II UK 116/06

Wyrok z dnia 29 stycznia 2007 r.

II UK 116/06

Okres przedawnienia, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), biegnie od dnia wymagalności należności z ty-

tułu składek na ubezpieczenia społeczne do dnia wydania decyzji zobowiązują-

cej do zapłaty tej należności.

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk

(sprawozdawca), Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 stycznia

2007 r. sprawy z odwołania Urzędu Gminy S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych-Oddziałowi w G. o zapłatę składek ubezpieczeniowych, na skutek

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia

15 listopada 2005 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 15 stycznia 1999 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w G. ustalił, że zobowiązanie Urzędu Gminy S. z tytułu składek na ubezpieczenie

społeczne wynosi 34.108,65 zł, a odsetki na dzień wydania decyzji 58.840 zł, przy

czym zaległości dotyczą składek od czerwca 1994 r. do listopada 1994 r. i od grudnia

1997 r. do maja 1998 r. oraz za wrzesień 1998 r.

Po rozpoznaniu odwołania Urzędu Gminy S., Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 24 kwiet-

nia 2002 r. zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że Urząd Gminy S. nie ma zaległości

w spłacie składek na ubezpieczenie społeczne. Sąd ustalił, że wprawdzie składki

były opłacane nieterminowo, jednak Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przedsta-

wił wyliczenia należności objętej decyzją. Wyrok ten na skutek apelacji Zakładu

2

Ubezpieczeń Społecznych został uchylony wyrokiem Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 16 maja 2003 r. i sprawa została prze-

kazana Sądowi Okręgowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Sąd Apela-

cyjny uznał, że zgodnie z § 14 ust. 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29

stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie

społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i

świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz.

330 ze zm.) składki powinny zostać zapłacone za każdy miesiąc do dnia 15 następ-

nego miesiąca kalendarzowego. W przypadku dokonania zapłaty z opóźnieniem

część wpłaty mogła być zaliczona na odsetki. Obowiązkiem Sądu pierwszej instancji

jest ustalenie przy pomocy opinii biegłego księgowego należności z tytułu składek i

odsetek przy zastosowaniu wskazanych zasad.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 6 czerwca 2005 r. [...]

zmienił zaskarżoną decyzję ograniczając zobowiązanie z tytułu zaległych składek do

kwoty 23.617,93 zł i odsetek do kwoty 54.909,40 zł i w tym zakresie oddalił odwoła-

nie. Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłej z zakresu księgowości, która stwier-

dziła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo z punktu widzenia rachunko-

wego dokonał zaliczenia składek wpłaconych po terminie za wyjątkiem grudnia 1997

r. i roku 1998 . Dokonując korekty biegła ustaliła, że Urząd Gminy S. opłacał składki

na ubezpieczenie społeczne z opóźnieniem za styczeń 1994 r., od maja 1994 r. do

listopada 1994 r., za grudzień 1997 r. i (na koncie agentów) za luty 1998 r. Kwoty

przekazywane po terminie płatności na poczet składki bez pełnej kwoty odsetek za

zwłokę zaliczane są w części na kwotę zaległych składek, zaś w części na odpowia-

dającą kwocie należności głównej kwotę odsetek za zwłokę. Nie istnieje możliwość,

aby po terminie mogła zostać uregulowana tylko i wyłącznie należność główna, zaś

odsetki za zwłokę od tej należności pozostawały nieuiszczone. W związku z tym bie-

gła ustaliła, że zaległość z tytułu należności głównej wynosi 23.617,93 zł, a z tytułu

odsetek na dzień 15 stycznia 1999 r. 54.909,40 zł. Sąd podzielił opinię biegłej i uznał,

że proporcjonalne zaliczanie wpłacanych po terminie kwot na należność główną i

odsetki jest zgodne z art. 27 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach po-

datkowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.). Należności z

tytułu składek i odsetek nie były w dniu wydania zaskarżonej decyzji (15 stycznia

1999 r.) przedawnione, gdyż najdawniejsza należność z tytułu składek za styczeń

3

1994 r. stała się wymagalna 15 lutego 1994 r. i od tej daty liczony jest pięcioletni

termin przedawnienia.

Apelacje obu stron od tego wyroku zostały oddalone wyrokiem Sądu Apela-

cyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 15 listopada

2005 r. [...]. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji zastosował się do wią-

żących go wytycznych zawartych w wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 16 maja 2003

r., uchylającym pierwszy wyrok Sądu Okręgowego. Wprawdzie sentencja zaskarżo-

nego wyroku została nie w pełni precyzyjnie sformułowana, jednakże jest ona na tyle

jednoznaczna, iż wynika z niej, że Sąd Okręgowy zgodnie z art. 47714

§ 2 k.p.c.

zmienił zaskarżoną decyzję. Z zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, jaką za-

ległość składkową i w jakiej wysokości obowiązany jest zapłacić wnioskodawca.

