I PK 72/06

Wyrok z dnia 8 sierpnia 2006 r.

I PK 72/06

Pobieranie przez mianowanego pracownika samorządowego wynagro-

dzenia za czas pozostawania bez pracy na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z

art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządo-

wych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.) nie wyłącza na-

bycia przez niego prawa do odprawy emerytalnej na podstawie art. 21 tej

ustawy.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Józef Iwulski (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 sierpnia

2006 r. sprawy z powództwa Ireny J. przeciwko Urzędowi Gminy G. w G. o odprawę

emerytalną, ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, odszkodowanie, na skutek skargi

kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi z dnia 21 października 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2003 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Zgierzu

oddalił powództwo Ireny J. przeciwko Urzędowi Gminy w G. o odprawę emerytalną,

ekwiwalent za urlop wypoczynkowy i odszkodowanie. Sąd Rejonowy ustalił, że po-

wódka w okresie od 1 marca 1961 r. do 31 maja 1968 r. była zatrudniona w Prezy-

dium Gromadzkiej Rady Narodowej w L., od 31 sierpnia 1968 r. w Urzędzie Gminy w

G., a z dniem 1 stycznia 1973 r. została zatrudniona w nowo utworzonym Urzędzie

Gminy w G. na stanowisku referenta. W tym Urzędzie pracowała także na stanowisku

starszego referenta, inspektora, a ostatnio na stanowisku kierownika Referatu Orga-

nizacyjnego i Spraw Obywatelskich. W dniu 28 lutego 2001 r. Rada Gminy G. podjęła

uchwałę w sprawie reorganizacji i przyjęcia regulaminu organizacyjnego Urzędu

2

Gminy w G. Reorganizacja miała nastąpić z dniem 1 lipca 2001 r. i łączyć się ze

zmniejszeniem zatrudnienia z 29 etatów do 22,5 etatu. W dniu 29 marca 2001 r. wrę-

czono powódce oświadczenie o rozwiązaniu z nią stosunku pracy z zachowaniem

trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z powodu reorganizacji Urzędu połączonej

ze zmniejszeniem zatrudnienia. W 2001 r. powódka planowała wykorzystanie urlopu

wypoczynkowego od 30 lipca do 31 sierpnia, lecz pozwany Urząd udzielił jej urlopu w

okresie od 24 maja do 29 czerwca 2001 r., zgodnie ze sporządzonym planem urlo-

pów. Powódka otrzymała plan urlopów na 2 dni przed rozpoczęciem urlopu. Kartę

urlopową wręczono powódce 23 maja 2001 r., a następnego dnia nie została dopusz-

czona do pracy. W dniu 30 maja 2001 r. pozwany przesłał powódce wniosek o eme-

ryturę z załączoną odpowiednią informacją. Powódka tego wniosku nie odesłała pra-

codawcy po wypełnieniu, gdyż chciała, aby stosunek pracy nie uległ rozwiązaniu w

związku z przejściem na emeryturę (chciała nadal pracować). W dniu 14 sierpnia

2001 r. pozwany wypłacił powódce kwotę 6.561 zł tytułem odprawy pieniężnej w wy-

sokości trzymiesięcznego wynagrodzenia przewidzianej w art. 8 ust. 2 pkt 3 i art. 17

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracow-

nikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (jednolity tekst: Dz.U.

z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.). Pismem doręczonym pozwanemu w dniu 25 lu-

tego 2002 r. powódka zawiadomiła, że nie podjęła pracy u innego pracodawcy, nie

otrzymuje emerytury i nie uzyskała od pozwanego zaświadczenia Rp.7. Zażądała

wypłaty wynagrodzenia za okres od 1 sierpnia 2001 r. do 31 marca 2002 r. Pozwany

wypłacił powódce wynagrodzenie za okres 6 miesięcy pozostawania bez pracy (od 1

lipca do 31 grudnia 2001 r.), a powództwo o przywrócenie do pracy zostało oddalone.

