III PK 18/06

Wyrok z dnia 10 maja 2006 r.

III PK 18/06

1. Przyznanie w prawie zakładowym dodatkowych świadczeń pracowni-

kom przechodzącym na wcześniejsze emerytury, renty lub świadczenia przede-

merytalne wyłącza zasadność zarzutu dyskryminacji pozostałych zwalnianych

pracowników (art. 9 § 4 k.p.).

2. Użyte w prawie zakładowym pojęcie "przyczyn niedotyczących pra-

cowników" - jeżeli nic innego nie wynika z pozostałych przepisów tego prawa -

należy rozumieć zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szcze-

gólnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.).

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Krystyna Bednarczyk, Józef Iwulski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja

2006 r. sprawy z powództwa Grzegorza K. przeciwko „O.T.L." Spółce z o.o. w L. o

odszkodowanie i odprawę pieniężną, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 6 października 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 1.350 zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

U z a s a d n i e n i e

Powód Grzegorz K. w sprawie przeciwko „O.T.L.” Spółce z o.o. w L. o odszko-

dowanie i odprawę pieniężną wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego

w Lublinie z dnia 6 października 2005 r. [...]. Zaskarżonym wyrokiem oddalono jego

apelację od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy w Lublinie z dnia 17 maja 2005 r.

[...], którym powództwo oddalono w całości.

Podstawę rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego stanowiły następujące ustalenia

faktyczne i ich prawna ocena. W dniu 2 kwietnia 2004 r. została podpisana umowa

2

sprzedaży udziałów pozwanej Spółki pomiędzy PKN O. SA w P. a N.Z.I.T. Spółką z

o.o. w S. Umowa powyższa została zawarta pod warunkiem: 1) uzyskania przez kupu-

jącego ostatecznej pozytywnej decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsu-

mentów w sprawie wyrażenia zgody na dokonanie koncentracji polegającej na nabyciu przez

kupującego udziałów, 2) uzyskania przez kupującego ostatecznej pozytywnej decyzji

w sprawie zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na nabycie udziałów

Spółki, zgodnie z wymogami ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości

przez cudzoziemców (jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 54, poz. 245 ze zm.), 3) zawarcia

przez strony długoterminowej umowy o świadczenie usług transportowych, 4) nieskorzy-

stania przez uprawnionych udziałowców Spółki z prawa pierwszeństwa nabycia udziałów

oferowanych do zbycia, przysługującego na podstawie § 11 pkt 3 umowy Spółki, 5) odbycia

zgromadzenia wspólników Spółki oraz posiedzenia rady nadzorczej Spółki, które do-

konają wymaganych umową Spółki czynności.

Wymienione wyżej warunki zostały spełnione w dniu 29 lipca 2004 r.

Integralną część umowy sprzedaży udziałów stanowiło porozumienie z dnia 16

marca 2004 r., zawarte pomiędzy organizacjami związkowymi reprezentującymi pracowni-

ków pozwanej Spółki a inwestorem będącym nabywcą udziałów. Zostały tam uregulowane

sprawy pracownicze, socjalne i bytowe. Akt ten, zgodnie z jego art. 2 ust. 3 wszedł w życie

z chwilą nabycia przez inwestora udziałów Spółki i obowiązywał przez okres 2 lat. W

porozumieniu inwestor gwarantował, że w okresie 24 miesięcy od dnia zakupu udziałów

nie będzie wypowiadał umów o pracę, ani też nie będzie dokonywał wypowiedzeń

zmieniających w zakresie wynagrodzenia i miejsca pracy z zastrzeżeniem pewnych

wyjątków ściśle określonych porozumieniem.Przepisart.13ust.2tegoporozumieniaustalałprzy

tymwysokośćodszkodowania,przysługującegopracownikowi,któryzłożyłdeklaracjęodejściaz

pracyzaporozumieniemstronzprzyczynniedotyczącychpracownikawokresiepierwszychsześciu

miesięcyoddatynabyciaudziałówprzezinwestora.

