II CSK 205/06

Wyrok z dnia 14 listopada 2006 r., II CSK 205/06

Jeżeli po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty okaże się, że

zobowiązanie wekslowe pozwanego nie powstało, sąd powinien uwzględnić

powołany w pozwie stosunek podstawowy także wtedy, gdy podstawą

żądania powoda był weksel wystawiony w celu zabezpieczenia innego

stosunku prawnego łączącego strony.

Sędzia SN Helena Ciepła (przewodniczący)

Sędzia SN Marian Kocon

Sędzia SN Barbara Myszka (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Banku Polska Kasa Opieki, S.A. w

W., IV Oddziału w P. przeciwko Przedsiębiorstwu Rolnemu "R.", spółce z o.o. w K.,

Romanowi S., Barbarze S., Jerzemu G. i Pawłowi B. o zapłatę, po rozpoznaniu na

posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 14 listopada 2006 r. skargi

kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 7

grudnia 2005 r.

uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w

Poznaniu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

W dniu 18 września 2003 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu wydał nakaz zapłaty,

którym orzekł, że pozwani Przedsiębiorstwo Rolne „R.”, spółka z o.o. w K., Roman

S., Barbara S., Jerzy G., Paweł B. i Jerzy W. mają w ciągu dwóch tygodni od dnia

doręczenia nakazu zapłacić solidarnie powodowi Bankowi Polska Kasa Opieki S.A.

w W., IV Oddział w P., kwotę 189 229,53 zł wraz z odsetkami i kosztami

postępowania albo wnieść w tym terminie zarzuty.

Po rozpoznaniu sprawy na skutek zarzutów Przedsiębiorstwa Rolnego „R.”

spółki z o.o. w K., Romana S., Barbary S., Jerzego G. i Pawła B., Sąd Okręgowy

wyrokiem z dnia 17 listopada 2004 r. uchylił w stosunku do nich wydany nakaz

zapłaty i zasądził od nich solidarnie na rzecz powoda kwotę 75 820,43 zł z

ustawowymi odsetkami od dnia 5 sierpnia 2003 r., natomiast dalej idące powództwo

oddalił. Istotne elementy stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzeczenia

przedstawiały się następująco.

W dniu 31 grudnia 1997 r. pozwana spółka zawarła z Powszechnym Bankiem

Gospodarczym S.A. – Grupa Pekao S.A., Oddział w P. umowę kredytową nr

252/97. Udzielony na jej podstawie kredyt został spłacony w ten sposób, że w dniu

30 września 1998 r. spółka zawarła umowę kredytową nr 141/98 i otrzymanym

kredytem spłaciła zobowiązanie wynikające z umowy nr 252/97. Zgodnie z umową

kredytową nr 141/98, Powszechny Bank Gospodarczy S.A. – Grupa Pekao S.A.

Oddział w P, udzielił spółce kredytu dewizowego w wysokości 266 484,74 marek

niemieckich, na zabezpieczenie którego spółka wręczyła weksel in blanco wraz z

pisemną deklaracją. Bank miał prawo wypełnić otrzymany weksel na sumę

odpowiadającą zadłużeniu z tytułu kredytu z odsetkami, prowizją i innymi kosztami.

Za zobowiązanie kredytowe spółki poręczyli Roman S., Barbara S., Jerzy G., Sylwia

G. i Paweł B., składając podpisy na wekslu i deklaracji. Zabezpieczeniem

zobowiązania wynikającego z umowy nr 141/98 były ponadto zawarte przez spółkę

w dniu 30 września 1998 r. umowy przewłaszczenia stada krów o wartości 270 000

zł oraz maszyn i urządzeń rolniczych o wartości 253 100 zł.

