III PK 52/05

Wyrok z dnia 6 lipca 2005 r.

III PK 52/05

1. Odprawa przewidziana w art. 12 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wyna-

gradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U. Nr 26,

poz. 306 ze zm.) może być przyznana w umowie o pracę.

2. Przepis art. 18 § 3 k.p. dotyczy równego traktowania w zatrudnieniu w

umowach o pracę i nie może być naruszony przez nierówne traktowanie pra-

cowników w postanowieniach układu zbiorowego pracy w zakresie nabycia

prawa do nagrody jubileuszowej.

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jerzy Kwaśniewski, Maria Tyszel.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2005 r. sprawy z

powództwa Krzysztofa S. przeciwko Zakładom Mięsnym „Ł." SA w Ł. o nagrodę jubi-

leuszową i odprawę pieniężną, na skutek kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu

Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 2004 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

U z a s a d n i e n i e

Pozwane Zakłady Mięsne „Ł.” SA w Ł., w sprawie z powództwa Krzysztofa S.

o odprawę pieniężną i wyrównanie nagrody jubileuszowej, wniosły kasację od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 grudnia 2004 r. [...]. Zaskarżonym wyrokiem

oddalono apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie zasądzają-

cego na rzecz powoda 29.559,33 zł odprawy pieniężnej i 17.484,33 zł tytułem wy-

równania nagrody jubileuszowej - obie kwoty z ustawowymi odsetkami oraz koszty

procesu.

W kasacji strona pozwana zarzuciła naruszenie - w odniesieniu do odprawy -

art. 379 § 1 i art. 17 w związku z art. 629 k.s.h., art. 5 k.p. i pkt 5 umowy o pracę oraz

- w stosunku do wyrównania różnicy nagrody jubileuszowej - naruszenie art. 6 ust. 1 i

2

2 załączników nr 1 i 2 do zakładowego układu zbiorowego pracy oraz art. 8 i art. 18 §

3 k.p. Zarzucono także naruszenie art. 233 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona. Prawo powoda do odprawy jest określone

ustawą, uchwałą nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy strony po-

zwanej oraz umową o pracę. Do powoda, będącego członkiem zarządu pozwanej

Spółki, miała zastosowanie ustawa z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób

kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U. Nr 26, poz. 306 ze zm.). Jak

stanowi art. 12 tej ustawy, w razie odwołania ze stanowiska lub rozwiązania umowy o

pracę przez podmiot zatrudniający, z innych przyczyn niż naruszenie podstawowych

obowiązków ze stosunku zatrudnienia, osobom określonym w art. 2 (co dotyczy po-

woda) może być przyznana odprawa w wysokości nie wyższej niż trzykrotność wy-

nagrodzenia miesięcznego. Z tego przepisu nie wynikało prawo powoda do spornej

odprawy, gdyż zależało ono od stanowiska pracodawcy. Zgodnie z § 25 pkt 19 i 20

statutu Spółki, wynagrodzenie członków zarządu ustala walne zgromadzenie akcjo-

nariuszy. Uchwała nr 1 nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy z dnia

30 sierpnia 2000 r. stanowiła, że w razie odwołania ze stanowiska lub rozwiązania

umowy o pracę z innych przyczyn niż naruszenie podstawowych obowiązków wyni-

kających ze stosunku zatrudnienia, członkom zarządu może być przyznana odprawa

w wysokości nie wyższej niż trzykrotność wynagrodzenia miesięcznego. Także więc

odprawa uregulowana w tej uchwale miała charakter fakultatywny. Prawo powoda do

odprawy wynika natomiast z pkt 5 umowy o pracę, według którego: „inne warunki

zatrudnienia 3 miesięczna odprawa, zgodnie z uchwałą [...] z 30.08.2000 r.” Zdaniem

pozwanej Spółki ustalenie Sądu, że z tego postanowienia wynika prawo powoda do

odprawy, narusza art. 233 k.p.c. Sąd nie rozważył bowiem odpowiednio zeznań

świadków w przedmiocie tego postanowienia umowy. Następstwem tego było naru-

szenie przepisów art. 17 i art. 379 § 1 k.s.h. w związku z at. 629 k.s.h., gdyż do na-

bycia przez powoda prawa do odprawy konieczna była uchwała rady nadzorczej.