Nadto w pozwanej Spółce w okresie przygotowań do sprzedaży udziałów Spółki

dużą grupę pracowników stanowiły osoby, które miały uprawnienia do przejścia na wcze-

śniejszą emeryturę, rentę lub świadczenie przedemerytalne. Ponieważ od 1 sierpnia

2004 r. miały zostać zmienione przepisy dotyczące zasad przyznawania świadczeń

przedemerytalnych i świadczenia te miały być przyznawane w dużo niższej wysokości, po-

zwana Spółka, aby umożliwić pracownikom przejście na świadczenia na starych zasa-

dach zawarła ze związkami zawodowymi porozumienie z dnia 25 marca 2004 r. w

sprawie odejść tych pracowników na podstawie ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

3

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn nie-

dotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.; dalej ustawa o grupowych zwol-

nieniach), gdyż tylko taki tryb rozwiązania umowy uprawniał do świadczenia przedemery-

talnego. Zwolnieniem z tych przyczyn zostały objęte tylko te osoby, które posiadały

uprawnienia do wcześniejszej emerytury, renty lub świadczenia przedemerytalnego z

zastrzeżeniem, że same chciały odejść z pracy. Pozwana Spółka nie zwolniła żadnych

innych osób. Ponieważ osoby posiadające prawo do świadczeń przedemerytalnych, aby

uzyskać je na starych zasadach, musiały odejść przed wejściem w życie porozumienia

socjalnego, rada nadzorcza pozwanej Spółki uchwałą [...] zobowiązała zarząd do wy-

płaty tym osobom odszkodowań na podstawie porozumienia socjalnego, które miało

obowiązywać po nabyciu udziałów przez inwestora. Tylko te osoby przed datą 29 lipca

2004 r. otrzymały odszkodowania przewidziane w porozumieniu. Pozostałe osoby,

które otrzymały odszkodowania przewidziane porozumieniem socjalnym to osoby, z

którymi umowa o pracę została rozwiązana po 29 lipca 2004 r.

Powód był zatrudniony przez pozwaną Spółkę od 1 września 2000 r. do 30

kwietnia 2004 r. na stanowisku inspektora do spraw technicznych. W związku ze

znalezieniem nowej pracy (ofertę podjęcia zatrudnienia u nowego pracodawcy powód

złożył 5 stycznia 2004 r.), w dniu 15 kwietnia 2004 r. złożył pozwanemu pracodawcy

pismo zatytułowane „deklaracja odejścia z pracy za porozumieniem stron z przyczyn

niedotyczących pracownika”, w którym zwrócił się z prośbą o rozwiązanie umowy o

pracę z dniem 30 kwietnia 2004 r. w trybie art. 30 § 1 pkt 1 k.p. Jako podstawę zło-

żonej deklaracji wskazał przepisy ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników oraz przepisy

porozumienia określającego sprawy pracownicze, socjalne i bytowe. Pracodawca

wyraził zgodę na rozwiązanie umowy, podkreślił jednak, że nie jest upoważniony do

składania jakichkolwiek zapewnień dotyczących gwarancji wynikających z porozu-

mienia socjalnego zawartego z inwestorem. Wobec tego wezwał pracownika do zaję-

cia stanowiska, czy jest on dalej zainteresowany rozwiązaniem umowy w dacie wska-

zanej w deklaracji, czy też się z niej wycofuje. W odpowiedzi z dnia 23 kwietnia 2004 r.

powód oświadczył, że podtrzymuje swoją prośbę o rozwiązanie umowy o pracę z dniem

30 kwietnia 2004 r. na mocy porozumienia stron. Dzień wcześniej to jest 22 kwietnia

2004 r., zawarł umowę z nowym pracodawcą, w której jako dzień rozpoczęcia pracy

wskazano 1 maja 2004 r. Stosunek pracy powoda z pozwaną Spółką został rozwiąza-

ny z dniem 30 kwietnia 2004 r. na mocy porozumienia stron. Taki tryb rozwiązania

4

umowy wskazany został również w świadectwie pracy, którego prawidłowość nie była

kwestionowana.