W dniu 17 listopada 1998 r. pozwana spółka zawarła z Powszechnym

Bankiem Gospodarczym S.A. – Grupa Pekao S.A., Oddział w P. kolejną umowę

kredytową oznaczoną nr 155/98. Na jej podstawie Bank udzielił spółce kredytu

dewizowego w wysokości 197 400 marek niemieckich, na zabezpieczenie którego

spółka wręczyła weksel in blanco. Zgodnie z deklaracja wekslową, Bank miał prawo

wypełnić otrzymany weksel na sumę odpowiadającą zadłużeniu z tytułu kredytu

wraz z odsetkami, prowizją i innymi kosztami. Za wykonanie zobowiązania

wynikającego z umowy kredytowej nr 155/98 poręczyli pozwani Roman S., Barbara

S., Jerzy G., Paweł B. i Jerzy W., składając podpisy na wekslu i deklaracji.

Zabezpieczeniem zobowiązania wynikającego z umowy kredytowej nr 155/98 była

ponadto zawarta w dniu 17 listopada 1998 r. umowa przewłaszczenia maszyn i

urządzeń rolniczych o wartości 530 319 zł. W dniach 26 lutego i 31 maja 1999 r.

pozwana spółka zawarła z Powszechnym Bankiem Gospodarczym S.A., Grupa

Pekao S.A., Oddział w P. kolejne umowy przewłaszczenia ruchomości na

zabezpieczenie zobowiązań wynikających z umów kredytowych nr 141/98 i nr

155/98.

W dniu 1 grudnia 1998 r. Powszechny Bank Gospodarczy S.A., Grupa Pekao

S.A. został wykreślony z rejestru handlowego w związku z połączeniem się z

powodowym Bankiem Polska Kasa Opieki S.A. z siedzibą w W.

Pismem z dnia 10 maja 2001 r. powodowy Bank wezwał pozwaną spółkę do

zapłaty kwoty 975 372,82 zł obejmującej zadłużenie wynikające – według stanu na

dzień 1 kwietnia 2001 r. – z umów kredytowych nr 141/98 w wysokości 600 229,44

zł i nr 155/98 w wysokości 375 143,38 zł. Następnie, w dniu 14 maja 2001 r.,

uzupełnił otrzymany od pozwanej spółki weksel in blanco na kwotę 633 508,29 zł,

określając termin płatności na dzień 25 maja 2001 r. Listami poleconymi z dnia 14

maja 2001 r. zawiadomił pozwanych o wypełnieniu weksla na kwotę 633 508,29 zł

wynikającą z umowy kredytowej nr 141/98 i wezwał ich do zapłaty. Równocześnie

zlecił dokonanie wyceny maszyn i urządzeń rolniczych oraz zwierząt hodowlanych

objętych umowami przewłaszczenia. Ruchomości te zostały wycenione przez

rzeczoznawcę na kwotę 619 180 zł i o tę kwotę powód zmniejszył zadłużenie spółki.

W wyniku dokonanego zarachowania, według stanu na dzień 1 sierpnia 2001 r.,

pozostały do zapłaty: z umowy kredytowej nr 141/98 odsetki w kwocie 189 229,53

zł, a z umowy nr 155/98 kapitał w kwocie 167 411 zł oraz odsetki w kwocie 118

268,37 zł.

Wnosząc pozew w niniejszej sprawie powód dołączył weksel wypełniony na

kwotę 633 508,29 zł i twierdził, że zabezpiecza on zobowiązanie wynikające z

umowy kredytowej nr 141/98. W rzeczywistości weksel ten wręczony został na

zabezpieczenie zobowiązania z umowy kredytowej nr 155/98, natomiast weksel

dany na zabezpieczenie zobowiązania z umowy nr 141/98 dołączony został do akt

innej, toczącej się równolegle sprawy. Wynika to z porównania podpisów złożonych

przez poręczycieli na wekslach i sporządzanych do nich deklaracjach. Ze sprzedaży

przewłaszczonych ruchomości, wycenionych na kwotę 619 180 zł, powód uzyskał

kwotę 900 000 zł.