Wywody kasacji w tym zakresie są niejasne. Nie wiadomo, czy kwestionuje się

w niej tylko ustalenie faktyczne, że punkt 5 umowy o pracę przyznaje powodowi

prawo do odprawy, czy zarzut dotyczy w ogóle niedopuszczalności zamieszczenia w

umowie takiego postanowienia. Ta druga kwestia odnoszona jest bowiem nie w czę-

3

ści kasacji zatytułowanej „uzasadnienie podstaw kasacyjnych”, lecz w części o na-

zwie „przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji (art. 3933

§ 1

pkt 3 k.p.c.)”. Nawet jednak przy przyjęciu, iż stanowi to uzasadnienie podstawy ka-

sacyjnej, to ten zarzut jest bezpodstawny. Sąd ocenił zeznania świadków bez na-

ruszenia art. 233 k.p.c. Poza tym w kasacji nie postawiono zarzutu naruszenia art. 65

k.c. (w związku z art. 300 k.p.), czyli przepisu określającego sposób wykładni

oświadczeń woli. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji i jej pod-

staw (art. 39311

§ 1 k.p.c.). Nie może więc w niniejszej sprawie dokonać innej wy-

kładni punktu 5 umowy niż to uczyniły Sądy, a samo brzmienie tego postanowienia

jest niesporne.

W odniesieniu do dopuszczalności umownego określenia prawa do odprawy

wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r., III PK 21/04

(OSNP 2005 nr 4, poz. 51). W tezie stwierdził, że z art. 12 ustawy z dnia 3 marca

2000 r. nie wynika zakaz przyznania pracownikowi prawa do odprawy w razie odwo-

łania ze stanowiska lub rozwiązania umowy o pracę. Z uzasadnienia wynika, że cho-

dzi o przyznanie odprawy w umowie o pracę. Sprawa toczyła się z powództwa

członka zarządu (prezesa) tego samego pozwanego pracodawcy i opierała się na

analogicznym stanie prawnym oraz faktycznym. W uzasadnieniu zaskarżonego wy-

roku Sąd Apelacyjny powołał się na ten wyrok Sądu Najwyższego, bez szczegóło-

wego przedstawienia argumentów Sądu Najwyższego i ich oceny. Zdaniem wnoszą-

cego kasację narusza to art. 328 § 2 k.p.c. Ten zarzut jest nietrafny dlatego, że zo-

stał postawiony przez stronę, która zna motywy rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego,

jako że była stroną w sprawie rozpoznanej przez Sąd Najwyższy, a sprawa dotyczyła

takiego samego stosunku prawnego. Akceptujące odwołanie się do wyroku Sądu

Najwyższego jest dla tej strony wystarczająco informacyjne. Nie może skutecznie

zarzucić naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., polegającego na akceptującym odwołaniu się

sądu do dotyczącego takiej samej sprawy wyroku Sądu Najwyższego, bez szczegó-

łowego przytoczenia jego argumentów, ta strona, która była stroną także w sprawie

rozpoznanej przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy podziela pogląd przedstawiony w

powołanym wyroku z dnia 8 czerwca 2004 r. Przepis art. 12 ustawy z dnia 3 marca

2000 r. nie określa bowiem, w jaki sposób ma nastąpić przyznanie odprawy, nie jest

zatem wyłączony sposób umowny. Sens tej regulacji sprowadza się do zakazu

ukształtowania prawa do odprawy w wysokości wyższej niż trzykrotność wynagro-

dzenia miesięcznego. Pozostawienie przyznania prawa do odprawy wyłącznie uzna-

4

niu pracodawcy, i to po rozwiązaniu przez niego stosunku pracy, przenosiłoby oma-

wianą odprawę raczej w sferę fikcji.

Kończąc rozważania dotyczące odprawy trzeba stwierdzić, że skoro prawo do

niej wynikało z umowy o pracę, której ważność nie jest kwestionowana, to nie mogły

być naruszone przepisy Kodeksu spółek handlowych, mające zastosowanie przy

przyjęciu, że odprawę może przyznać tylko pracodawca jednostronnym oświadcze-

niem woli.

Także nie są zasadne zarzuty kasacji dotyczące nagrody jubileuszowej. Po-

wód nabył do niej prawo już po odwołaniu go z zarządu. Strona pozwana nie kwe-

stionowała prawa powoda do tej nagrody i wypłaciła ją według najwyższej stawki wy-

nagrodzenia przewidzianego dla dyrektora do spraw zaopatrzenia surowcowego.