Organ rentowy przyznał powódce emeryturę od miesiąca, w którym złożyła wniosek,

to jest od 1 marca 2002 r. Wysokość odprawy emerytalnej powódki wynosiłaby

20.061,60 zł, a ekwiwalentu za urlop 3.243,60 zł.

W ocenie Sądu Rejonowego powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powódka była pracownikiem samorządowym, a więc - zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy

z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.) - przysługuje jej jednorazowa odprawa pieniężna

przy przechodzeniu na emeryturę. Zdaniem Sądu Rejonowego, uzyskanie prawa do

tej odprawy jest uzależnione od ustania stosunku pracy i przejścia na emeryturę, po-

między którymi występuje związek czasowy. W sytuacji powódki przesłanki te nie

zostały spełnione, gdyż przeszła na emeryturę z dniem 1 marca 2002 r. i w tym cza-

3

sie nie była pracownikiem samorządowym. Od zakończenia stosunku pracy powódki

do przejścia na emeryturę upłynęło 8 miesięcy, a zatem pomiędzy tymi zdarzeniami

nie istniał związek czasowy, a nastąpiło to z woli powódki, gdyż nie złożyła praco-

dawcy wniosku o przyznanie emerytury. Dlatego Sąd Rejonowy uznał żądanie zasą-

dzenia odprawy emerytalnej za nieuzasadnione. Co do żądania ekwiwalentu za urlop

wypoczynkowy, Sąd Rejonowy stwierdził bezzasadność roszczenia, gdyż urlop wy-

poczynkowy został powódce udzielony w okresie wypowiedzenia, zgodnie z planem

urlopów ustalonym przez pracodawcę. Sąd Rejonowy nie znalazł także podstaw do

uwzględnienia roszczenia o odszkodowanie z tytułu utraconych świadczeń emerytal-

nych za miesiące styczeń i luty 2002 r., gdyż brak dokumentacji potrzebnej do uzy-

skania emerytury, w tym druku Rp-7, był zawiniony przez powódkę.

Wyrokiem z dnia 21 października 2005 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób,

że zasądził na rzecz powódki kwotę 11.961,60 zł tytułem odprawy emerytalnej, a w

pozostałej części jej apelację oddalił. Sąd Okręgowy uznał, że w zakresie roszczenia

o odprawę, kwestią podstawową jest zagadnienie związku między ustaniem stosunku

pracy powódki a jej przejściem na emeryturę. Powódka w dacie ustania zatrudnienia

spełniała warunki do przyznania jej emerytury i pracodawca przesłał jej stosowną

dokumentację do wypełnienia i podpisania. Za okres od ustania zatrudnienia, to jest

od 1 lipca do 31 grudnia 2001 r., pozwany wypłacił powódce wynagrodzenie na pod-

stawie art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych. W dniu 1 marca 2002 r.

uprawomocnił się wyrok oddalający powództwo o przywrócenie do pracy, a od dnia 1

marca 2002 r. przyznano powódce świadczenie emerytalne. W ocenie Sądu Okręgo-

wego, mimo że od ustania stosunku pracy do uzyskania prawa do emerytury upłynął

okres kilku miesięcy, to należy przyjąć łączność między ustaniem zatrudnienia a

przejściem na emeryturę. Powódka nie podjęła w tym okresie innego zatrudnienia, a

wniosku emerytalnego nie złożyła bezpośrednio po upływie okresu wypowiedzenia,

gdyż chciała nadal pracować i oczekiwała na rozstrzygnięcie sprawy o uznanie za

bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę. Sąd Okręgowy uznał, że w tym stanie

faktycznym powódka spełniła przesłanki do odprawy przewidzianej w art. 21 ust. 1

ustawy o pracownikach samorządowych. Sąd Okręgowy zasądził jednak z tego tytułu

kwotę 11.961,60 zł stanowiącą różnicę pomiędzy wysokością odprawy emerytalnej, a

wypłaconą wcześniej powódce, odprawą na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r., kierując się treścią art. 8 ust. 4 tej ustawy, zgodnie z którą, w razie zbiegu