Sąd Okręgowy uznał, że podniesiony przez pozwanych zarzut wypełnienia

weksla in blanco niezgodnie z upoważnieniem wynikającym z deklaracji jest

uzasadniony, ponieważ weksel wręczony na zabezpieczenie określonej

wierzytelności nie może być później wykorzystany dla dochodzenia innej

wierzytelności, zatem zobowiązanie wekslowe pozwanej spółki, która weksel

wręczyła, oraz pozwanych, którzy podpisali go jako poręczyciele, nie powstało.

Pozwani podnieśli jednak zarzuty dotyczące stosunku podstawowego, jakim

było zawarcie umowy kredytowej nr 141/98, wobec czego zasadność roszczenia

podlegać musi ocenie w świetle postanowień tej umowy. Jeżeli deklaracja

wekslowa, upoważniająca uprawnionego posiadacza weksla in blanco do

wypełnienia go w uzgodniony sposób, czyni zadość – w zakresie zabezpieczenia

spłaty długu wystawcy takiego weksla przez inne osoby składające deklarację –

przesłankom poręczenia cywilnego za dług przyszły, uzasadniona jest

odpowiedzialność tych osób z umowy poręczenia. W niniejszej sprawie – stwierdził

Sąd Okręgowy – dołączona do pozwu deklaracja wekslowa czyni zadość

wymaganiom określonym w art. 876 § 1 k.c., wobec czego między poprzednikiem

prawnym powoda a pozwanymi Romanem S., Barbarą S., Jerzym G. i Pawłem B.

doszło do zawarcia umowy poręczenia. Wymienieni pozwani odpowiadają więc –

solidarnie z pozwaną spółką jako kredytobiorcą – za zobowiązania wynikające z

umowy kredytowej nr 141/98. Skoro jednak powód uzyskał ze sprzedaży

przewłaszczonych ruchomości kwotę 900 000 zł, powinien zaliczyć ją w całości na

poczet zobowiązań pozwanej spółki, w tym na poczet kapitału z umowy nr 141/98

kwotę 484 056 zł, na poczet kapitału z umowy nr 155/98 kwotę 302 535 zł i na

poczet odsetek z umowy nr 141/98 kwotę 113 409 zł. Z umowy kredytowej nr

141/98 pozostała zatem do zapłaty reszta odsetek w kwocie 75 820,43 zł i kwotę tę

Sąd Okręgowy zasądził na rzecz powoda, jako następcy prawnego Powszechnego

Banku Gospodarczego S.A., Grupa Pekao S.A.

Na skutek apelacji pozwanych Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 7

grudnia 2005 r. zmienił powyższy wyrok i oddalił powództwo, stwierdzając, że

dochodzenie roszczenia wynikającego z umowy kredytowej nr 141/98 na podstawie

weksla wystawionego przy okazji zawierania innego kontraktu było równoznaczne z

naruszeniem porozumienia wekslowego zawartego w związku ze sfinalizowaniem

umowy nr 155/98. Zgodnie z ustaloną judykaturą, zobowiązanie wekslowe osoby,

która wręczyła weksel, nie powstaje w razie wypełnienia weksla in blanco

niezgodnie z otrzymanym upoważnieniem. Powód nie wykazał zatem, że pozwani

byli zobowiązani z dołączonego do pozwu weksla do zapłaty zadłużenia

wynikającego z umowy kredytowej nr 141/98. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji

nie mógł wydawać nakazu zapłaty, skoro zaś w sprawie od początku nie było

podstaw do wydania nakazu zapłaty, powód nie mógł później skutecznie powołać

się na podstawę faktyczną i prawną wynikającą z łączącego strony stosunku

podstawowego w postaci umowy nr 141/98. Oznaczało to – stwierdził Sąd

Apelacyjny – zastąpienie dotychczasowej podstawy inną, odnoszącą się do innych

norm prawa materialnego, co w świetle art. 495 § 2 k.p.c. jest niedopuszczalne. Po

wniesieniu zarzutów przedmiotem badania Sądu pierwszej instancji mógł być

jedynie stosunek prawny, w związku z którym wystawiono weksel, czyli umowa

kredytowa nr 155/98, a tego stosunku prawnego powód, jako źródła zobowiązania

pozwanych, nie powołał. Powód może wprawdzie – jak wynika z art. 495 § 3 k.p.c.

