II UZP 2/05

Uchwała z dnia 27 kwietnia 2005 r.

II UZP 2/05

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra-

wozdawca), Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Iwony Kasz-

czyszn, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2005 r. sprawy z wniosku

Edyty W.-D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. z

udziałem D.B.P. Sp. z o.o. w W. o podstawę wymiaru składki, na skutek zagadnienia

prawnego przekazanego postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2

grudnia 2004 r. [...]

„Czy w sprawie o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z tytułu

zatrudnienia na podstawie umowy o pracę dopuszczalne jest kwestionowanie przez

organ rentowy jedynie wysokości wynagrodzenia za pracę wynikającego z umowy

zawartej pomiędzy pracodawcą a pracownikiem i przyjęcie przez tenże organ prze-

ciętnego wynagrodzenia obowiązującego w konkretnym kwartale roku w miejsce wy-

nagrodzenia umówionego przez strony ?"

p o d j ą ł uchwałę:

W ramach art. 41 ust. 12 i 13 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o sys-

temie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137 poz. 887 ze zm.) Zakład Ubezpie-

czeń Społecznych może zakwestionować wysokość wynagrodzenia stanowią-

cego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okolicz-

ności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej

z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia

prawa (art. 58 k. c.).

U z a s a d n i e n i e

2

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w W., po ustaleniu, że Elżbieta W.-

D. wykonywała w „D.B.P.” Spółce z o.o. - na podstawie umowy o pracę zawartej w

dniu 1 grudnia 2002 r. na czas określony od dnia 1 grudnia 2001 r. do dnia 30 maja

2002 r. - zatrudnienie na stanowisku dyrektora handlowego z wynagrodzeniem mie-

sięcznym w kwocie 12.800 zł, decyzją z dnia 9 czerwca 2003 r. potwierdził podlega-

nie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu tej umowy. Jednocześnie, uznawszy posta-

nowienie umowy o pracę odnośnie do wynagrodzenia za nieważne na podstawie art.

58 § 1 i § 3 k.c., przyjął jako przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na Fun-

dusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świad-

czeń Pracowniczych - w miejsce wynagrodzenia wypłaconego - kwotę 2.095,91 zł,

równą przeciętnemu wynagrodzeniu w III kwartale 2002 r.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem

z dnia 18 grudnia 2003 r. zmienił tę decyzję, przyjmując za podstawę wymiaru skła-

dek wynagrodzenie określone w umowie o pracę. Stwierdził, że taką podstawę skła-

dek określa art. 18 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ingerencja

w jej treść Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - nie będącego stroną umowy o pracę

- jest niedopuszczalna i wykracza poza kompetencje określone w art. 83 ust. 1 tej

ustawy.

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie powstało

przy rozpoznaniu apelacji organu ubezpieczeń społecznych, który - ponawiając za-

rzut naruszenia art. 58 § 1 i 3 k.c. - podtrzymał stanowisko, że ustalenie wynagro-

dzenia ubezpieczonej nie miało na celu odpłaty za pracę przez nią wykonaną, lecz

tylko uzyskanie nienależnie wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Sta-

wiając taką tezę, skarżący powołał się na ustalenia pokontrolne, wskazujące na -

nieusprawiedliwione kwalifikacjami ubezpieczonej ani wykonaną przez nią pracą -

znaczne zawyżenie wynagrodzenia w porównaniu z przeciętym wynagrodzeniem

pozostałych pracowników, wynoszącym w tym czasie 1.030 zł miesięcznie. Wskazał

także na krótkotrwały okres świadczenia pracy i uzyskanie wynagrodzenia tylko za

grudzień 2002 r., gdyż od dnia 7 stycznia 2003 r. ubezpieczona stała się niezdolna

do pracy w związku z ciążą i do dnia porodu korzystała ze zwolnienia lekarskiego.

Sąd Apelacyjny dostrzegł, że problem kontroli przez Zakład Ubezpieczeń

Społecznych treści umów o pracę w zakresie wynagrodzenia stanowi nowy element

w sporach dotyczących ubezpieczenia kobiet zawierających umowy o pracę w stanie

ciąży i korzystających ze zwolnień lekarskich wkrótce po sporządzeniu umowy, gdyż

3

dotychczasowej praktyce dotyczyły one jedynie pozorności twierdzeń o wykonywaniu

zatrudnienia. Podzielając utrwalony w orzecznictwie pogląd dopuszczający badanie

przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zarówno faktu zawarcia umowy o pracę, jak

i jej ważności dla stwierdzenia istnienia tytułu ubezpieczenia społecznego, powziął

wątpliwość dotyczącą kompetencji organu ubezpieczeń społecznych w zakresie we-

ryfikowania treści umowy w zakresie postanowień określających wynagrodzenie za

pracę, czyli przychód zadeklarowany jako podstawa wymiaru składek.

