III CZP 73/05

Uchwała z dnia 14 października 2005 r., III CZP 73/05

Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Józef Frąckowiak

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi wykonawcy Arkadiusza T. prowadzącego

działalność gospodarczą pod nazwą "S." w K. przy uczestnictwie zamawiającego

Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej Nr 1 w R. na wyrok

zespołu arbitrów z dnia 29 listopada 2004 r., po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na

posiedzeniu jawnym w dniu 14 października 2005 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie postanowieniem z dnia 17

czerwca 2005 r.:

"1. Czy wobec ostatecznego rozstrzygnięcia protestu zgodnie z art. 182 ust. 2

pkt 2a ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz.U. Nr

19, poz. 177, ze zm.) dopuszczalne jest uwzględnienie skargi i zmiana wyroku

zespołu arbitrów polegająca na uwzględnieniu odwołania i odrzucenia oferty

wykonawcy w sytuacji, gdy z tym wykonawcą zamawiający zawarł już umowę, a to

wobec upływu zawieszenia terminu określonego w art. 181 ust. 1 wymienionej

wyżej ustawy i w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 94 ust. 1 tej ustawy?

2.w przypadku odpowiedzi przeczącej na pytanie 1:

– czy postępowanie przed sądem powszechnym wywołane wniesieniem

skargi na wyrok zespołu arbitrów ulega w takiej sytuacji umorzeniu stosownie do

art. 355 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i w związku z art. 194 ust. 2

ustawy – Prawo zamówień publicznych?"

podjął uchwałę:

Zawarcie przez zamawiającego z wykonawcą umowy na wykonanie prac

stanowiących przedmiot zamówienia publicznego nie stanowi przeszkody w

rozpoznaniu przez sąd skargi na orzeczenie zespołu arbitrów, wydane po

rozpoznaniu odwołania innego uczestnika przetargu, chyba że umowa została

wykonana.

Uzasadnienie

Zamawiający Samodzielny Zespół Opieki Zdrowotnej nr I w R. ogłosił przetarg

nieograniczony na zagospodarowanie nieczystości związanych z jego działalnością.

Wartość szacunkowa zamówienia została określona na kwotę 18 534 euro, a za

kryterium wyboru oferty służyć miała proponowana cena usługi.

Spośród trzech zgłoszonych ofert zamawiający wybrał ofertę F.U.H. „ E.-A.",

jako najkorzystniejszą cenowo. Na tę czynność zamawiającego wniósł protest inny

oferent Arkadiusz T., prowadzący firmę „S.”, zarzucając, że wybrana oferta podaje

rażąco niską cenę na zamawiane usługi co stanowi czyn nieuczciwej konkurencji.

Wniósł o jej odrzucenie i powtórne rozpatrzenie pozostałych ofert.

Zamawiający oddalił protest w dniu 8 listopada 2004 r. jako niezasadny. Od

tego rozstrzygnięcia wniósł odwołanie Arkadiusz T., podtrzymując swoje

dotychczasowe zarzuty.

Wyrokiem z dnia 29 listopada 2004 r. zespół arbitrów oddalił odwołanie, a

Arkadiusz T. wniósł skargę, domagając się jego zmiany wyroku przez odrzucenie

przyjętej oferty i nakazania zamawiającemu dokonania wyboru spośród pozostałych

zgłoszonych ofert, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy zespołowi

arbitrów do ponownego rozpoznania. W toku postępowania skargowego Sąd

Okręgowy ustalił, że zamawiający zawarł w dniu 27 grudnia 2004 r. umowę ze

spółką "E.–T." na zagospodarowanie nieczystości, na warunkach zaproponowanych

przez tego wykonawcę w zgłoszonej ofercie, wybranej do realizacji przez

zamawiającego. W tej sytuacji Sąd Okręgowy powziął wątpliwość prawną, czy

wobec zawarcia umowy może toczyć się postępowanie sądowe ze skargi na wyrok

zespołu arbitrów, czy też postępowanie to podlega umorzeniu jako

bezprzedmiotowe.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Podstawowym celem ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień

publicznych (Dz.U. Nr 19, poz. 177 – dalej: „Pr.z.p.”) jest zapewnienie warunków

dokonania wyboru najkorzystniejszej oferty do zawarcia umowy na wykonanie prac

finansowanych ze środków publicznych, przy jednoczesnym zagwarantowaniu

ochrony praw i interesów uczestników postępowania przetargowego. Osiągnięciu

tego celu ma służyć ustanowienie sformalizowanej procedury przetargowej oraz

szczególnego systemu środków odwoławczych. Pierwszym z tych środków jest

możliwość wniesienia przez uczestnika przetargu pisemnego protestu do

zamawiającego wobec podjętych przez niego czynności albo zaniechania ich

dokonania, mimo ustawowego obowiązku działania (art. 180 Pr.z.p.). W razie

oddalenia lub odrzucenia protestu przez zamawiającego, przysługuje odwołanie do

zespołu arbitrów działających przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych (art.

