III CZP 26/07

Uchwała z dnia 12 kwietnia 2007 r., III CZP 26/07

Sędzia SN Marian Kocon (przewodniczący)

Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca)

Sędzia SN Krzysztof Pietrzykowski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "Fundacji K.A." w K. o zmianę danych w

Krajowym Rejestrze Sądowym, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu

jawnym w dniu 12 kwietnia 2007 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez

Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z dnia 22 listopada 2006 r.:

„Czy możliwe jest zamieszczenie w statucie fundacji (w trybie jego zmiany)

postanowień zmieniających lub pozostających w sprzeczności z treścią aktu

erekcyjnego fundacji w zakresie jego postanowień dodatkowych, a wykraczających

poza wymogi stawiane w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach

(jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 46 poz. 203 ze zm.)?”

podjął uchwałę:

Jeżeli statut fundacji dopuszcza jego zmianę, nie jest wykluczona zmiana

tych postanowień, które zgodne są z oświadczeniem woli o ustanowieniu

fundacji i dotyczą wymagań innych niż określone w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia

6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze

zm.).

Uzasadnienie

"Fundacja K.A.” w K. złożyła wniosek o ujawnienie w Krajowym Rejestrze

Sądowym zmian dotyczących adresu, nazwy, możliwości prowadzenia działalności

gospodarczej, wykreślenia oddziału fundacji oraz częściowego wykreślenia

dotychczasowego przedmiotu działalności pożytku publicznego i ujawnienia

nowego zakresu tej działalności. Zmiany treści statutu, we wskazanym we wniosku

zakresie, zostały ujawnione w Krajowym Rejestrze Sądowym na podstawie

orzeczenia referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2005 r., poza zmianą w

zakresie nazwy, w tej części bowiem wniosek został oddalony.

Na skutek złożonej przez wnioskodawcę skargi na orzeczenie referendarza

sądowego Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie postanowieniem z

dnia 25 października 2005 r. uchylił powyższe orzeczenie i dokonany na jego

podstawie wpis w części dotyczącej rejestracji zmiany statutu oraz wpisu odpłatnej

działalności pożytku publicznego, w pozostałej części postanowienie utrzymał w

mocy i oddalił dalej idące wnioski. Sąd Rejonowy ustalił, że w akcie o ustanowieniu

fundacji ustalona została nazwa fundacji jako „Fundacja K.A.”, a także

postanowienie zakazujące prowadzenia przez fundację działalności gospodarczej.

Postanowienia te wykraczają poza minimalną treść aktu fundacyjnego, określoną w

art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (jedn. tekst: Dz.U. z

1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm. – dalej: "u.f."). Jednocześnie statut fundacji

dopuszczał możliwość jego zmiany. Zdaniem Sądu Rejonowego, fundatorzy

nadając w akcie fundacyjnym nazwę fundacji oraz określając, że nie prowadzi ona

działalności gospodarczej, przesądzili te kwestie „raz na zawsze”, wobec czego nie

jest już dopuszczalna zmiana w tym zakresie, pomimo tego, że statut fundacji

dopuszcza jego zmiany.

Przy rozpoznawaniu apelacji Sąd Okręgowy w Krakowie powziął wątpliwość

sformułowaną w przedstawionym Sądowi Najwyższemu zagadnieniu prawnym.

Wskazał, że dokonane w statucie fundacji zmiany dotyczą materii statutowej (art. 5

u.f.), nie zaś kwestii, które stanowią obligatoryjne postanowienia aktu o

ustanowieniu fundacji (art. 3 ust. 2 u.f.). Ze względu na to, że fundator po

zarejestrowaniu fundacji pozbawiony jest prawa samodzielnego decydowania o niej,

za budzące wątpliwości uznał Sąd Okręgowy, czy po zarejestrowaniu fundacji

możliwe jest wprowadzenie do statutu takich zmian, które prowadzą w istocie do

zmiany woli fundatora ujawnionej w akcie fundacyjnym, ale dotyczącej materii

wyłącznie statutowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 ust. 2 u.f., w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji

fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na

jego realizację. Treść aktu o ustanowieniu fundacji „Fundacja K.A.” jest bogatsza,

ustala bowiem także jej nazwę, obszar działania, siedzibę, nieokreślony zakres

czasowy działania, sposób realizacji celów fundacji, przykładowe źródła dochodów,

a także zawiera postanowienie, że fundacja nie będzie prowadzić działalności

gospodarczej. W statucie fundacji zamieszczono m.in. postanowienie, że fundacja

nie prowadzi działalności gospodarczej, a także postanowienie dopuszczające

możliwość zmiany statutu, z wyłączeniem zmian dotyczących celów, dla realizacji

których fundacja została ustanowiona i określonych w akcie założycielskim.

Zmiany statutu, których ujawnienia w Krajowym Rejestrze Sądowym domagał

się wnioskodawca, dotyczą takich postanowień, które zamieszczone były także w

akcie fundacyjnym, chociaż nie stanowiły obligatoryjnych elementów tego akt w

myśl art. 3 ust. 2 u.f. Wyjaśnienie przedstawionego zagadnienia prawnego wymaga

analizy relacji pomiędzy aktem fundacyjnym i statutem fundacji.