Wątpliwość Sądu Apelacyjnego w ogólności sprowadzała się do określenia

granic kontroli zgłoszenia do ubezpieczenia i sposobu jej przeprowadzenia. Poddając

krytyce pogląd Sądu Okręgowego o braku podstaw prawnych dla takich działań oraz

wskazując na art. 86 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uprawniający Za-

kład Ubezpieczeń Społecznych do kontroli wykonywania przez płatników składek i

przez ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych, Sąd dru-

giej instancji wyraził jednak wątpliwość, czy ocenianie wysokości wynagrodzenia za

pracę nie sprzeciwia się zasadzie swobody umów. Z drugiej strony Sąd Apelacyjny

miał na względzie pogląd Sądu Najwyższego zawarty w wyroku z dnia 7 sierpnia

2001 r., I PKN 563/00 (OSNAPiUS 2002 nr 4, poz. 90) w przedmiocie dopuszczalno-

ści uznania za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego postanowień umowy o

pracę dotyczących wynagrodzenia przekraczającego granice godziwości w zakła-

dach sfery publicznej. Przyjmując, że wynagrodzenie godziwe to wynagrodzenie od-

powiadające rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym do jej świad-

czenia, uwzględniające jej ilość i jakość, a więc nie rażąco wysokie, Sąd przedsta-

wiający zagadnienie rozważał także, czy przeciętne miesięczne wynagrodzenie w

gospodarce narodowej może być - jako spełniające kryteria wynagrodzenia godziwe-

go - zastępczo przyjęte przez ZUS zamiast wskazanego przez płatnika składek wy-

nagrodzenia nadmiernie wygórowanego.

Prokurator wniósł o udzielenie na postawione pytanie odpowiedzi twierdzącej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie prawne postawione przez Sąd Apelacyjny, eksponujący dopusz-

czalność ingerencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ustalenie wynagrodzenia

zgłaszanego do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, jest częścią problemu za-

kresu swobody stron umowy o pracę w kształtowaniu wynagrodzenia. Jego rozstrzy-

4

gnięcie wymaga przesądzenia co najmniej dwu kwestii; po pierwsze, czy dopusz-

czalne jest - co do zasady - ocenianie ważności treści umów o pracę według reguł

wynikających z art. 58 k.c., i po drugie, czy ocena ta może być dokonywana według

miernika zgodności z ustawą lub zasadami współżycia społecznego z punktu widze-

nia prawa ubezpieczeń społecznych.

Nie budzi wątpliwości, że w prawie pracy obowiązuje zasada swobodnego

kształtowania postanowień umownych, lecz nie jest też sporne, że wolność kontrak-

towa realizuje się tylko w takim zakresie, w jakim przewiduje to obowiązujące prawo.

Jakkolwiek z punktu widzenia art. 18 § 1 k.p., umówienie się o wyższe od najniższe-

go wynagrodzenie jest dopuszczalne, gdyż semiimperatywne normy prawa pracy

swobodę tę ograniczają tylko co do minimum świadczeń należnych pracownikowi w

ramach stosunku pracy, to należy pamiętać, że autonomia stron umowy w kształto-

waniu jej postanowień podlega ochronie jedynie w ramach wartości uznawanych i

realizowanych przez system prawa, a strony obowiązuje nie tylko respektowanie

własnego interesu jednostkowego, lecz także wzgląd na interes publiczny. Najdobit-

niej wyraża to art. 3531

k.c., który ma odpowiednie zastosowanie do stosunku pracy

(art. 300 k.p.), zarówno wobec braku uregulowania normowanej nim instytucji w pra-

wie pracy, jak też niesprzeczności z zasadami prawa pracy (por. art. XII § 3 p.w. k.c.)

zawartego w nim wymagania, by treść stosunku pracy lub jego cel nie sprzeciwiał się

właściwości (naturze) tego stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Z kolei odpowiednie zastosowanie art. 58 k.c. pozwala na uściślenie, że postanowie-

nia umowy o pracę sprzeczne z ustawą albo mające na celu jej obejście są nieważ-

ne, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, a sprzeczne z zasadami

współżycia społecznego - nieważne bezwzględnie.