4

prawa do odprawy przewidzianej w art. 8 ust. 1 i jednorazowej odprawy pieniężnej w

związku z przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką, pracownikowi przysługuje

jedna, korzystniejsza dla niego odprawa. Sąd Okręgowy oddalił natomiast apelację

powódki w części dotyczącej ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i odszkodowania z

tytułu utraconych świadczeń emerytalnych, uznając, że rozstrzygnięcie Sądu Rejono-

wego w tym zakresie zostało oparte na prawidłowych ustaleniach faktycznych i traf-

nie zastosowanych przepisach prawa materialnego.

Od tego wyroku skargę kasacyjną wniósł pozwany Urząd, który zarzucił naru-

szenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 1 ustawy z

dnia 28 grudnia 1989 r. w związku z art. 17 tej ustawy i art. 10 ust. 3 ustawy o pra-

cownikach samorządowych oraz błędną wykładnię art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. W uzasadnieniu podstaw kasacyjnych pozwany wywiódł, że powódka

jako mianowany pracownik samorządowy została zwolniona z pracy z przyczyn okre-

ślonych w art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych w związku z

tym, że po ustaniu zatrudnienia pozostawała bez pracy od 1 lipca do 31 grudnia 2001

r., otrzymała wynagrodzenie z art. 10 ust. 3 tej ustawy. Od dnia 1 marca 2002 r. po-

wódka otrzymywała emeryturę, a także wystąpiła do pozwanego o wypłatę odprawy

emerytalnej w kwocie 20.061,60 zł. Pozwany odmówił wypłaty tej odprawy, gdyż

uznał, że otrzymane sześciomiesięczne wynagrodzenie za czas pozostawania bez

pracy wyklucza wypłatę odprawy emerytalnej. Pozwany wskazał na orzeczenia Sądu

Najwyższego z dnia 11 lutego 2005 r., I PK 175/04 oraz z dnia 17 marca 2005 r., III

PK 100/04, w których uznano, że mianowany pracownik samorządowy, któremu przy-

sługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy na podstawie art. 10 ust. 3

w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych nie nabywa

prawa do odprawy określonej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Dlatego po-

zwany nie wpłacił powódce tej odprawy. Zatem niewłaściwe jest rozstrzygnięcie Sądu

drugiej instancji zasądzające powódce różnicę pomiędzy wysokością odprawy eme-

rytalnej a odprawą z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Według art. 10 ust.

1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych, rozwiązanie stosunku pracy z pra-

cownikiem samorządowym mianowanym może nastąpić w drodze wypowiedzenia w

razie likwidacji lub reorganizacji urzędu gminy lub innych jego jednostek połączonej

ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia . W przypadku ustania zatrudnienia z tej przy-

czyny pracownikowi przysługuje wynagrodzenie obliczone jak ekwiwalent za urlop

wypoczynkowy za czas pozostawania bez pracy, przez okres nie dłuższy niż 6 mie-

5

sięcy (art. 10 ust. 3 tej ustawy). Zdaniem pozwanego, przesłanka otrzymania wyna-

grodzenia za czas pozostawania bez pracy (rozwiązanie stosunku pracy z powodu

likwidacji lub reorganizacji urzędu połączonego ze zmniejszeniem zatrudnienia) jest

tożsama z przyczyną wskazaną w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Po-

nieważ mianowany pracownik samorządowy na podstawie przepisów regulujących

jego prawa i obowiązki otrzymuje w takim przypadku szczególne świadczenie, a jest

to równocześnie rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1

tej ustawy, to zgodnie z jej art. 17 zdanie drugie, nie może otrzymać odprawy okre-

ślonej w art. 8 tej ustawy. Przepis art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., na

którym oparł swój wyrok Sąd Okręgowy, stwierdza, że w razie zbiegu prawa do od-

prawy przewidzianej w ust. 1 i jednorazowej odprawy pieniężnej w związku z przej-