– powołać nowe fakty i dowody, lecz musi uczynić to w terminie tygodnia od

doręczenia mu pisma zawierającego zarzuty, natomiast pismo powoda,

wyjaśniające jakie weksle zabezpieczały spłatę kredytów udzielonych pozwanej

spółce, złożone zostało po upływie tego terminu. W konsekwencji, przeniesienie

sporu z płaszczyzny stosunku wekslowego na płaszczyznę stosunku prawa

cywilnego było – zdaniem Sądu Apelacyjnego – niedopuszczalne.

W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego powód – powołując się

na obydwie podstawy kasacyjne – wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania. W ramach pierwszej podstawy wskazał na naruszenie art.

65 k.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia

1936 r. – Prawo wekslowe (Dz.U. Nr 37, poz. 282) przez błędną wykładnię,

polegającą na przyjęciu, że wystawienie weksla in blanco kreuje zobowiązanie

abstrakcyjne. W ramach drugiej podstawy podniósł zarzut obrazy art. 233 § 1, art.

328 § 2, art. 382, art. 495 § 2 i 496 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

U podstaw rozstrzygnięcia podjętego zaskarżonym wyrokiem legło

przekonanie Sądu Apelacyjnego o niedopuszczalności przeniesienia sporu z

płaszczyzny stosunku prawa wekslowego na płaszczyznę stosunku prawa

cywilnego wynikającego z zawarcia umowy kredytowej nr 141/98. Przyczyną tej

niedopuszczalności miała być okoliczność, że dołączony do pozwu weksel nie był

tym, który pozwana spółka wręczyła na zabezpieczenie kredytu udzielonego na

podstawie wymienionej umowy. Przedmiotem badania Sądu pierwszej instancji po

wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty mógłby być bowiem wyłącznie stosunek

prawny, w związku z którym wystawiono weksel, a więc umowa kredytowa nr

155/98, gdyby powód powołał się na nią w terminie określonym w art. 495 § 3

zdanie drugie k.p.c., czego nie uczynił. Przeniesienie sporu na płaszczyznę

stosunku prawnego wynikającego z umowy nr 141/98 było – w ocenie Sądu

Apelacyjnego – niedopuszczalne ze względu na regulację zawartą w art. 495 § 2

k.p.c.

Weksel in blanco może być środkiem zabezpieczenia wierzytelności

wynikających z różnorodnych stosunków prawnych. Wystawiony jako własny i

wręczony w związku z zawarciem umowy kredytowej, prowadzi do powstania

zobowiązania wekslowego wystawcy, powinien być jednak przez kredytodawcę

wypełniony zgodnie z zawartym porozumieniem. Powstałe zobowiązanie wekslowe

ma charakter samodzielny i abstrakcyjny, a więc niezależny od podstawy prawnej,

która spowodowała jego zaciągnięcie. Jeżeli posiadaczem weksla jest remitent,

czyli pierwszy wierzyciel, przysługują mu dwa roszczenia – ze stosunku

podstawowego (kauzalnego) oraz z weksla. Wybór między nimi należy do

wierzyciela, który może tylko raz uzyskać zaspokojenie swojej wierzytelności.

Wręczając i przyjmując weksel, strony obejmują swoją wolą jego funkcję

zabezpieczającą (causa cavendi), z której wynika, że inkorporowana w nim

wierzytelność ma ułatwić zaspokojenie wierzyciela w ramach stosunku

podstawowego. Wygaśnięcie stosunku podstawowego uniemożliwia zatem

dochodzenie wierzytelności wekslowej, a wygaśnięcie zobowiązania wekslowego w

sposób prowadzący do zaspokojenia wierzyciela powoduje wygaśnięcie

zabezpieczonej wierzytelności. Jedynie wygaśnięcie zobowiązania wekslowego bez

zaspokojenia wierzyciela lub nieistnienie tego zobowiązania nie ma wpływu na

stosunek podstawowy, stąd swoisty priorytet stosunku podstawowego wobec

stosunku wynikającego z weksla (zob. uchwałę połączonych Izb: Izby Cywilnej oraz

Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia

1972 r., III PZP 17/70, OSNCP 1973, nr 5, poz. 72 oraz wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 14 marca 1997 r., I CKN 48/97, OSNC 1997, nr 9, poz. 124, z dnia 31 maja