W tym kontekście w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczącym bezpraw-

nych czynności prawnych prawa pracy, występują liczne odwołania do sankcji art. 58

k.c. (por. np. wyrok z dnia 22 stycznia 2004 r., I PK 203/03, OSNP 2004 nr 22, poz.

386, wyrok z dnia 28 marca 2002 r., I PKN 32/01, OSNP 2004 nr 5, poz. 85 z glosą

aprobującą W. Cajsela, OSP 2004 nr 11, poz. 148; wyrok z dnia 23 września 1998 r.,

II UKN 229/98, OSNAPiUS 1999 nr 19 poz. 627, czy wyrok z dnia 14 marca 2001 r.,

II UKN 258/00, OSNAPiUS 2002 nr 21, poz. 527). Dowodzi to, że dopuszczalność

oceniania ważności treści umów o pracę według reguł prawa cywilnego, na podsta-

wie art. 58 k.c. w związku z art. 300 k.p., nie jest w judykaturze kwestionowana.

Oczywiście, stwierdzając nieważność postanowień umownych, organ stosujący

5

prawo uchyla się tylko od związania nimi, nie ingerując w treść umowy o pracę i nie

zastępując stron stosunku pracy w kształtowaniu pracowniczych uprawnień płaco-

wych (por. wyroki z dnia 8 czerwca 1999 r., I PKN 96/99, OSNAPiUS 2000 nr 16,

poz. 615, z dnia 19 lutego 1970 r., II PR 604/69, OSNCP 1971 nr 5, poz. 84; z dnia

15 października 1975 r., I PR 109/75, OSNCP 1976 nr 6, poz. 145 z aprobującą

glosą M. Seweryńskiego, Nowe Prawo 1977 nr 5, s. 779 i orzeczenie z dnia 9 lutego

1962 r., 1 CR 139/61, OSNCP 1963 nr 3, poz. 67). Sięgając właśnie do sankcji nie-

ważności czynności prawnej sprzecznej z zasadami współżycia społecznego, Sąd

Najwyższy wyłożył także treść art. 13 k.p., dotyczącego prawa pracownika do godzi-

wego wynagrodzenia za pracę (por. wyrok z dnia 7 sierpnia 2001 r., I PKN 563/00,

OSNAPiUS 2002 nr 4, poz. 90 z aprobującymi glosami B. Cudowskiego, OSP 2002

nr 1, s. 35, Z. Niedbały, OSP 2002 nr 1, s. 37 i Z. Hajna, PiZS 2002 nr 6, s. 39), oraz

poddał krytyce ustalenie wpływających na koszt polis wysokich wynagrodzeń prowi-

zyjnych przyznawanych pracownikom firm ubezpieczeniowych (wyrok z dnia 15

grudnia 2004 r., I PK 115/04, dotychczas niepublikowany).

Ocena wysokości wynagrodzenia umówionego przez strony stosunku pracy

powstaje także - jako istotna kwestia jurydyczna - na gruncie prawa ubezpieczeń

społecznych, w którym ustalanie podstawy wymiaru składki z tytułu zatrudnienia w

ramach stosunku pracy oparte jest na zasadzie określonej w art. 6 ust. 1 i art. 18 ust.

1 w związku z art. 20 ust. 1 i art. 4 pkt 9, z zastrzeżeniem art. 18 ust. 2 ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tymi przepisami, podstawą składki

jest przychód, o którym mowa w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych,

a więc wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne, a w szczególności wynagrodzenie za-

sadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody,

ekwiwalenty i wszelkie inne kwoty, niezależnie od tego, czy ich wysokość została

ustalona z góry, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak

również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłat-

nych (art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób

fizycznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.)