W dniu 5 sierpnia 2004 r. powód wystąpił do byłego pracodawcy o wypłatę od-

szkodowania oraz odprawy pieniężnej, co spotkało się z odmową ze strony Spółki. W

pozwie wskazywał, że został zwolniony w ramach zwolnień grupowych. Twierdził, iż

deklarację o zamiarze odejścia z pracy za porozumieniem stron złożył na żądanie

pracodawcy i zgodnie z treścią art. 13 porozumienia określającego sprawy pracow-

nicze, socjalne i bytowe, przysługuje mu odszkodowanie w kwocie 36.850 zł oraz odprawa

na podstawie ustawy o grupowych zwolnieniach.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że umowa sprzedaży udziałów „O.T.L.” - była umową

zawartą pod warunkiem zawieszającym. Wskazał, iż zdarzeniem przyszłym i niepewnym,

obok innych zdarzeń wskazanych jako warunki w umowie, było nieskorzystanie przez

udziałowców pozwanej Spółki z prawa pierwokupu akcji oraz odbycie zgromadzenia

wspólników i posiedzenia rady nadzorczej. Biorąc to pod uwagę Sąd stwierdził, iż

prawidłowo ustalono w sprawie, że do zbycia udziałów doszło z dniem 29 lipca 2004

r. Od tej daty zaczęło więc obowiązywać porozumienie socjalne. Stosunek pracy po-

woda ustał zaś w dniu 30 kwietnia 2004 r. Nie był on zatem objęty postanowieniami

porozumienia.

Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się również dyskryminacji powoda, W apelacji skarżący

podnosił bowiem, iż zwalniani „na świadczenia emerytalne i inne", pracownicy otrzymali

wypłaty w oparciu o § 4 pkt 2 porozumienia z dnia 25 marca 2004 r., odszkodowania z

przepisu art. 13 pkt 1 i art. 14 porozumienia z dnia 16 marca 2004 r. oraz odprawę na pod-

stawie przepisów ustawy o grupowych zwolnieniach, mimo że deklaracje o odejściu z

pracy złożyli przed nim, a w momencie przejęcia udziałów dnia 29 lipca 2004 r. nie

byli już pracownikami. Odnosząc się do tego Sąd zważył, iż faktycznie pracownicy, którzy

przeszli na świadczenia przedemerytalne i inne przed wskazaną wyżej datą, otrzymali

odszkodowania, pomimo iż porozumienie socjalne jeszcze nie obowiązywało. Sąd

zwrócił jednak uwagę, iż wypłata ta nastąpiła na podstawie uchwały rady nadzorczej,

wydanej w wykonaniu porozumienia z dnia 25 marca 2004 r. Powyższy akt prawny

wydany został w szczególnych okolicznościach. Miał on na celu umożliwienie osobom

posiadającym uprawnienia do świadczeń przedemerytalnych odejście na te świadczenia

według zasad obowiązujących przed zmianą przepisów o świadczeniach przede-

merytalnych. Akt ten obejmował zamknięty krąg osób i nie daje podstaw do żądania

odszkodowania, jeżeli odejście z pracy nie było związane z odejściem na świadcze-

5

nia przedemerytalne. Jedynie zatem pracownicy posiadający uprawnienia do wcze-

śniejszej emerytury, renty lub świadczenia przedemerytalnego, w przeciwieństwie do

pozostałych pracowników (w tym powoda) mieli zagwarantowane prawo do odszkodo-

wania przewidzianego przepisem art. 13 ust. 2 porozumienia socjalnego z dnia 16

marca 2004 r. z chwilą zbycia udziałów pozwanej Spółki, niezależnie od tego, czy w tym

dniu pozostawali w zatrudnieniu. Z tej możliwości nie mógł skorzystać powód, którego

stosunek pracy nie został rozwiązany w trybie ustawy o grupowych zwolnieniach. Ta oko-

liczność przemawia, w ocenie Sądu Apelacyjnego, zarówno przeciwko przyznaniu po-

wodowi odszkodowania jak i odprawy pieniężnej.

Sąd Apelacyjny jako bezpodstawny ocenił również, podnoszony w apelacji zarzut

naruszenia przepisu art. 10 ustawy o grupowych zwolnieniach. Sąd stwierdził, że wa-

runkiem zastosowania przepisów powołanej ustawy jest bowiem ustalenie, iż przyczyny

uzasadniające zwolnienia indywidualne stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowie-

dzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron (art. 10 ust 2).