Określenie tej należności powoduje, że zaskarżony wyrok nadaje się do wykonania.

Prawidłowo został zastosowany przepis art. 27 zdanie drugie ustawy o zobowiąza-

niach podatkowych w sytuacji, gdy wnioskodawca dokonywał wpłat na poczet zale-

głych składek ubezpieczeniowych, wskazując jednocześnie, jakie zaległe składki

opłaca. Słuszny jest pogląd Sądu pierwszej instancji, że należność z tytułu zaległych

składek nie jest przedawniona, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 paź-

dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze

zm.) i art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) od

dnia wymagalności należności do dnia wydania decyzji, która przerywa bieg

przedawnienia, nie upłynął termin pięcioletni. Z tych przyczyn podlegała oddaleniu

apelacja wnioskodawcy. Niezasadna okazała się także apelacja Zakładu Ubezpie-

czeń Społecznych kwestionująca prawidłowość wyliczenia należności. W tym zakre-

sie Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu pierwszej instancji oparte na opinii bie-

głej.

Urząd Gminy S. wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku w części oddalającej

jego apelację. Skargę oparł na obu podstawach wymienionych w art. 3983

§ 1 k.p.c.

wskazując w pierwszej kolejności naruszenie następujących przepisów postępowa-

nia: „ a) art. 385 k.p.c. w związku z art. 233 k.p.c. i art. 123 ustawy z 13 października

1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w

związku z art. 104 i art. 107 § 1-3 k.p.a. z uwzględnieniem art. 77 § 1 k.p.a.; ewentu-

alnie art. 210 § 1 i art. 187 w związku z art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej i art. 31, art.

83 ust. 1 pkt 3 ustawy z 13.10.1998 r. o s.u.s. np w związku z art. 108 ust. 1 i 3 Or-

4

dynacji podatkowej i odpowiednio art. 5 § 3 ustawy z 19.12.1980 r. o zobowiązaniach

podatkowych; b) art. 47714

§ 2 k.p.c. i art. 386 § 6 k.p.c. przez przyjęcie, że sądom

orzekającym w sprawie przysługiwało prawo do zmiany zaskarżonej decyzji oraz, że

wytyczne udzielone przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku Sądowi Okręgowemu w

Gdańsku zwalniają Sąd Apelacyjny od oceny ważności zaskarżonej decyzji oraz po-

stępowania poprzedzającego jej wydanie pod kątem formalno-prawnym". Drugą pod-

stawą skargi jest naruszenie prawa materialnego „art. 23 ust. 4 i 5 ustawy z

13.10.1998 r. o s.u.s. w związku z art. 59 § 2 pkt 5 Ordynacji podatkowej przez przy-

jęcie, że w sprawie nie doszło do wygaśnięcia zobowiązań składkowych stanowią-

cych przedmiot niniejszego postępowania i art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej przez

przyjęcie, że wysokość zaległości składkowych wnioskodawcy precyzyjnie ustalono

wyrokiem z 15 listopada 2005 r. Sądu Okręgowego w Gdańsku”. Uzasadniając

pierwszą podstawę skargi skarżący podniósł, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Spo-

łecznych jest wadliwa pod względem formalno-prawnym, gdyż ustalenie wysokości

kilku zaległości wymaga wskazania daty powstania każdej z tych zaległości. Wska-

zanie miesięcy, za które te zaległości liczono przedstawiono jedynie w treści uzasad-

nienia decyzji. Decyzja wydana z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. jest eliminowana z

obiegu prawnego, nie było więc powodu do zmiany decyzji w trybie art. 47714

§ 2

k.p.c. Zdaniem skarżącego do tego rodzaju decyzji ma zastosowanie przepis art. 21

§ 3 Ordynacji podatkowej, gdyż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia

społeczne powstają w sposób oznaczony w tym przepisie. Oznacza to obowiązek

oddania w decyzji pełnej treści rozstrzygnięcia. W razie zmiany decyzji na podstawie

art. 47714

§ 2 k.p.c. obowiązkiem sądu jest precyzyjne ustalenie zaległości. Precyzji

tej zabrakło w wyroku Sądu Okręgowego, „co Sąd Apelacyjny także zauważył,

stwierdzając o tym w wyroku, że Sąd Okręgowy nie dokonał samodzielnego ustale-

nia zaległości wnioskodawcy z tytułu składek w oderwaniu od poprzedniej decyzji. Te

stwierdzenia oddają to w jaki sposób Sąd Apelacyjny rozumie charakter decyzji z art.

21 § 3 Ordynacji podatkowej, a mianowicie to, że nie rozumie istoty takich decyzji”.