ściem na emeryturę lub rentę inwalidzką, pracownikowi przysługuje jedna, korzyst-

niejsza dla niego odprawa. Przepis ten dotyczy zbiegu tylko tych dwóch odpraw, a w

przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze zbiegiem odprawy emerytalnej i „in-

nego świadczenia" z art. 17 tej ustawy w związku z art. 10 ust. 3 ustawy o pracowni-

kach samorządowych. Zdaniem pozwanego, przepis ten powinien być interpreto-

wany tak samo w tym przypadku. Inna wykładnia „rodzić może sytuacje sprzyjające

nadużyciu prawa, polegające na świadomym pozostawaniu pracownika mianowa-

nego bez pracy przez okres 6-ciu miesięcy i pobieraniu wynagrodzenia mimo posia-

dania uprawnień do świadczenia emerytalnego, a następnie przejściu na emeryturę i

otrzymanie 6-cio miesięcznej odprawy emerytalnej".

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W rozpoznawanej sprawie występuje potrzeba rozważenia możliwości zbiegu

praw do trzech świadczeń przysługujących mianowanemu pracownikowi samorządo-

wemu w przypadku rozwiązania stosunku pracy w razie reorganizacji urzędu połą-

czonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia, następnie pozostawania bez pracy

przez okres sześciu miesięcy i uzyskania po upływie tego okresu emerytury. Pierw-

szym z tych świadczeń jest odprawa pieniężna przysługująca pracownikowi, z którym

został rozwiązany stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków

pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy (art. 8 tej ustawy). Taką odprawę w kwo-

cie 6.561 zł pozwany wypłacił powódce. Drugim świadczeniem jest wynagrodzenie

6

obliczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy za czas pozostawania bez pracy,

przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy, przysługujące w razie rozwiązania sto-

sunku pracy z pracownikiem samorządowym mianowanym w drodze wypowiedzenia

w przypadku reorganizacji urzędu połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia

(art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pra-

cownikach samorządowych). Również to świadczenie pozwany wypłacił powódce. I

wreszcie trzecim świadczeniem jest odprawa emerytalna przysługująca pracownikom

samorządowym przy przechodzeniu na emeryturę na podstawie art. 21 ustawy o pra-

cownikach samorządowych w związku z art. 28 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o

pracownikach urzędów państwowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 86, poz. 953

ze zm.). Tego świadczenia pozwany powódce nie wypłacił i dotyczy go żądanie sta-

nowiące wyłączny przedmiot rozpoznania w postępowaniu kasacyjnym, przy czym

pozwany nie kwestionuje już spełnienia przez powódkę przesłanek nabycia tej od-

prawy emerytalnej. Aby ocenić rzeczywiście występujący problem prawny należy

ustalić istotę rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji. Otóż Sąd Okręgowy uznał, że

wypłacona powódce odprawa z art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. była świad-

czeniem nienależnym. Nie dostrzegł natomiast przeszkód w jednoczesnym nabyciu

prawa do odprawy emerytalnej i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.

Dlatego też na poczet odprawy emerytalnej zaliczył (potrącił) powódce wypłaconą

(nienależnie) odprawę z art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (por. wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 9 listopada 1990 r., I PR 351/90, OSP 1991 nr 7-8, poz. 169 oraz

z dnia 5 maja 1999 r., I PKN 665/98, OSNAPiUS 2000 r. nr 14, poz. 535). Dokonanie

tego zaliczenia (potrącenia) nie może już być przedmiotem rozpoznania w postępo-

waniu kasacyjnym, a ocena, że odprawa wypłacona na podstawie art. 8 ustawy z

dnia 28 grudnia 1989 r. była świadczeniem nienależnym jest niewątpliwie trafna. Po-

wódka otrzymała bowiem wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy na pod-

stawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorzą-

dowych, a to z mocy art. 17 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. wyłącza możliwość na-

bycia prawa do odprawy z art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (tak w szczególno-

ści wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2005 r., I PK 175/04, OSNP 2005 nr