184 i nast. Pr.z.p.). Stosownie do art. 194 ust. 1 Pr.z.p., na wyrok zespołu arbitrów

oraz na postanowienie kończące postępowanie odwoławcze przysługuje skarga do

sądu.

Jest oczywiste, że byłoby najlepiej, gdyby umowa na wykonanie prac

stanowiących przedmiot zamówienia publicznego mogła być zawarta dopiero po

zakończeniu całego tego trybu odwoławczego, z sądową kontrolą włącznie. Licząc

się jednak z realiami, ustawodawca zdecydował się na pewną elastyczność,

zwłaszcza w zakresie zamówień dotyczących prac o niższej wartości. W art. 182

ust. 1 Pr.z.p. postanowił, że jeżeli wartość zamówienia dla robót budowlanych nie

przekracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty 10 000 000 euro, a dla

dostaw lub usług – kwoty 5 000 000 euro, zamawiający może zawrzeć umowę z

dniem doręczenia postanowienia kończącego postępowanie odwoławcze albo

wyroku zespołu arbitrów, nie czekając na wynik ewentualnego postępowania

sądowego ze skargi na orzeczenie zespołu arbitrów. Jeżeli jednak wartość

zamówienia przekracza te kwoty, umowa może być zawarta dopiero z dniem

wydania wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przez Sąd

Okręgowy, albo z upływem terminu do wniesienia skargi. W niniejszej sprawie

zamawiający mógł więc zawrzeć umowę po doręczeniu mu wyroku zespołu arbitrów

z dnia 29 listopada 2004 r., oddalającego odwołanie skarżącego Arkadiusza T. (...)

Zgodnie z art. 194 ust. 2 Pr.z.p., w postępowaniu toczącym się wskutek

wniesienia skargi stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania

cywilnego o apelacji, jeżeli przepisy Prawa zamówień publicznych nie stanowią

inaczej. W rozdziale tym nie ma szczególnych unormowań dotyczących umorzenia

postępowania, gdyż art. 198 ust.3 ustawy stanowi jedynie, że jeżeli odwołanie

zostaje odrzucone albo zachodzi podstawa do umorzenia postępowania, sąd uchyla

wyrok oraz odrzuca odwołanie lub umarza postępowanie. Podobnie ogólne

sformułowanie znajduje się w art. 386 § 3 k.p.c., dotyczącym apelacji (art. 391 § 2

k.p.c. o umorzeniu postępowania apelacyjnego na skutek cofnięcia apelacji nie

wchodzi w rozpoznawanym przypadku w grę). W tej sytuacji należy na podstawie

art. 391 § 1 k.p.c. odwołać się do ogólnej normy art. 355 § 1 k.p.c., regulującej

umorzenie postępowania. Zgodnie z tym przepisem, sąd wydaje postanowienie o

umorzeniu postępowania, jeżeli wydanie wyroku stało się zbędne lub

niedopuszczalne. Panuje przy tym zgoda, że zbędność lub niedopuszczalność

wyroku musi mieć za przyczynę zdarzenie zaszłe w toku postępowania. W przepisie

tym wymienia się wprost jedną z przyczyn zbędności wyrokowania, jaką jest

skuteczne cofnięcie pozwu. W doktrynie i w orzecznictwie do innych przyczyn

zbędności wyrokowania zalicza się m.in. skuteczne zawarcie ugody sądowej,

cofnięcie środka zaskarżenia lub śmierć jednego z małżonków w sprawie o rozwód,

natomiast za przyczynę niedopuszczalności wydania wyroku uznaje się zajście

okoliczności powodujących nieusuwalny brak jednej z bezwzględnych przesłanek

procesowych (art. 199 § 1 pkt 1 i 2, art. 1099 lub 1113 k.p.c.).