Oba Sądy błędnie uznały, że zobowiązania nie wygasły wobec upływu terminu

przedawnienia. „Zgodnie z przepisem § 5 art. 24 ustawy o s.u.s., art. 35 ust. 4

ustawy z 25.11.86 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych bieg ter-

minu przedawnienia takich należności przerywa każda czynność zmierzająca do ich

ściągnięcia. Sąd Apelacyjny uznał, że wydanie zaskarżonej decyzji oznaczało jedno-

cześnie wystawienie administracyjnego tytułu wykonawczego, co spowodowało prze-

5

rwę biegu przedawnienia zaległości składkowych ujętej w tej decyzji. Przedstawiony

wyżej pogląd jest sprzeczny ze zwykłym rozumieniem przepisu art. 27 § 1 w związku

z art. 26 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - w

kwestii administracyjnego tytułu wykonawczego - art. 3 tej ustawy, co do uznania

wydania decyzji deklaratoryjnej za czynność zmierzającą do ściągnięcia należności”.

Oczywiste jest, że w realiach niniejszej sprawy w ogóle nie było możliwe wystawienie

administracyjnego tytułu wykonawczego, a także podjęcie czynności zmierzających

do ściągnięcia należności i dlatego nie ma podstaw do przyjęcia, że miało miejsce

przerwanie biegu przedawnienia.

W związku z tymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyro-

ku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpo-

znania, ewentualnie uchylenie także wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gdańsku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Bezpodstawne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Nie ma naru-

szenia przepisu art. 385 k.p.c. w sytuacji, gdy sąd drugiej instancji oddalił apelację,

którą uznał za bezzasadną. Zakwestionowanie tej oceny może nastąpić w drodze

zarzutu naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które spowodowało, że

zasadna zdaniem skarżącego apelacja nie została uwzględniona, a nie w drodze

zarzutu naruszenia art. 385 k.p.c. Naruszenie drugiego ze wskazanych przepisów -

art. 233 k.p.c. regulującego zasady oceny dowodów - nie może być w ogóle podsta-

wą skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie

mogą być zarzuty dotyczące faktów lub oceny dowodów. Nie może być także pod-

stawą skargi kasacyjnej naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyj-

nego niezależnie od tego, czy miały one z mocy art. 123 ustawy o systemie ubezpie-

czeń społecznych zastosowanie przy wydawaniu decyzji, czy też ustawa ta zawiera

w tej kwestii odrębną regulację. Skarga kasacyjna jest skierowana przeciwko wyro-

kowi sądu drugiej instancji (art. 3981

§ 1 k.p.c.) i tylko naruszenie przepisów postę-

powania przed sądem drugiej instancji może być podstawą skargi kasacyjnej, jeżeli

mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Zarówno sąd

pierwszej jak i drugiej instancji rozpoznaje sprawę według przepisów Kodeksu postę-

6

powania cywilnego a przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie mają w

tym postępowaniu zastosowania.

Rozpoznając odwołanie od decyzji organu rentowego sąd pierwszej instancji

orzeka na podstawie art. 47714

k.p.c. i może albo oddalić odwołanie (§ 1), albo

uwzględniając je zmienić zaskarżoną decyzję w całości lub części (§ 2). Sąd pierw-

szej instancji rozpoznaje sprawę merytorycznie, a ewentualne wady zaskarżonej od-

wołaniem decyzji są eliminowane w drodze jej zmiany. W tym przypadku zaskarżona

decyzja została zmieniona w części. Zmiana decyzji przez Sąd Okręgowy nastąpiła

zgodnie z art. 47714

§ 2 k.p.c., z tym że sama redakcja orzeczenia była nieprofesjo-

nalna, na co zwrócił uwagę Sąd Apelacyjny. Prawidłowo zredagowane orzeczenie

powinno zawierać zmianę decyzji przez ustalenie braku obowiązku zapłaty zaległych

należności składkowych ponad kwotę 23.617,93 zł oraz odsetek ponad kwotę

54.909,40 zł i oddalenie odwołania w pozostałej części. Mimo wadliwej redakcji roz-

strzygnięcie jest prawidłowe. Jest ono także zrozumiałe, a nawet gdyby były wątpli-

wości co do jego treści, ich wyjaśnienie następuje w trybie żądania wykładni wyroku

(art. 352 k.p.c.). Pomijając niezręczność redakcyjną sentencja wyroku Sądu Okręgo-

wego zawiera wszystkie elementy wymagane przepisem art. 325 k.p.c., a w szcze-

gólności rozstrzygnięcie sądu o żądaniach stron. Przepis ten nie nakłada na sąd

obowiązku wymieniania poszczególnych składników żądania i ich tytułu prawnego.

Te kwestie są omawiane w uzasadnieniu wyroku, ustnym lub pisemnym sporządzo-

nym na wniosek strony.

