I CO 17/06

Sygn. akt I CO 17/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lutego 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Mirosław Bączyk

Protokolant Anna Matura

w sprawie ze skargi Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego

w W. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego z

dnia 27 listopada 2003r., sygn. akt I CK 318/02 wydanego w

sprawie z powództwa Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego

w W.

przeciwko Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Starostę Powiatu L.

i Dyrektora B. Parku Narodowego

o zawarcie umowy wieczystego użytkowania i przeniesienia prawa własności,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 8 lutego 2007 r.,

skargi strony powodowej od wyroku Sądu Najwyższego

z dnia 27 listopada 2003 r., sygn. akt I CK 318/02,

1. wznawia postępowanie zakończone wyrokiem Sądu

Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r., sygn. akt I CK

318/02.

2

2. uchyla wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2003 r., sygn.

akt I CK 318/02 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w […] z 6

września 2001 r., i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu

do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

procesu w postępowaniu ze skargi o wznowienie

postępowania.

3

Uzasadnienie

Trybunał Konstytucyjny po rozpoznaniu skargi konstytucyjnej Polskiego

Towarzystwa Turystyczno Krajoznawczego – Zarządu Głównego w W., wyrokiem z

10 kwietnia 2006 r. sygn. akt SK 30/04 (Dz.U. 2006, nr 64, poz. 456) orzekł, że art.

1 pkt 81 lit. a, w związku z art. 9 ustawy z dnia 7 stycznia 2000 r. o zmianie ustawy

o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustaw - Dz.U. Nr 6, poz. 70, (dalej:

ustawa zmieniająca) jest niezgodny z zasadą ochrony praw słusznie nabytych,

wyrażoną w art. 2 i art. 64 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim odnosi się do

wszczętych, a niezakończonych przed jego wejściem w życie spraw dotyczących

nabycia użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiących własność Skarbu

Państwa lub własność gminy niezabudowanych przez ich posiadaczy. Art. 1 pkt 81

lit. a – zgodnie z art. 9 ustawy zmieniającej wszedł w życie 15 lutego 2000 r.

nadając przepisowi art. 207 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami

następujące brzmienie: „Osoby, które były posiadaczami nieruchomości

stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy w dniu 5 grudnia 1990

r. i pozostawały nimi nadal w dniu 1 stycznia 1998 r., mogą żądać oddania

nieruchomości w drodze umowy w użytkowanie wieczyste wraz z przeniesieniem

własności budynków, jeżeli zabudowały te nieruchomości na podstawie pozwolenia

na budowę z lokalizacją stałą. Nabycie własności budynków wybudowanych ze

środków własnych posiadaczy następuje nieodpłatnie". Przepis zmieniony różni się

w istotny sposób od brzmienia pierwotnego: „posiadaczom nieruchomości

stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 5

grudnia 1990 r. nie legitymowali się dokumentami o przekazaniu im tych

nieruchomości, wydanymi w formie przewidzianej prawem, i nie legitymują się nimi

w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, oddaje się je odpowiednio w użytkowanie

wieczyste, w drodze umowy, lub w trwały zarząd, w drodze decyzji. Jeżeli oddaniu

w użytkowanie wieczyste podlega nieruchomość gruntowa zabudowana

na podstawie pozwolenia na budowę z lokalizacją stałą, stosuje się odpowiednio

przepis art. 200 ust. 1 pkt 1.”

4

Różnica polega na pozostawieniu uprawnienia do nabycia użytkowania

wieczystego tylko tym posiadaczom, którzy zabudowali nieruchomości na

podstawie pozwolenia na budowę z lokalizacją stałą, a pozbawieniu go posiadaczy

niespełniających przesłanki dokonania legalnej zabudowy.

Powodowe Polskie Towarzystwo Turystyczno Krajoznawcze po ogłoszeniu

wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK30/04, wystąpiło ze skargą

o wznowienie postępowania zakończonego wyrokami wyżej wskazanymi, żądając

uchylenia – po wznowieniu - wyroków Sądu Najwyższego, Sądu Apelacyjnego

i Sądu Okręgowego w K. oraz przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do

ponownego rozpoznania.

Skarżący wskazywał, że rozpoznawaną sprawę wszczął pozwem

z 30 grudnia 1995 r., a powództwo ostatecznie sprecyzował 28 kwietnia 1999 r., tj.

przed wejściem w życie ustawy zmieniającej. Wyrok Sąd Najwyższego został

wydany po wejściu w życie przepisu niezgodnego z Konstytucją. Zarówno Sąd

Apelacyjny w wyroku z 6 września 2001 r. zmieniającym – przez oddalenie

powództwa - wyrok Sądu Okręgowego uwzględniający roszczenie o złożenie przez

pozwanego oświadczenia woli o ustanowieniu użytkowanie wieczystego na rzecz

PTTK, jak i Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2003 r. sygn. I CK 318/02

oddalającym kasację powoda, przyjmowały za podstawę materialnoprawną

rozstrzygnięcia art. 207 ust. 1 u.g.n., w brzmieniu nadanym przez ustawę

zmieniającą, a wyroki swoje uzasadniały niespełnieniem przez powoda przesłanki

zabudowy, której nie można utożsamiać z dokonanym przez powoda remontem

budynku.

Skarb Państwa, zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu

Państwa, domagał się odrzucenia lub oddalenia skargi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie

z art. 4011

k.p.c. można żądać wznowienia postępowania w wypadku gdy Trybunał

Konstytucyjny orzekł o niezgodności - z aktem wyższego rzędu - aktu

normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Właściwość

sądu w sprawie wszczętej na skutek skargi o wznowienia opartej na przepisie art.