Akt fundacyjny, a ściśle akt o ustanowieniu fundacji, rozumiany jest w

doktrynie jako oświadczenie woli zmierzające do ustanowienia fundacji, wskazujące

jej cele oraz majątek przeznaczony na ich realizację. Podnosi się, że jest to

jednostronna czynność prawna o charakterze zobowiązującym. W orzecznictwie

Sądu Najwyższego także określono akt fundacyjny jako czynność prawną. W

postanowieniu z dnia 8 grudnia 1992 r., I CRN 182/92 (OSNC 1993, nr 7-8, poz.

139) Sąd Najwyższy uznał, że jest to jednostronna czynność prawna o charakterze

zobowiązującym lub rozporządzającym, której treść obligatoryjna określona w art. 3

ust. 2 u.f. nie sprzeciwia się jej dokonaniu przez pełnomocnika. W uzasadnieniu

uchwały z dnia 24 listopada 2006 r., III CZP 114/06 (OSNC 2007, nr 7-8, poz. 109)

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że kształt normatywny fundacji zależy w znacznym

stopniu od woli fundatora, która znajduje wyraz w dwu oświadczeniach woli: o

ustanowieniu fundacji oraz w statucie, nie budzi zatem wątpliwości, że akt o

ustanowieniu fundacji jest jednostronną czynnością prawną.

Charakter prawny statutu nie jest w doktrynie określany jednolicie. Według

jednego poglądu, jest to zbiór przepisów prawa, na podstawie którego fundacja

prowadzi działalność, a według innego – akt prywatnoprawny, będący

jednostronnym oświadczeniem woli fundatora lub innego podmiotu. Trafność tego

stanowiska wspiera przyjęta w orzecznictwie Sądu Najwyższego koncepcja statutu

stowarzyszenia i spółdzielni jako czynności prawnej. (...) W świetle tych uwag

należy zatem uznać, że zarówno akt fundacyjny, jak i statut stanowią czynności

prawne. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 9 ust. 1 u.f., zgodnie z którym

sąd dokonuje wpisu fundacji do Krajowego Rejestru Sądowego po stwierdzeniu, że

czynności prawne stanowiące podstawę wpisu zostały podjęte przez uprawnioną

osobę lub organ i są ważne, podstawą wpisu jest zaś akt o ustanowieniu fundacji

oraz statut. Konsekwencją uznania, że zarówno akt fundacyjny, jak i statut są

czynnościami prawnymi jest stwierdzenie, że odnoszą się do nich przepisy

dotyczące czynności prawnych, w tym zwłaszcza art. 56, 58 i 65 k.c.

Pomiędzy omawianymi czynnościami prawnymi zachodzą różnice wynikające

przede wszystkim z ich funkcji. Funkcją aktu fundacyjnego jest ustanowienie

fundacji, statutu zaś – umożliwienie jej działania przez określenie jej organizacji i

sposobu działania. Ustanowienie fundacji wymaga oświadczenia woli fundatora,

statut jednak może być sporządzony także przez inny podmiot. Ze względu na

swoją „założycielską” funkcję akt fundacyjny po zarejestrowaniu fundacji nie może

ulegać zmianom, podczas gdy zmiana statutu jest dopuszczalna.

W doktrynie podkreśla się, że zmiana celu lub statutu, dopuszczalna w świetle

art. 5 ust. 1 zdanie drugie u.f., powinna pozostawać w zgodzie z pierwotną wolą

fundatora, dla wyrażenia której szczególne znaczenie ma akt fundacyjny. Nie

oznacza to jednak, że zmiany statutu w ogóle nie można dokonać. Należy

wykluczyć możliwość zmiany aktu fundacyjnego przez zmianę statutu w takim

zakresie, jaki wskazany jest w art. 3 ust. 2 u.f., a więc w zakresie tzw.

obligatoryjnych postanowień tego aktu. W akcie fundacyjnym zamieszczane są w

praktyce także inne postanowienia fundatora, chociaż w świetle art. 3 ust. 2 u.f. jest

to zbędne. Nie można wykluczyć możliwości zmiany takich postanowień, w tym

także postanowień dotyczących nazwy fundacji czy dopuszczalności prowadzenia

przez fundację działalności gospodarczej, dotyczących materii statutowej, w drodze

zmiany statutu, skoro bowiem akt fundacyjny jest czynnością prawną, to decydujące

znaczenie przy ocenie takiej możliwości mają reguły wykładni oświadczeń woli (art.

65 § 1 k.c.). Jeżeli zatem wykładnia oświadczeń woli zawartych w statucie i akcie

fundacyjnym pozwala na uznanie w konkretnym wypadku, że jest to możliwe, to nie

można a limine wykluczyć możliwości zmiany – przez zmianę statutu – tych

postanowień aktu fundacyjnego, które wykraczają poza obligatoryjną jego treść

określoną w art. 3 ust. 2 u.f. Przy takiej ocenie należy mieć na względzie, jak

wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 24 listopada 2006 r., III

CZP 114/06, że w przypadku dokonywania zmian w statucie, zarząd, a także

organy nadzorcze i sąd rejestracyjny, powinny brać w pierwszym rzędzie pod

rozwagę wolę fundatora wyrażoną w akcie fundacyjnym i jej pierwotnym statucie,

tak aby stworzona przez niego osoba prawna działała w sposób, jaki on sobie

wyobrażał, z uwzględnieniem zmienionych warunków, w jakich przyszło jej działać.

Wobec tego orzeczono, jak w uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).