Kolejny zarzut dotyczy naruszenia art. 386 § 6 k.p.c., który stanowi, że ocena

prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku

sądu drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i

sąd drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Wytycznymi Sądu Apela-

cyjnego w Gdańsku zawartymi w wyroku z dnia 16 maja 2003 r. był związany zarów-

no Sąd Okręgowy wydający wyrok po ponownym rozpoznaniu sprawy jak i Sąd

Apelacyjny rozpoznający apelację od tego wyroku. Przepis ten byłby naruszony

wówczas, gdyby Sąd Apelacyjny nie zastosował się do własnych wytycznych, co w

niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wytyczne te nie wiążą Sądu Najwyższego przy

rozpoznawaniu skargi kasacyjnej, który mógłby wyrazić odmienny pogląd. W tym

przypadku wytyczne były prawidłowe, gdyż - jak wyżej wskazano - sąd pierwszej in-

stancji nie może uchylić się od merytorycznego rozpoznania przedmiotu sporu obję-

tego zaskarżoną odwołaniem decyzją.

7

W zakresie drugiej podstawy skargi kasacyjnej - naruszenia prawa material-

nego - przy przytoczeniu podstaw kasacyjnych zostały wskazane jako naruszone

cztery przepisy: art. 23 ust. 4 i art. 23 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz-

nych oraz art. 59 § 2 pkt 5 i art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja

podatkowa (jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8 poz. 60 ze zm.). Zgodnie z art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach jej podstaw, co

oznacza, że kontroli Sądu Najwyższego podlega naruszenie tylko tych przepisów,

które zostały wskazane przy przytoczeniu podstaw kasacyjnych. Gdyby ściśle stoso-

wać ten przepis, żaden z zarzutów naruszenia prawa materialnego nie zasługiwałby

na szczegółowe ustosunkowanie się, gdyż przytoczone przepisy nie mogły mieć za-

stosowania w niniejszej sprawie. Ordynacja podatkowa ma zastosowanie do

zobowiązań podatkowych, natomiast do zobowiązań z tytułu składek na ubezpiecze-

nie społeczne stosuje się tylko te jej przepisy, które są wymienione w sposób wy-

czerpujący w art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Został tu wymie-

niony przepis art. 59 § 1 pkt 1 i 3, natomiast nie jest wymieniony wskazany jako pod-

stawa skargi przepis art. 59 § 2 pkt 5. Nie jest także wymieniony art. 21, zatem § 3

tego przepisu wskazany w skardze nie miał w sprawie zastosowania. W związku z

tym nie ma potrzeby ustosunkowywania się do wywodów stanowiących uzasadnienie

naruszenia tych przepisów. Przepis art. 23 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych dotyczy ewidencji i przekazywania składek przekazanych z Funduszu

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i regulacja ta nie ma żadnego związku z

niniejszą sprawą. Jest to ostatni ustęp tego przepisu, który nie zawiera ustępu 5.

Wskazanie niezwiązanej ze sprawą podstawy kasacyjnej można jednak potraktować

jako błąd pisarski, gdyż w uzasadnieniu skargi został powołany przepis art. 24 ust. 5

ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, traktujący o przerwie biegu przedaw-

nienia.

Zarzut naruszenia tego przepisu jest jednak nieuzasadniony, gdyż w niniejszej

sprawie nie było potrzeby ustalania czy bieg przedawnienia został przerwany, czy też

nie. Licząc bowiem termin przedawnienia od daty wymagalności najdawniejszej na-

leżności, termin przedawnienia, nawet nieprzerwany, jeszcze nie upłynął. Przepis art.

24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym w

dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowił, że należności z tytułu składek ulegają

przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o

którym mowa w jego ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się

8

wymagalne. Okres przedawnienia, o którym mowa w pierwszej części tego przepisu,

jest liczony od dnia wymagalności należności z tytułu składek na ubezpieczenia spo-

łeczne do dnia wydania decyzji zobowiązującej do zapłaty tej należności, nie są na-

tomiast liczone okresy przypadające po wydaniu decyzji. Przerwa w biegu przedaw-

nienia powoduje, że pięcioletni termin zaczyna biec na nowo i okres, w którym należ-

ność nie jest uważana za przedawnioną, przedłuża się. Zgodnie z art. 24 ust. 5 odro-

czenie lub rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do

ściągnięcia należności przerywa bieg przedawnienia. Chodzi tu o czynności podej-

mowane przed wydaniem decyzji zobowiązującej do zapłaty należności. Skoro decy-

zja została wydana przed upływem okresu przedawnienia liczonego od wymagalno-

ści należności, nie było potrzeby ustalania, czy została dokonana któraś z czynności

wymienionych w art. 24 ust. 5 ustawy o systemiu ubezpieczeń społecznych.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. oddalił skargę

kasacyjną jako bezzasadną.

========================================