Twierdzi się w kasacji, że powód będąc członkiem zarządu wykonywał także tę funk-

cję dyrektorską i pełnił ją nadal po odwołaniu z zarządu. Dlatego zgodnie z zakłado-

wym układem zbiorowym, stawka zaszeregowania właściwa dla tego stanowiska,

powinna być podstawą do ustalenia wysokości nagrody jubileuszowej. Układ zbioro-

wy stanowi bowiem, że podstawą wyliczenia tej nagrody jest wynagrodzenie zasad-

nicze. Stosowanie wynagrodzenia członka zarządu narusza art. 8 k.p. oraz świadczy

o nierównym traktowaniu pracowników, sprzecznie z art. 18 § 3 k.p.

Rozpoznawanie tych zarzutów należy rozpocząć od stwierdzenia, że powód

nabył prawo do nagrody jubileuszowej na podstawie zakładowego układu zbiorowe-

go pracy. W dniu, gdy spełnił warunki wymagane do jej nabycia nie był już członkiem

zarządu i nie miało do niego zastosowania wyłączenie stosowania tego układu prze-

widziane w art. 24126

§ 2 k.p., dotyczące wynagrodzenia osób zarządzających zakła-

dem pracy w imieniu pracodawcy. Ustalone od kilku lat orzecznictwo Sądu Najwyż-

szego przyjmuje, że nagroda jubileuszowa, gdy są ustalone warunki nabycia do niej

prawa, jest wynagrodzeniem w rozumieniu tego przepisu (jest premią). Powód nie był

jednakże już osobą zarządzającą zakładem pracy w imieniu pracodawcy.

W odniesieniu do nagrody jubileuszowej sporna jest jedynie kwestia podstawy

obliczenia jej wysokości. Zdaniem Sądu Najwyższego jest nią wynagrodzenie powo-

da ustalone w umowie o pracę na stanowisku członka zarządu. Po odwołaniu powo-

da z zarządu nie wykonywał on pracy z uwagi na chorobę, a następnie wypowiedzia-

no mu umowę o pracę. Nie ma więc żadnych podstaw do przyjęcia, iż strony w spo-

sób dorozumiany zmieniły umowę o pracę w ten sposób, iż powód zgodził się na wy-

konywanie pracy dyrektora - a nie członka zarządu - za niższym wynagrodzeniem.

5

Po odwołaniu z zarządu powód nie mógł faktycznie wykonywać pracy dyrektora,

gdyż w ogóle nie wykonywał pracy. Pozwany sam stwierdza, że nie mógł w tym

okresie zmienić powodowi warunków umowy o pracę. Byłoby to sprzeczne z art. 41

w związku z art. 42 § 1 k.p.

Powód rzeczywiście był w korzystnej sytuacji, gdyż nie będąc już członkiem

zarządu nabył prawo do nagrody jubileuszowej z mocy układu zbiorowego pracy, a

ponieważ jego wynagrodzenie nie zostało zmienione, to podstawą obliczenia tej na-

grody było wynagrodzenie członka zarządu. Nie oznacza to jednak, że skorzystanie z

tej sytuacji usprawiedliwia zarzut nadużycia prawa (art. 8 k.p.), bliżej zresztą nieuza-

sadniony w kasacji. Zarzut ten łączony jest z zarzutem naruszenia art. 18 § 3 k.p., tj.

naruszeniem polegającym na nierównym traktowaniu pracowników. Wobec ogółu

pracowników podstawą obliczenia nagrody jest bowiem płaca zasadnicza określona

zgodnie z układem zbiorowym, a wobec powoda zastosowano wynagrodzenie mie-

sięczne ustalone na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wyna-

gradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi. Ten przepis (art. 18 §

3 k.p.) nie mógł być naruszony z dwóch przyczyn. Po pierwsze, nakazuje on równe

traktowanie w umowach o pracę, a w rozpoznawanej sprawie chodzi o prawo wyni-

kające z układu zbiorowego pracy. Po drugie, w czasie nabycia przez powoda prawa

do nagrody przepis ten dotyczył równego traktowania tylko ze względu na płeć, co

nie jest podnoszone w kasacji. Innych kryteriów równości w zatrudnieniu dotyczy on

dopiero od dnia 1 stycznia 2004 r. (art. 1 pkt 5 w związku z art. 20 ustawy z dnia 14

listopada 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych

ustaw, Dz.U. Nr 213, poz. 2081).

Z tych względów na podstawie art. 39312

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

========================================