w K. przeciwko Witholdowi M.,

prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą "P." z siedzibą w H. – wyrokiem

z dnia 2 września 2002 r. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę

59 596,09 euro z 8% od dnia 4 października 1996 r. do dnia zapłaty, natomiast w

pozostałej części oddalił powództwo. Apelację wniesioną przez pozwanego Sąd

Apelacyjny w Łodzi oddalił wyrokiem z dnia 22 grudnia 2003 r.

Sąd Apelacyjny ustalił, że strony były związane umową o współpracy z dnia 31

stycznia 1995 r., w której powódka zobowiązała się do wyprodukowania – a

pozwany do zakupu – pianin zgodnie z ustalonym harmonogramem. W umowie

zastrzeżona została na rzecz pozwanego wyłączność sprzedaży pianin „C.” na

terenie Niemiec, Francji i krajów Beneluxu, a w aneksie sporządzonym dnia 29

marca 1995 r. pozwany zobowiązał się dostarczać powódce materiały, części i

podzespoły potrzebne do wyprodukowania zamówionych instrumentów.

Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 listopada 1965 r. – prawo

prywatne międzynarodowe (Dz.U. Nr 46, poz. 290 ze zm.), do zobowiązań

wynikających z zawartej umowy stosować należy – stwierdził Sąd Apelacyjny –

prawo polskie, ponieważ strony nie dokonały wyboru prawa. Analiza praw i

obowiązków stron prowadzi natomiast do wniosku, że zawarta umowa była umową

dostawy w rozumieniu art. 605 k.c., a nie – jak przyjmuje pozwany – umową

sprzedaży. Za kwalifikacją taką przemawia w szczególności okoliczność, że umowa

dotyczyła dłuższego okresu czasu i przewidywała przez cały ten czas produkcję

pianin na zamówienie pozwanego oraz ich periodyczne dostarczanie, co jest jedną

z cech dostawy odróżniającą ją od umowy sprzedaży.

W pozwie z dnia 2 czerwca 1999 r. powódka domagała się od pozwanego

m.in. reszty ceny należnej jej za dostarczone pianina oraz części ceny młotków

firmy „A.” w łącznej kwocie 144 584,09 marek niemieckich, wynikającej z faktur

wystawionych w dniach 7 czerwca 1996 r., 18 czerwca 1996 r. i 1 lipca 1996 r.

Pozwany – powołując się na art. 554 w związku z art. 612 k.c. – podniósł

zarzut przedawnienia. Odnosząc się do tego zarzutu, Sąd Apelacyjny stanął na

stanowisku, że art. 554 k.c., przewidujący dwuletnie przedawnienie roszczeń z

tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy,

nie ma zastosowania do umowy dostawy. W konsekwencji przyjął, że do roszczeń

powódki należy stosować trzyletni termin przedawnienia określony w art. 118 k.c.

Ze względu na to, że pozew został wniesiony przed upływem tego terminu oraz że

pozwany nie kwestionował faktu dostarczenia przez powódkę instrumentów

objętych fakturami z dnia 7 i 18 czerwca oraz z dnia 1 lipca 1996 r., Sąd Apelacyjny

uznał, iż prawidłowo wyliczona należność powódki wynikająca z wymienionych

faktur wynosi 116 559, 83 marek niemieckich, a – zgodnie z przepisami art. 3 i 5

ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o skutkach wprowadzenia w niektórych państwach

członkowskich Unii Europejskiej wspólnej waluty euro (Dz.U. Nr 63, poz. 640 ze

zm.) – 59 596,09 euro. Kwota ta została na rzecz powódki zasądzona, gdyż – jak

ustalił Sąd Apelacyjny – pozwanemu nie przysługiwała w stosunku do powódki

wierzytelność, którą mógłby potrącić z należnej jej wierzytelności.

W kasacji od wyroku Sądu Apelacyjnego pozwany – powołując się na

podstawę określoną w art. 3931

pkt 1 k.p.c. – wnosił o jego zmianę w części

oddalającej apelację ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania. Wskazał na naruszenie art. 65 § 2, art. 118 i 612 k.c. przez przyjęcie,

że umowa łącząca go z powódką była umową dostawy, art. 554 k.c. przez

nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia, art. 612 k.c. przez przyjęcie, że do umowy

dostawy nie ma zastosowania przepis art. 554 k.c., i art. 498 k.c. przez odmowę

dokonania potrącenia „kwot zgłoszonych przed Sądami pierwszej i drugiej instancji”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: (...)