Niewątpliwe jest, iż stosunek pracy powoda nie został rozwiązany wskutek okoliczności

przewidzianych w powołanej wyżej ustawie. Przyczyną rozwiązania stosunku pracy po-

woda było bowiem podjęcie przez niego zatrudnienia u innego pracodawcy. Decyzja

powoda o podjęciu nowego zatrudnienia nie mogła zaś wynikać z przyczyn leżących

po stronie pozwanego. Powód bowiem nie należał do grupy pracowników objętych zwol-

nieniami grupowymi. Pracodawca zaś nie dokonał redukcji stanowiska powoda. W tym

stanie rzeczy kwestia złożenia przez powoda deklaracji odejścia z pracy za porozu-

mieniem stron z przyczyn niedotyczących pracownika była bez znaczenia.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie: 1. art. 89 k.c., poprzez jego błędną wy-

kładnię i niewłaściwe zastosowanie do ust. 3.1. umowy sprzedaży udziałów polegające na

przyjęciu, że warunki w nim wskazane są warunkami zawieszającymi w rozumieniu tego

przepisu; 2. art. 183c

i art. 183a

k.p. w związku z art. 9 § 4 k.p., poprzez niezastosowanie tych

przepisów do treści porozumienia z 16 marca 2004 r. oraz porozumienia z dnia 25 marca

2004 r.; 3. art. 65 § 2 k.c., poprzez niezastosowanie tego przepisu do wykładni pkt 9 pream-

buły porozumienia z dnia 16 marca 2004 r., a tym samym niewzięcie pod uwagę, że powód

znając jedynie treść porozumienia, a nie znając treści umowy sprzedaży udziałów i działając

w dobrej wierze, przekonany był o tym, że deklarację odejścia z pracy składa po dacie zakupu

(przejęcia) udziałów; 4. naruszenie poprzez błędną wykładnię rozporządzenia Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy

oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz.U. Nr 60, poz. 282 ze zm.).

6

W odpowiedzi na skargę pozwana Spółka wniosła o jej oddalenie i zasądzenie

od powoda kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa praw-

nego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacjyjna jest bezzasadna. Podstawową kwestią, rzutującą na za-

sadność wszystkich zarzutów skargi jest okoliczność, iż stosunek pracy powoda nie

został rozwiązany z przyczyn go niedotyczących. Z ustaleń faktycznych dokonanych

w sprawie, którymi Sąd Najwyższy jest związany na podstawie art. 39813

§ 2 k.p.c.

wynika bowiem, że strony rozwiązały umowę o pracę na mocy porozumienia stron z

tej przyczyny, iż powód chciał podjąć zatrudnienie u nowego pracodawcy, co w żad-

nym razie nie może być uznane za przyczynę niedotyczącą pracownika. Wskazuje

na to ustalona w sprawie kolejność zdarzeń. Powód starania o zmianę miejsca pracy

podjął już w styczniu 2004 r. W dniu 5 stycznia 2004 r. złożył bowiem ofertę podjęcia

zatrudnienia u nowego pracodawcy. Wówczas umowa o zbycie udziałów pozwanej

Spółki nie była jeszcze w ogóle zawarta, nie było również podpisane porozumienie

socjalne. Deklarację rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron powód zło-

żył w dniu 15 kwietnia 2004 r. W dniu 22 kwietnia 2004 r. podpisał umowę o pracę z

nowym pracodawcą, w której jako dzień rozpoczęcia pracy wskazany został 1 maja

2004 r. W następnym dniu, to jest 23 kwietnia 2004 r., w pisemnym oświadczeniu skie-

rowanym do pozwanej Spółki podtrzymał wolę rozwiązania stosunku pracy. Jako tryb

rozwiązania umowy wskazał porozumienie stron. W sprawie nie ustalono, że powód

składając swoje oświadczenie działał pod wpływem błędu co do obowiązywania i za-

stosowania do niego postanowień porozumienia socjalnego. Powoływanie się przez

powoda na tę okoliczność w postępowaniu kasacyjnym jest zaś niedopuszczalne. Jest

