I UK 362/06

Wyrok z dnia 9 maja 2007 r.

I UK 362/06

Obowiązek zapłaty odsetek od nieuiszczonych w terminie składek na

ubezpieczenie społeczne nie jest uzależniony od winy płatnika (art. 53 § 1

ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, jednolity tekst: Dz.U.

z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. w związku z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 paź-

dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z

2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.).

Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Roman Kuczyński (spra-

wozdawca), Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 maja

2007 r. sprawy z odwołania Antoniego M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo-

łecznych-Oddziałowi w B. o wysokość składek, na skutek skargi kasacyjnej ubezpie-

czonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 22 sierpnia 2006 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w B. decyzją z dnia 25 stycznia

2006 r. wydaną w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o syste-

mie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) stwierdził, iż Antoni

M. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, jest zobowiązany

do zapłaty nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie

46.609,70 zł, w tym odsetki w kwocie 16.096,50 zł.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku po roz-

poznaniu odwołania Antoniego M., który nie kwestionował obowiązku opłacenia skła-

dek, a wnosił o odstąpienie od zapłaty odsetek w kwocie 16.086,50 zł, wyrokiem z

dnia 27 kwietnia 2006 r. zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, iż wnioskodawca nie

2

jest zobowiązany do zapłaty odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie

społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy w kwocie 16.086,50 zł.

Apelację od wyroku wniósł organ rentowy, zarzucając wyrokowi naruszenie

przepisów art. 46 i 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i wniósł o zmianę

wyroku i oddalenie odwołania od zaskarżonej decyzji.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2006 r. zmienił zaskarżony wyrok

i oddalił odwołanie. Sąd Apelacyjny stwierdził, iż stosownie do art. 47 i 46 ustawy

systemowej płatnik jest obowiązany składać deklaracje rozliczeniowe oraz obliczać i

opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy i na nim ciąży obowiązek

informowania organu rentowego o wszelkich zmianach w stosunku do danych wska-

zanych w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych (art.44). Od nieopłaconych w ter-

minie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w

wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

jednolity tekst: Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. (art.23 ust. 1 ustawy systemo-

wej). Powyższa ustawa nie uzależnia powstania obowiązku uiszczenia odsetek od

winy ubezpieczonego, tym samym Sąd Okręgowy stwierdzając, że ubezpieczony nie

ponosi winy za opóźnienie w uiszczeniu należnych składek i nie ciąży na nim obo-

wiązek opłacenia od tych zaległości odsetek za zwłokę - naruszył przepisy ustawy

systemowej dotyczące opłaty składek oraz odsetek za zwłokę.

Na powyższe rozstrzygnięcie ubezpieczony wniósł skargę kasacyjną powołu-

jąc się na naruszenie prawa materialnego - art. 23 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przy obciążaniu płatnika

odsetkami od zaległości w opłacaniu składek nie uwzględnia się winy płatnika w po-

wstaniu zaległości oraz art. 44, 46 i 47 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

poprzez błędne ich zastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona. W niniejszej sprawie spór do-

tyczył kwestii ustalenia charakteru prawnego odsetek za zwłokę określonych w art.

23 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczony wywodził w skardze,

iż ustawodawca używając w treści wyżej wskazanego przepisu określenia "za

zwłokę" wskazał tym samym okoliczność, którą należy brać pod uwagę przy obcią-

żaniu płatnika należnościami ubocznymi, tj. obowiązek badania winy po stronie płat-

3

nika. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym tę sprawę z takim stanowiskiem się

nie zgadza. Po pierwsze, przepis art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że od nieopłaconych w terminie skła-

dek należne są od płatnika odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określo-

nych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Z kolei w ustawie

Ordynacja podatkowa w Dziale III Zobowiązania Podatkowe, Rozdział 6 - Odsetki za

zwłokę i opłata prolongacyjna (art. 53 - art. 58) określenie „odsetki za zwłokę” usta-

wodawca wiąże z sytuacją, kiedy podatnik lub inny podmiot zobowiązany do świad-

czenia podatku (należności) nie uiści podatku w terminie płatności. Takie opóźnienie

w spłacie podatku ustawodawca nazywa „zwłoką”. Przepis art. 53 § 1 Ordynacji po-

datkowej stanowiący o obowiązku pobrania odsetek za zwłokę w przypadku istnienia

zaległości w opłacaniu podatków, w ogóle nie zajmuje się zagadnieniem, z czyjej

winy zaległości te powstały. Oznacza to, że w każdej sytuacji faktycznej istnienie

zaległości podatkowych rodzi dla podatnika następstwa w postaci obowiązku świad-

czenia od nich odsetek za zwłokę (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 1985 r., SA/Lu