Nie ulega wątpliwości, że zawarcie przez zamawiającego umowy na

wykonanie prac stanowiących przedmiot zamówienia publicznego w trakcie

postępowania ze skargi na wyrok zespołu arbitrów nie mieści się w żadnej z

ustawowych kategorii przyczyn umorzenia postępowania. W doktrynie proponuje

się zastosowanie rozszerzającej wykładni pojęcia „zbędności” wydania wyroku

przez rozciągnięcie tego określenia także na przypadek zawarcia umowy przez

zamawiającego, takiemu rozwiązaniu sprzeciwiają się jednak ważne argumenty

natury systemowej i celowościowej. Trzeba podkreślić, że wprowadzenie do

systemu prawnego środka odwoławczego w postaci skargi na wyrok arbitrów do

sądu powszechnego spowodowane było koniecznością dostosowania prawa

polskiego do prawa unijnego.

W dyrektywie Rady Wspólnot Europejskich 89/665/EWG z dnia 21 grudnia

1989 r. w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i

administracyjnych odnoszących się do stosowania procedur odwoławczych w

zakresie udzielania zamówień publicznych na dostawy i roboty budowlane (Dz.Urz.

UE z dnia 30 grudnia 1989 r. nr L 395, s. 33) zaleca się wprowadzenie kontroli

sądowej w postępowaniu o zamówienia publiczne lub przez inny organ będący

sądem lub trybunałem w znaczeniu art. 177 Traktatu i niezależny zarówno od

zamawiającego, jak i organu odwoławczego. Stanowisko, że zawarcie w trakcie

postępowania sądowego umowy na realizację zamówienia publicznego oznacza

zbędność tego postępowania i umorzenie, czyniłby tę kontrolę w dużym stopniu

iluzoryczną. Jednocześnie pozbawiałby uczestnika przetargu prawa do sądu

zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji, ograniczając je tylko do spraw o

zamówienia przekraczające wartości wskazane w art.182 ust. 2 pkt. 2b Pr.z.p.

Zresztą nawet w przypadku zamówień wielkich rozmiarów ustawa dopuszcza

wcześniejsze zawarcie umowy. Zgodnie z art. 182 ust. 3 Pr.z.p., na wniosek

zamawiającego, Prezes Urzędu może w drodze decyzji administracyjnej wyrazić

zgodę na wcześniejsze zawarcie umowy, jeżeli ze względów społecznych lub

gospodarczych zachodzi pilna potrzeba udzielenia zamówienia, której wcześniej nie

można było przewidzieć, a nie wynikała ona z winy zamawiającego. Gdyby więc

przyjąć rozwiązanie, że sam fakt zawarcia umowy czyni bezprzedmiotową kontrolę

sądową postępowania przetargowego, to oznaczałoby, iż prawo do sądu

uzależnione jest od wydania decyzji administracyjnej, z czym nie można się

zgodzić.

Przeciwko takiemu rozwiązaniu przemawiają także względy funkcjonalne.

Ustawa przewiduje specjalny tryb kontroli prawidłowości postępowania

prowadzącego do zawarcia umowy na wykonanie prac stanowiących przedmiot

zamówienia publicznego i ustanawia odrębne, specyficzne przesłanki oceny

ważności takiej umowy, które mogą być kontrolowane tylko w trybie tej ustawy (art.

146 ust 1 Pr.z.p.). Akceptacja założenia, że sam fakt zawarcia takiej umowy

uniemożliwia przeprowadzenie kontroli stawiałby pod znakiem zapytania

racjonalność ustawodawcy. Trzeba jednak dodać, że kontrola taka staje się

bezprzedmiotowa w razie, gdyby zdarzyło się, że umowa została wykonana.

Wówczas postępowanie wszczęte skargą podlegałoby umorzeniu, a uczestnikowi

kwestionującemu wynik przetargu pozostawałaby droga dochodzenia ewentualnych

roszczeń odszkodowawczych.

Przytoczona argumentacja prowadzi do wniosku, że zawarcie przez

zamawiającego z wykonawcą umowy na wykonanie prac stanowiących przedmiot

zamówienia publicznego nie stanowi przeszkody w rozpoznaniu przez sąd skargi na

orzeczenie zespołu arbitrów, wydane po rozpoznaniu odwołania innego uczestnika

przetargu, chyba że umowa została wykonana.

Z tych względów orzeczono, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).