Rozważenia wymagają wywody skarżącego dotyczące wykładni art. 612 k.c. i

w związanej z tym dopuszczalności odpowiedniego stosowania w niniejszej sprawie

art. 554 k.c., zgodnie z którym roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie

działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego

tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów

rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch. Opowiadając się

przeciwko możliwości zastosowania art. 554 k.c., Sąd Apelacyjny nawiązał do

uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11

stycznia 2002 r., III CZP 63/01 (OSNC 2002, nr 9, poz. 106), w którym podkreślono,

że ustawodawca nie rozstrzyga jednolicie kwestii dopuszczalnego zakresu

odpowiedniego stosowania przepisów poświeconych jednej umowie do stosunków

prawnych zawiązanych w wyniku zawarcia innej umowy nazwanej. Pozwala on albo

na odpowiednie, ale zarazem pełne stosowanie wszystkich przepisów

poświęconych innej umowie nazwanej, z uwzględnieniem jedynie przepisów

znajdujących bezpośrednie zastosowanie, albo też wręcz wyczerpująco wskazuje

na określone jednoznaczne przedmioty regulacji, do których pozwala odpowiednio

stosować przepisy poświęcone innej umowie nazwanej. Przepis art. 612 k.c. jest,

zdaniem Sądu Apelacyjnego, przykładem posłużenia się przez ustawodawcę

drugim z wymienionych rozwiązań, wyraźnie bowiem ogranicza określony nim

zakres przedmiotowy dopuszczalnego odpowiedniego stosowania przepisów o

sprzedaży do stosunku prawnego, którego źródłem jest umowa dostawy. Z tej

przyczyny należy przyjąć, że „odpowiednie stosowanie” dotyczy jedynie praw i

obowiązków dostawcy i odbiorcy, a nie kwestii przedawnienia roszczeń.

Podejmując ten watek rozważań, trzeba zauważyć, że umowa dostawy

uregulowana została w tytule XIII księgi trzeciej kodeksu cywilnego jedynie w

sposób ramowy. W art. 612 k.c. ustawodawca zawarł natomiast odesłanie do

odpowiedniego stosowania przepisów o sprzedaży, które – jak się powszechnie

przyjmuje – jest uzasadnione faktem daleko idącego podobieństwa między obu

umowami. Artykuł 612 k.c., zgodnie z którym „w przedmiotach nieuregulowanych

przepisami niniejszego tytułu, do praw i obowiązków dostawcy i odbiorcy stosuje się

odpowiednio przepisy o sprzedaży”, jest przykładem posłużenia się przez

ustawodawcę przepisem odsyłającym. Sąd Apelacyjny trafnie zauważył, że

przepisy odsyłające – używane ze względu na postulat zwięzłości aktów prawnych

– występują w różnej postaci redakcyjnej, istotne znaczenie ma jednak ustalenie

sensu wynikającej z nich normy prawnej. Wymaga to przede wszystkim ustalenia

zakresu przedmiotowego odesłania, które – jak wynika z art. 612 k.c. – odnosi się

„do praw i obowiązków dostawcy i odbiorcy”, nieuregulowanych przepisami tytułu

XIII. Pojęcie praw i obowiązków składających się na treść stosunku

zobowiązaniowego jest pojęciem szerokim, obejmującym zarówno wierzytelność,

jak i dług. Nie można zatem podzielić poglądu Sądu Apelacyjnego, że przepis

regulujący kwestię przedawnienia roszczenia, a więc podmiotowo i przedmiotowo

skonkretyzowanego uprawnienia, nie odnosi się „do praw i obowiązków” podmiotów

stosunku zobowiązaniowego. Wręcz przeciwnie, regulacja terminu przedawnienia

roszczeń wynikających z określonego stosunku zobowiązaniowego dotyczy

bezpośrednio praw i obowiązków podmiotów tego stosunku. Tak też kwestia ta

wydaje się być postrzegana w nauce prawa, skoro w doktrynie zgodnie przyjmuje

się, że odesłanie przewidziane w art. 612 k.c. obejmuje m.in. art. 554 k.c. Należy

dodać, że także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 maja 1997 r., I CKN 94/97 (nie

publ.), przyjął, iż w świetle art. 554 k.c. w związku z art. 612 k.c. termin

przedawnienia roszczeń dostawcy wynosi dwa lata. Wyrażony w powołanym

orzeczeniu pogląd nie został poparty bliższą argumentacją, co pozwala sądzić, że

kwestia ta – w ocenie składu orzekającego Sądu Najwyższego – nie budziła

wątpliwości.

Skoro regulacja zawarta w art. 554 k.c. odnosi się – o czym była już mowa –

do praw i obowiązków stron umowy dostawy, a kwestia przedawnienia roszczeń

dostawcy nie została uregulowana w przepisach tytułu XIII księgi trzeciej kodeksu

cywilnego, należy wyprowadzić wniosek, że art. 554 k.c. jest objęty zakresem

odesłania przewidzianego w art. 612 k.c. Ze względu na podobieństwo zachodzące

między umową dostawy a umową sprzedaży rozwiązanie takie jest w pełni

usprawiedliwione.

Rację ma zatem skarżący podnosząc, że zaskarżony wyrok wydany został z

naruszeniem przepisów art. 554 k.c. w związku z art. 612 k.c. Powoduje to

konieczność jego uchylenia w części oddalającej apelację pozwanego i przekazania

sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. (...)

Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39313

§ 1 k.p.c.,

orzekł, jak w sentencji.