2001 r., V CKN 264/00, nie publ. i z dnia 9 grudnia 2004 r., II CK 170/04, nie publ.).

Dochodząc wierzytelności wekslowej wierzyciel nie musi wykazywać podstawy

prawnej zobowiązania, może powołać się tylko na treść weksla. W stosunkach

między wystawcą a remitentem samodzielność zobowiązania wekslowego ulega

jednak złagodzeniu. Jeżeli zobowiązanie wekslowe jest ważne, wystawca może

bowiem – w braku skutecznych zarzutów wekslowych – przeciwstawić zarzuty

oparte na jego stosunkach osobistych z wierzycielem, czyli zarzuty dotyczące

stosunku podstawowego. Może zatem kwestionować samo istnienie lub rozmiar

roszczenia wekslowego ze względu na jego związek ze stosunkiem podstawowym.

Spór przenosi się wówczas z płaszczyzny stosunku wekslowego na płaszczyznę

stosunku prawa cywilnego, nie dochodzi jednak do zmiany powództwa, ponieważ

przedmiotem rozpoznania jest nadal to samo roszczenie wekslowe, a powód

jedynie przydaje mu dodatkowe uzasadnienie faktyczne i prawne.

Problem dopuszczalności odwołania się do stosunku podstawowego i

rozpoznania żądania na jego podstawie wyłania się dopiero wtedy, gdy okaże się,

że roszczenie wekslowe nie istnieje, w postępowaniu toczącym się na skutek

zarzutów od nakazu zapłaty zmiana powództwa, polegająca na zmianie

okoliczności faktycznych przytoczonych dla uzasadnienia żądania (art. 187 § 1 pkt

2 k.p.c.), jest bowiem niedopuszczalna (art. 495 § 2 k.p.c.). W orzecznictwie utrwalił

się jednak pogląd, że w sytuacji, w której powód powołał się jedynie na dołączony

do pozwu weksel, a roszczenie wekslowe okaże się bezpodstawne, sąd powinien

umożliwić powodowi zmianę podstawy żądania przez przytoczenie faktów

uzasadniających cywilnoprawne roszczenie zabezpieczone wekslem. Wymaga tego

pierwszeństwo stosunku podstawowego wobec stosunku wynikającego z weksla,

zasada równości stron, bo skoro pozwanemu wolno na obronę przed roszczeniem

wekslowym powoda powoływać się na fakty dotyczące stosunku podstawowego, to

trzeba również powodowi umożliwić powołanie takich faktów dla ratowania nakazu

przed uchyleniem, a także ekonomia procesowa, gdyż w razie niedopuszczenia

zmiany podstawy żądania sąd uchyliłby wprawdzie nakaz i oddalił powództwo, ale

powód mógłby niezwłocznie wytoczyć pozwanemu nowe powództwo, oparte tylko

na faktach uzasadniających roszczenie cywilnoprawne, które przy zasadności tej

podstawy musiałoby być uwzględnione. Przyjmowano zatem, że sąd, rozpoznając

zarzuty od nakazu zapłaty wydanego na podstawie weksla, może – w granicach

nakazu – uwzględnić podstawy faktyczne i prawne, wynikające ze stosunku

podstawowego. Podkreślano jednak, że dopuszczalna w takim zakresie zmiana

podstawy faktycznej żądania może służyć tylko do utrzymania nakazu zapłaty, nie

zaś do rozszerzenia żądania pozwu (zob. uchwałę połączonych Izb: Izby Cywilnej

oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 kwietnia 1972 r., III PZP

17/70 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 1997 r., I CKN 48/97 i z dnia

24 października 2000 r., V CKN 136/00, OSNC 2001, nr 6, poz. 89).