Dosłowne odczytanie tych przepisów może prowadzić do wniosku, że dla

ustalenia wysokości składek znaczenie decydujące i wyłączne ma fakt dokonania

wypłaty wynagrodzenia w określonej wysokości. Należy jednak pamiętać, że umowa

o pracę wywołuje skutki nie tylko bezpośrednie, dotyczące wprost wzajemnych relacji

między pracownikiem i pracodawcą, lecz także dalsze, pośrednie, w tym w dziedzinie

6

ubezpieczeń społecznych; kształtuje ona stosunek ubezpieczenia społecznego,

określa wysokość składki, a w konsekwencji prowadzi do uzyskania odpowiednich

świadczeń. Są to skutki bardzo doniosłe, zarówno z punku widzenia interesu pra-

cownika (ubezpieczonego), jak i interesu publicznego, należy zatem uznać, że ocena

postanowień umownych może i powinna być dokonywana także z punktu widzenia

prawa ubezpieczeń społecznych. Co więcej, godziwość wynagrodzenia - jedna z za-

sad prawa pracy (art. 13 k.p.) - zyskuje dodatkowy walor aksjologiczny; w prawie

ubezpieczeń społecznych istnieje bowiem znacznie mocniejsza niż w prawie pracy

bariera działania w ramach prawa, oparta na wymagającym ochrony interesie pu-

blicznym i zasadzie solidarności ubezpieczonych. Względność zasady godziwości

wynagrodzenia, wyrażająca się koniecznością odniesienia się nie tylko do potrzeb

pracownika, ale także świadomości społecznej oraz ogólnej sytuacji ekonomicznej i

społecznej, nie powinna zresztą budzić wątpliwości. W związku z tym nadmiernemu

uprzywilejowaniu płacowemu pracownika, które w prawie pracy mieściłoby się w ra-

mach art. 3531

k.c., w prawie ubezpieczeń społecznych, w którym pierwiastek pu-

bliczny zaznacza się bardzo wyraźnie, można przypisać - w okolicznościach każdego

konkretnego wypadku - zamiar nadużycia świadczeń przysługujących z tego ubez-

pieczenia. Należy bowiem pamiętać, że alimentacyjny charakter tych świadczeń oraz

zasada solidaryzmu wymagają, żeby płaca - stanowiąca jednocześnie podstawę

wymiaru składki - nie była ustalana ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej i za-

pewniającej godziwe utrzymanie oraz żeby rażąco nie przewyższała wkładu pracy, a

w konsekwencji, żeby składka nie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależ-

nej. Jest tak również dlatego, że choć przepisy prawa ubezpieczeń społecznych w

swej warstwie literalnej odnoszą wysokość składek do wypłaconego wynagrodzenia,

to w rzeczywistości odwołują się do takiego przełożenia pracy i uzyskanego za nią

wynagrodzenia na składkę, które pozostaje w harmonii z poczuciem sprawiedliwości

w korzystaniu ze świadczeń z ubezpieczenia, udzielanych z zasobów ogólnospo-

łecznych.

W stanie faktycznym sprawy zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego doty-

czyło zamierzonego krótkotrwałego wykonywania umowy o pracę za bardzo wysokim

wynagrodzeniem, które nawet nie zostało wypłacone za okres 6 miesięcy kalenda-

rzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy (art. 36

ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpiecze-

nia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, przed jego zmianą dokonaną

7

przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r., Dz.U. Nr 10, poz.71). W efekcie

przeciętny stosunek wysokości świadczenia do wniesionej składki pozostał w ode-

rwaniu do ustawowych regulatorów sprawiedliwego rozłożenia kosztów świadczeń

przez odniesienie do okresu opłacania składek. Okres ten ma zresztą drugorzędne

znaczenie, gdyż i tak każde postanowienie umowy o pracę, zmierzające do wyłudze-

nia świadczeń z ubezpieczenia społecznego, należy ocenić jako nieważne przez ist-

nienie zamiaru obejścia prawa albo przez swą sprzeczność z zasadami współżycia

społecznego, wyrażającą się np. niegodziwością celu albo zderzeniem się z prawem

innych ubezpieczonych.

Z tego względu art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - w

związku z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym oraz z przepisami rozporzą-

dzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szcze-

gółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i

rentowe (Dz.U. Nr 161, poz. 1106 ze zm.) - musi być uzupełniony w ramach systemu

prawnego stwierdzeniem, że podstawę wymiaru składki ubezpieczonego będącego

pracownikiem stanowi wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe, odpo-

wiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentności do

pracy. Ocena godziwości wynagrodzenia wymaga uwzględnienia okoliczności każ-

dego konkretnego przypadku, a zwłaszcza - co ma istotne znaczenie przy rozstrzy-

ganiu przedstawionego zagadnienia - rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz

wymaganych kwalifikacji (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z

dnia 26 listopada 1997 r., U 6/96, OTK-ZU 1997 nr 5-6, poz. 66 oraz wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 16 grudnia 1999 r., I PKN 465/99, OSNAPiUS 2001 nr 10, poz.