5

4011

k.p.c. określa art. 405 zdanie pierwsze k.p.c. w brzmieniu obowiązującym od 6

lutego 2005 r. Jest to przepis późniejszy i szczególny – ograniczony do jednej

podstawy wznowienia – w stosunku do art. 412 § 4 k.p.c. obowiązującego od

1 lipca 1996 r. i obejmującego (również po zmianie z 2004 r.) każde wznowienie

postępowania. Dlatego, w ocenie składu orzekającego w sprawie, wznowienie

postępowania w tej sprawie wymaga również uchylenia przez Sąd Najwyższy

swojego wyroku, a przez to otwiera drogę do rozpoznania skargi kasacyjnej.

Wyżej stwierdzono, że wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2003 r.

sygn. akt I CK 318/02 został wydany na podstawie art. 207 ust. 1 u.g.n.

w brzmieniu zmienionym, zawierającym wymaganie zabudowy gruntu przez

posiadacza na podstawie pozwolenia na budowę z lokalizacją stałą. Późniejszy

wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stwierdza jednak niezgodności wymienionego

przepisu z aktem wyższego rzędu, rodzi się więc pytanie, czy spełniona została

przesłanka wznowienia postępowania wskazana w art. 4011

k.p.c.. Wydawać by się

mogło, że w takim wypadku wyrok Trybunału nie eliminuje aktu normatywnego ani

jego części ograniczonej do art. 207 ust. 1 u.g.n., a tylko dokonuje jego

interpretacji. Wątpliwość ta implikowała stanowisko Prokuratorii Generalnej

w rozpoznawanej sprawie. W ocenie składu Sądu Najwyższego twierdząca

odpowiedź na podniesione wątpliwości jest uzasadniona z następujących

względów: Wyrok Trybunału Konstytucyjnego, sygn. SK 30/04 dotyczy dwóch

przepisów ustawy zmieniającej, z których jeden (art. 1 pkt 81 lit. a ustawy

zmieniającej ) stanowi o zmianie treści art. 207 ust. 1 u.g.n., określając jego nowe

brzmienie, a drugi (art. 9 ustawy zmieniającej) jest przepisem wprowadzającym

i wyraża zasadę bezpośredniego działania nowej ustawy (na przyszłość). Dotyczy

zatem - implicite - również skutków czasowych nowej ustawy. W ocenie Trybunału

Konstytucyjnego takie ukształtowanie zmiany jest niezgodne z art. 2 i art. 64 ust. 2

Konstytucji i wymaga wyłączenia działania przepisu nowego w pewnym zakresie,

tj. wobec posiadaczy gruntów, którzy charakteryzują się tą wspólną cechą, że przed

wejściem w życie przepisu nowego wystąpili do sądu ze sprawą o nabycie

użytkowania wieczystego, lecz postępowanie nie zostało ukończone do chwili

wejścia w życie nowego brzmienia art. 207 ust. 1 u.g.n. Błędne byłoby

zapatrywanie, że taki wyrok Trybunału ma wyłącznie charakter interpretacyjny

6

i zobowiązuje jedynie ustawodawcę do uchwalenia dalszych przepisów

uzupełniających ustawę zmieniającą. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego,

istotne dla rozpoznawanej sprawy powoduje przecież, że art. 207 ust. 1 w nowym

brzmieniu nie obejmuje grupy posiadaczy wymienionych w hipotezie tego przepisu

sprzed zmiany, wykazujących się ponadto omówionym wyżej przymiotem,

ograniczając wobec nich zakres hipotezy art. 207 ust. 1. Dlatego sprawy

niezakończone są rozpoznawane nadal na podstawie pierwotnego brzmienia

wskazanego wyżej przepisu.

Dopuszczenie wykładni odmiennej, nie uwzględniałoby treści wyroku

Trybunału Konstytucyjnego i charakteru przepisów ustawy zmieniającej

wskazanych w jego sentencji. Prowadziłoby zatem do następstw sprzecznych

z przepisem art. 190 ust. 4 Konstytucji przewidującym wznowienie postępowania

w razie skutecznego zaskarżenia aktu normatywnego na podstawie którego zostało

wydane prawomocne orzeczenie.

Przytoczone rozważania prowadzą do wniosku o istnieniu podstawy do

wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego w sprawie

I CK 318/02, rozpoznanie ponowne prowadzi do konieczności uchylenia tego

wyroku. Ponieważ skarżący zarzucał w kasacji naruszenie przepisów w części

zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny i podstawa ta okazała się

usprawiedliwiona tj. należało przyjąć art. 207 ust. 1 u.g.n. jako podstawę

rozstrzygnięcia apelacyjnego, należało uwzględnić wniosek kasacji o uchylenie

wyroku Sądu Apelacyjnego.

Na marginesie rozstrzygnięcia należy wskazać, że skład Sądu Najwyższego

rozpoznający sprawę podziela zapatrywanie zawarte w uzasadnieniu wyroku I CK

318/02 odnośnie do reprezentacji Skarbu Państwa przez Starostę Powiatu L. i

Dyrektora B. Parku Narodowego ze względu na ustalenie Sądu Apelacyjnego, iż

przedmiotowa nieruchomość znajduje się w trwałym zarządzie dyrekcji Parku

Narodowego, choć nie wyjaśniono podstawy zapatrywania, że od 1990 r był to

trwały zarząd. Okoliczność tę, podobnie jak dopuszczalność współistnienia

trwałego zarządu oraz użytkowania wieczystego do tej samej nieruchomości

będzie rozważał Sąd rozstrzygający merytorycznie o zasadności roszczenia.

7

Przytoczone względy uzasadniały rozstrzygnięcie oparte na przepisach art.

4011

k.p.c., art. 405 k.p.c., 412 § 2 k.p.c. oraz art. 39815

§ 1 k.p.c., a w zakresie

kosztów procesu art. 108 § 2 k.p.c.

jz