Dochodząc wierzytelności wekslowej wierzyciel może wreszcie w pozwie –

niezależnie od powołania się na treść weksla – przytoczyć fakty i dowody

uzasadniające roszczenie wynikające ze stosunku podstawowego. Innymi słowy,

może oprzeć żądanie pozwu na dwóch podstawach faktycznych i prawnych,

czyniąc podstawą zasadniczą dołączony do pozwu weksel. Jeżeli w takiej sytuacji

okaże się, że zobowiązanie wekslowe nie istnieje, sąd musi rozpoznać żądanie

wynikające z drugiej, dodatkowej podstawy przytoczonej przez powoda.

Należy dodać, że po nowelizacji art. 495 k.p.c. dokonanej ustawą z dnia 24

maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o

zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w

sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 48,

poz. 554) w doktrynie zakwestionowano aktualność dotychczasowego kierunku

orzecznictwa umożliwiającego powodowi – w sytuacji, w której powołał się on tylko

na dołączony do pozwu weksel, a roszczenie wekslowe okazało się bezpodstawne

– zmianę podstawy żądania przez przytoczenie faktów uzasadniających roszczenie

zabezpieczone wekslem. Stan faktyczny niniejszej sprawy nie uzasadnia jednak

potrzeby rozważania argumentów mających przemawiać za trafnością tego

zapatrywania.

Powód – wnosząc o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym –

powołał się na dołączony do pozwu weksel, a ponadto w uzasadnieniu żądania

przytoczył, że udzielił pozwanej spółce kredytu nr 141/98, zabezpieczonego

wystawionym przez nią wekslem, za zapłatę którego poręczyli pozostali pozwani.

Dołączył też deklarację wekslową z dnia 30 września 1998 r. oraz kierowane do

pozwanych wezwania do zapłaty. Nie ulega zatem wątpliwości, że powód już w

pozwie oparł żądanie na dwóch podstawach faktycznych i prawnych; jako

zasadniczą wskazał podstawę wekslową, ale przytoczył też fakty i dowody

uzasadniające roszczenie cywilnoprawne zabezpieczone – jego zdaniem –

dołączonym wekslem. Dopuszczalność takiego konstruowania pozwu nie budzi

wątpliwości; powód nie ma obowiązku przedstawiania sądowi własnej kwalifikacji

prawnej żądania, musi natomiast przytoczyć uzasadniające je okoliczności

faktyczne, okoliczności te mogą jednak kryć w sobie więcej niż jedno roszczenie

materialnoprawne.

Powód – co bezsporne – wypełnił dołączony do pozwu weksel niezgodnie z

porozumieniem wynikającym z deklaracji wekslowej, wobec czego zobowiązanie

wekslowe pozwanych nie powstało (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego

1998 r., III CKN 342/97, OSNC 1998, nr 9, poz. 141, z dnia 17 czerwca 1999 r., I

CKN 51/98, OSNC 2000, nr 2, poz. 27, z dnia 4 czerwca 2003 r., I CKN 434/01,

"Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego" 2004, nr 12, s. 31 oraz z dnia 17

września 2004 r., V CK 562/03, "Prawo Bankowe" 2005, nr 3, s. 17). W tej sytuacji –

wobec powołania się przez powoda już w pozwie na zawarcie umowy kredytowej i

wynikające z niej roszczenie – obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było

dokonanie oceny zasadności żądania pozwu w świetle dodatkowych okoliczności

faktycznych przytoczonych dla jego uzasadnienia.