345).

Pozostaje jeszcze pytanie, czy kontrola wynagrodzenia za pracę w aspekcie

świadczeń z ubezpieczenia społecznego - zarówno w zakresie zgodności z prawem,

jak i zasadami współżycia społecznego - może być prowadzona przez Zakład Ubez-

pieczeń Społecznych. Odpowiedź na to pytanie musi być pozytywna nie tylko ze

względu na argumenty już wyżej przedstawione, ale także z powodów czysto nor-

matywnych. Gdyby bowiem nawet uznać, że powołany w decyzji Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych inicjującej niniejsze postępowanie przepis art. 83 ust. 1 pkt 3

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uprawnia organ wykonujący zadania z

zakresu ubezpieczeń społecznych jedynie do wydawania decyzji w zakresie prawi-

dłowości obliczenia (wymierzenia) przez płatnika składki na ubezpieczenie społecz-

8

ne, a nie w kwestii prawidłowego ustalenia wysokości wynagrodzenia będącego pod-

stawą składki, to podstawy pozytywnej odpowiedzi na postawione pytanie dostarcza

art. 86 ust. 2 tej ustawy, który upoważnia Zakład Ubezpieczeń Społecznych do kon-

troli wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń przez płatników skła-

dek. Kontrola ta obejmuje między innymi zgłoszenie do ubezpieczenia oraz prawi-

dłowość i rzetelność obliczenia, potrącenia i płacenia składki. Oznacza to przyznanie

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych kompetencji do badania zarówno tytułu zawar-

cia umowy o pracę, jak i ważności jej poszczególnych postanowień i - w ramach

obowiązującej go procedury - zakwestionowania tych postanowień umowy o pracę w

zakresie wynagrodzenia, które pozostają w kolizji z prawem lub zasadami współżycia

społecznego albo zmierzają do obejścia prawa. Należy przy tym podkreślić, że Za-

kład Ubezpieczeń Społecznych nie jest ograniczony wyłącznie do zakwestionowania

faktu wypłacenia wynagrodzenia w ogóle lub we wskazanej kwocie ani tylko prawi-

dłowości wyliczenia, lecz może ustalać stosunek ubezpieczenia społecznego na ści-

śle określonych warunkach, będąc niezwiązanym nieważną czynnością prawną (w

całości lub w części).

Realna możliwość takiej kontroli powstaje po przekazaniu przez płatnika ra-

portu miesięcznego, przedkładanego zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy. W raporcie

płatnik przedstawia między innymi dane o tytule ubezpieczenia i podstawie wymiaru

składek oraz dokonuje zestawienia należnych składek na poszczególne ubezpiecze-

nia. Dane te mogą być zakwestionowane zarówno przez ubezpieczonego, jak i przez

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W ramach art. 41 ust. 12 i 13 ustawy Zakład

Ubezpieczeń Społecznych może zakwestionować także wysokość wynagrodzenia

stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli oko-

liczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z

prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (art.

58 k.c.). Oczywiście, stanowisko organu rentowego podlega kontroli sądowej w ra-

mach postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Na podstawie art. 41 ust. 13 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest

również uprawniony do zamiany przekazanych przez płatnika składek informacji o

wysokości wynagrodzenia. Prawo ubezpieczeń społecznych nie reguluje sposobu, w

jaki organ ubezpieczeń społecznych może zastępować nieważne z mocy art. 58 § 3

k.c. poszczególne klauzule umowy o pracę. W sprawie objętej przedstawionym za-

gadnieniem Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypełnił ten brak przez przyjęcie za

9

podstawę wymiaru składki średnie wynagrodzenie z okresu ubezpieczenia, a Sąd

Apelacyjny bezzasadnie podważył tę decyzję jako uznaniową i arbitralną. Trzeba

pamiętać, że art. 68 pkt 1 lit. c ustawy upoważnia Zakład do wymierzania składek, w

związku z czym nie można formułować zarzutu, że przyjął stosowaną w ubezpiecze-

niach społecznych „przeciętność”. I w tym wypadku stanowisko Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych podlega zresztą weryfikacji w postępowaniu sądowym, w związku

z czym o bycie i ostatecznym kształcie umowy o pracę decyduje sąd.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak na wstępie.

========================================