to bowiem okoliczność faktyczna (art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Skoro stosunek pracy powoda ustał z przyczyn go dotyczących, to nie mogły

mieć w sprawie zastosowania ani przepisy ustawy o grupowych zwolnieniach, ani po-

rozumienia socjalnego, nawet przy założeniu, co próbuje - nota bene niezasadnie - wykazać

powód, że obowiązywało ono już wówczas, gdy był on pracownikiem pozwanej Spółki. Za-

równo bowiem art. 10 ustawy o grupowych zwolnieniach, jak i art. 13 porozumienia socjal-

nego z dnia 16 marca 2004 r. odpowiednio prawo do odprawy i prawo do odszkodowania

uzależniają od tego, czy do rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron doszło wy-

7

łącznie z przyczyn niedotyczących pracownika. Nie jest zaś wyłącznym powodem rozwiąza-

nia umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika jej rozwiązanie za porozumie-

niem stron z inicjatywy pracownika i w jego interesie.

Może się zdarzyć, że zakładowe źródła prawa pracy pojęcie przyczyn niedotyczących

pracownika definiują autonomicznie, a co za tym idzie rozszerzają krąg sytuacji, w których z

faktem rozwiązania stosunku pracy z tych przyczyn wiążą się określone dla pracownika

uprawnienia. Te źródła mogą na przykład stanowić, że za rozwiązanie umowy z przyczyn

niedotyczących pracownika uważa się także wypowiedzenie złożone przez pracownika w

pewnych szczególnych okolicznościach, określonych w prawie zakładowym. Takie postano-

wienie jest dopuszczalne, gdyż jest korzystniejsze dla pracowników (art. 9 § 2 i 3 k.p.). Może

być także sytuacja odwrotna, to jest zawężenie omawianego pojęcia, ale pod jednym istot-

nym warunkiem. To zawężenie nie może dotyczyć uprawnień przewidzianych w akcie wyż-

szego rzędu (art. 9 § 2 i 3 k.p.). Może więc być stosowane jedynie do dodatkowych upraw-

nień, wynikających z tego prawa zakładowego. Na przykład można przyznać prawo do do-

datkowej odprawy tylko pracownikom zwalnianym z niektórych, wymienionych w tym akcie,

przyczyn niedotyczących pracowników. W obu przypadkach postanowienia tego aktu nie

mogą naruszać zasady równego traktowania w zatrudnieniu, pod sankcją nieobowiązywania

(art. 9 § 4 k.p.). Z takim stanem rzeczy nie mamy jednak do czynienia w przedmiotowej

sprawie. Analiza treści porozumienia socjalnego z dnia 16 marca 2004 r. prowadzi do wnio-

sku, że użyty w niej termin „przyczyny niedotyczące pracownika”, odpowiada takiemu sa-

memu pojęciu jak tożsamy z nim termin z ustawy o grupowych zwolnieniach.

Za niezasadny należy również uznać podnoszony przez powoda zarzut dyskrymina-

cji. Nie jest bowiem dyskryminacją w zatrudnieniu (art. 183a

k.p.) i nierównym traktowaniem w

zakresie wynagradzania (art. 183c

k.p.), przyznanie dodatkowych świadczeń płacowych

związanych z ustaniem zatrudnienia osobom, których stosunki pracy zostają rozwiązane w

związku z przejściem na wcześniejsze emerytury, renty lub świadczenia przedemerytalne i

odmowa ich przyznania osobie, która występuje o rozwiązanie stosunku pracy za porozu-

mieniem stron w związku z chęcią podjęcia nowego zatrudnienia. Tego rodzaju zróżnicowa-

nie uprawnień pracowników jest uzasadnione obiektywnym powodem, a więc nie jest dys-

kryminacją. Dotyczy to także pracowników zwolnionych za wypowiedzeniem.

W tym kontekście rozważanie zasadności zarzutów naruszenia art. 89 k.c. i 65 § 2

k.c. jest bezprzedmiotowe. Nie sposób także doszukać się podstaw do naruszenia przepi-

sów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie

8

szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prosto-

wania.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39814

k.p.c.

Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na podstawie art. 98 k.p.c.

========================================