282/85, POP 1992 nr 1, poz. 27). Po drugie, ustawa o systemie ubezpieczeń poza

wskazaniem w treści art. 23 terminu „odsetki za zwłokę” w żaden sposób nie określa

charakteru prawnego tych należności. Ponadto w ustawie tej przyjęto zasadę samo-

obliczania składki, skoro zgodnie z art. 46 ust. 1 płatnik składek jest obowiązany we-

dług zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubez-

pieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy,

a rozliczenie składek, o których mowa w ust. 1, następuje w deklaracji rozliczeniowej

według ustalonego wzoru (ust. 2). Właśnie ze względu na samoobliczeniową metodę

ustalania należnych składek ubezpieczeniowych, nie można przypisać winy za czas

opóźnienia organowi rentowemu. Z tych zatem względów chybione są całkowicie

zarzuty, że opieszałość w działaniu organu rentowego mogła mieć jakikolwiek wpływ

na powstanie zaległości składkowej i związanych z tym odsetek za zwłokę. Ubezpie-

czony będący zarazem płatnikiem składek nie może winą za swe nieprawidłowe

działanie w zakresie samodzielnego obliczania należnych składek ubezpieczenio-

wych obarczać organu rentowego, któremu art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpie-

czeń społecznych przyznaje co najmniej 10 letni okres na sprawdzenie prawidłowego

obliczenia składek przez płatnika i w razie wykrycia nieprawidłowości ustalenia decy-

zją administracyjną tych składek w prawidłowej wysokości. Na marginesie należy

wskazać, że ubezpieczony wykłada termin „zwłoka” w spełnieniu obowiązku uiszcze-

4

nia składek ubezpieczeniowych w oparciu o przepisy prawa cywilnego. Istotnie

ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)

posługuje się pojęciem „opóźnienia się ze spełnieniem świadczenia” oraz jego kwali-

fikowaną formą w postaci „zwłoki w spełnieniu świadczenia”. Taka konstrukcja wy-

stępuje w art. 481 k.c. Zgodnie z powołanym przepisem w przypadku opóźnienia się

ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas

opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następ-

stwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (§ 1), natomiast w

razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach

ogólnych (§ 3). Z analizy tego przepisu jednoznacznie wynika, że przy świadczeniach

pieniężnych za opóźnienie w świadczeniu bez względu na winę dłużnika wierzycie-

lowi przysługuje prawo do żądania odsetek za czas opóźnienia. Zwłoka jako kwalifi-

kowana forma opóźnienia, będąca następstwem okoliczności, za które dłużnik od-

powiada, jedynie dodatkowo otwiera drogę do odpowiedzialności odszkodowawczej

dłużnika za szkodę. Należy jednak stwierdzić, że w ustawie o systemie ubezpieczeń

społecznych nie wprowadzono analogicznego rozwiązania, jak w art. 481 k.c. Po-

nadto odsetki za opóźnienie na podstawie wyżej powołanego przepisu należne są

bez względu na kwestię zawinienia. Skoro ani ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. -

Ordynacja podatkowa, ani ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubez-

pieczeń społecznych nie posługują się pojęciem „opóźnienia” w spłacie należności

podatkowych w rozumieniu art. 481 k.c., to nie można obowiązku ich zapłaty uzależ-

niać od winy ubezpieczonego tylko dlatego, że ustawodawca posłużył się terminem

„zwłoka” dla określenia sytuacji, w której płatnik składek opóźnia się ze spełnieniem

należnego świadczenia. Tym samym Sąd Apelacyjny stwierdzając, że kwestia winy

za opóźnienie w uiszczeniu należnych składek nie ma wpływu na obowiązek opłace-

nia odsetek za zwłokę od zaległości składkowych, nie naruszył wyżej wskazanych

przepisów ustawy systemowej.

Z powyższych względów na podstawie art. 39814

k.p.c. orzeczono jak w sen-

tencji wyroku

========================================