Rozważenia wymaga z kolei kwestia, czy reguła ta odnosi się także do

sytuacji, w której wierzyciel błędnie przyporządkował otrzymane weksle in blanco

umowom zawartym z dłużnikiem i w taki sposób je wypełnił, wskutek czego

dołączony do pozwu weksel nie jest tym, który dłużnik wystawił w celu

zabezpieczenia wykonania powołanej w pozwie umowy. Sąd Apelacyjny uznał, że

po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty przedmiotem badania Sądu pierwszej

instancji mógłby być wyłącznie stosunek prawny, w związku z którym został

wystawiony weksel, czyli umowa kredytowa nr 155/98. Co więcej, uznał, że Sąd

pierwszej instancji nie mógł wydać nakazu zapłaty, skoro powód nie wykazał, że

pozwani zobowiązani byli z dołączonego do pozwu weksla do zapłaty zadłużenia

wynikającego z umowy kredytowej nr 141/98. U podstaw zaskarżonego wyroku

zatem legło stanowisko, że powód – występując o wydanie nakazu zapłaty na

podstawie weksla – może dodatkowo powołać się jedynie na takie okoliczności

faktyczne, które uzasadniają zobowiązanie będące podstawą wystawienia weksla,

tylko bowiem takie okoliczności faktyczne mogą podlegać badaniu, jeżeli po

wniesieniu zarzutów okaże się, że roszczenie wekslowe nie powstało.

Przedstawione stanowisko budzi uzasadnione zastrzeżenia, nie tylko natury

funkcjonalnej, to bowiem wierzyciel – wnosząc o wydanie nakazu zapłaty na

podstawie weksla – decyduje o tym, czy powołać się tylko na załączony weksel, czy

przytoczyć w pozwie także fakty i dowody uzasadniające roszczenie cywilnoprawne

zabezpieczone wekslem. Jeżeli na skutek omyłki wypełnił i dołączył do pozwu

weksel wystawiony w celu zabezpieczenia innej umowy niż ta, z której – według

przytoczonych twierdzeń – ma wynikać roszczenie dochodzone na podstawie

weksla, trzeba przyjąć, że jako podstawę zaciągniętego zobowiązania powołał

umowę wskazaną w pozwie. W niniejszej sprawie powód – choć użył niewłaściwego

weksla – poszukiwał zaspokojenia roszczenia wynikającego z umowy kredytowej nr

141/98, natomiast odrębnym zagadnieniem jest w takim wypadku merytoryczna

ocena zasadności żądania pozwu, gdyż w postępowaniu nakazowym kwestia

istnienia materialnej podstawy prawnej żądania może być przedmiotem badania w

pełnym zakresie dopiero w toku postępowania wywołanego wniesieniem zarzutów.

Wobec podniesienia przez pozwanych skutecznych zastrzeżeń co do zgodności

wypełnienia weksla z dołączoną do niego deklaracją okazało się, że zobowiązanie

wekslowe nie powstało. Ujemną konsekwencją posłużenia się niewłaściwym

wekslem in blanco była więc utrata roszczenia wekslowego. Skoro jednak powód

już w pozwie powołał się na stosunek kauzalny w postaci umowy kredytowej nr

141/98, obowiązkiem Sądów było rozpoznanie żądania pozwu w świetle

przytoczonych przez niego dodatkowych okoliczności faktycznych, a więc umowy

powołanej przez powoda (art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.). Nie stała temu na przeszkodzie

okoliczność, że podstawą żądania był weksel wystawiony przez pozwanych w celu

zabezpieczenia innej umowy. Tak, jakkolwiek bez bliższego uzasadnienia,

zagadnienie to rozstrzygnął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 1997 r.,

I CKN 48/97 (OSNC 1997, nr 9, poz. 124).

Sąd Apelacyjny zatem bezpodstawnie uchylił się od rozpoznania sporu na

podstawie stosunku cywilnoprawnego wynikającego z zawarcia powołanej przez

powoda już w pozwie umowy kredytowej nr 141/98. W tej sytuacji – wobec

konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania – rozważanie pozostałych zarzutów podniesionych w skardze

kasacyjnej trzeba uznać za zbędne.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1 oraz art.

108 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c. orzekł, jak w sentencji.