20, poz. 317, według którego mianowany pracownik samorządowy, któremu przysłu-

guje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy na podstawie art. 10 ust. 3 w

związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych nie nabywa

prawa do odprawy określonej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczegól-

7

nych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczą-

cych zakładu pracy). Jednakże, wskazane wyżej zaliczenie przez Sąd Okręgowy od-

prawy określonej w art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. na poczet odprawy emery-

talnej oznacza, że istota problemu prawnego występującego przy rozpoznaniu skargi

kasacyjnej polega na odpowiedzi na pytanie, czy otrzymanie wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2

ustawy o pracownikach samorządowych wyłącza nabycie prawa do odprawy emery-

talnej na podstawie art. 21 tej ustawy w związku z art. 28 ustawy o pracownikach

urzędów państwowych. Na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco, a w każdym

razie nabycie prawa do tych świadczeń nie jest wyłączone przez wskazany w skar-

dze kasacyjnej jako jej podstawa art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (zgod-

nie z art. 39813

§ 1 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę wyłącznie w granicach

jej podstaw). Przepis art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. (w brzmieniu usta-

lonym przez art. 3 pkt 3 lit. d ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o zmianie niektórych

ustaw dotyczących zatrudnienia oraz zaopatrzenia emerytalnego, Dz.U. Nr 21, poz.

84) stanowi, że w razie zbiegu prawa do odprawy przewidzianej w art. 8 ust. 1

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. i jednorazowej odprawy pieniężnej w związku z

przejściem na emeryturę lub rentę inwalidzką, pracownikowi przysługuje jedna, ko-

rzystniejsza dla niego odprawa. Przepis ten nie dotyczy więc zbiegu odprawy emery-

talnej z wynagrodzeniem za czas pozostawania bez pracy przysługującym na pod-

stawie art. 10 ust. 3 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorzą-

dowych, lecz zbiegu dwóch odpraw (emerytalnej i przysługującej z mocy art. 8

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.). Wskutek dokonania przez Sąd Okręgowy wyżej

opisanego zaliczenia świadczeń, powódka nie otrzymała jednak tych dwóch odpraw,

lecz odprawę emerytalną i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Te dwa

świadczenia oparte są na różnych podstawach faktycznych i prawnych i przysługują

niezależnie, a w każdym razie ich zbiegu nie wyłącza art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. (wobec związania podstawami skargi kasacyjnej nie ma potrzeby ani

możliwości rozważania, czy w obowiązującym stanie prawnym nie występują prze-

pisy, które uzasadniać mogą wyłączenie jednoczesnego nabycia prawa do tych

świadczeń). Odwołać należy się natomiast do wykładni przedstawionej w wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2004 r., III PK 53/04 (OSNP 2005 nr 13, poz.

191), według którego urzędnikowi państwowemu przysługuje jednorazowa odprawa

na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych w razie

8

przejścia na emeryturę bezpośrednio po następujących po sobie bez przerwy okre-

sach pobierania świadczenia na podstawie art. 131

tej ustawy i świadczenia przed-

emerytalnego. Dotyczy on bowiem zbiegu prawa do odprawy emerytalnej przysługu-

jącej na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych (w

przypadku powódki w związku z art. 21 ustawy o pracownikach samorządowych) z

wynagrodzeniem za czas pozostawania bez pracy (świadczeniem pieniężnym ze

środków budżetu państwa) przysługującym na podstawie art. 131

ustawy o pracowni-

kach urzędów państwowych, które ma analogiczny charakter, jak wynagrodzenie za

czas pozostawania bez pracy przysługujące na podstawie art. 10 ust. 3 w związku z

art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach samorządowych. Z trafnych wywodów

uzasadnienia tego wyroku wynika, że pobieranie przez pracownika mianowanego

(urzędnika państwowego, pracownika samorządowego) przez okres 6 miesięcy wy-

nagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, nie wyłącza nabycia przez niego

prawa do odprawy emerytalnej, w przypadku uzyskania emerytury bezpośrednio po

tym okresie.

Z tych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art.

39814

k.p.c.

========================================