II PK 119/07

Sygn. akt II PK 119/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krystyna Bednarczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa T. P.

przeciwko PKP "CARGO" S.A. Zakładowi Taboru w W.

o odszkodowanie i odprawę pieniężną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 stycznia 2008 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 4 stycznia 2007 r.,

1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I w części oddalającej

powództwo o zapłatę 9.726,90 zł z tytułu odprawy i w tym

zakresie oddala apelację.

2. uchyla zaskarżony wyrok w części orzekającej o kosztach

postępowania (pkt II i III) i znosi wzajemnie między stronami

koszty postępowania za obie instancje.

3. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części.

2

4. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania

kasacyjnego

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 29 września 2006 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w Ś.

zasądził od pozwanej PKP CARGO S.A. Zakładu Taboru Kolejowego na rzecz

powódki T. P. kwotę 19.453,80 zł, umorzył postępowanie w pozostałym zakresie i

zasądził od pozwanej na rzecz powódki koszty postępowania. Sąd ustalił, że

powódka była zatrudniona u pozwanej na stanowisku radcy prawnego od dnia 1

września 1974 r. Ostatnie wynagrodzenie miesięczne wynosiło 3.242,30 zł. Pismem

z dnia 23 marca 2006 r. pozwana wypowiedziała powódce umowę o pracę

wskazując jako przyczynę wypowiedzenia nabycie przez powódkę uprawnień

emerytalnych na podstawie art. 40 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr

39, poz. 353 ze zm.). Postępowanie dowodowe wykazało, że wskazana przyczyna

była nieprawdziwa. Powódka spełniła warunki do nabycia prawa do emerytury

kolejowej, jednak nie korzystała ze świadczeń z tego tytułu. Prawdziwą przyczyną

wypowiedzenia była trudna sytuacja ekonomiczna pozwanej. Plan wynagrodzeń

został znacznie przekroczony i w związku z tym pozwana od 1 stycznia 2006 r.

sukcesywnie zmniejszała zatrudnienie rozwiązując z pracownikami umowy o pracę

z różnych przyczyn niedotyczących pracodawcy. Zmniejszenie zatrudnienia

nastąpiło także na stanowiskach radców prawnych i na miejsce powódki nikt nie

został zatrudniony. Zdaniem Sądu zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn

ekonomicznych było wyłączną przyczyną wypowiedzenia powódce umowy o pracę.

W związku z tym powódce przysługuje odszkodowanie w kwocie 9.726,90 zł za

niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę oraz odprawa w kwocie 9.726,90

zł z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika.

Po rozpoznaniu apelacji pozwanej Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4 stycznia 2007 r. zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo, zasądził od powódki na rzecz pozwanej

3

973 zł tytułem zwrotu opłaty sądowej za apelację i nie obciążył powódki kosztami

zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy uznał, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż

wypowiedzenie powódce umowy o pracę nastąpiło z przyczyn określonych w

ustawie z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz. U. Nr

90, poz. 844 ze zm.), Żadne dowody nie pozwalają na przyjęcie zasadności

twierdzenia, że kondycja finansowa pozwanej spółki była zła. Mimo przekroczenia

planu wynagrodzeń pozwana nie dokonała redukcji zatrudnienia z tej przyczyny.

Wskazanie przez pozwaną przyczyny wypowiedzenia umowy – nabycie przez

powódkę uprawnień emerytalnych na podstawie art. 40 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – odpowiada zasadom określonym

w art. 30 § 3 i § 4 k.p. Przyczyna ta jest w ocenie Sądu Okręgowego nakreślona w

sposób konkretny i precyzyjny, a przy tym ma charakter rzeczywisty. Wprawdzie

pracownik nie ma obowiązku przejścia na emeryturę i do niego należy wybór

między kontynuowaniem zatrudnienia a statusem emeryta, jednakże nie można

odmówić pracodawcy prawa do decydowania o dalszej dla niego przydatności

pracownika, który – aczkolwiek jedynie formalnie – utracił zdolność do

wykonywania pracy. Wypowiedzenie z powodu nabycia przez pracownika prawa do

emerytury jest uzasadnione i stanowi zwykłą przyczynę wypowiedzenia a przy tym

nie dyskryminuje tego pracownika (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia

1999 r., I PKN 31/99 - OSNAP i US 2000 nr 13, poz. 505). Nie tyle bowiem

osiągnięcie wieku emerytalnego jest przyczyną rozwiązania stosunku pracy ale

fakt, że po osiągnięciu tego wieku pracownik pozyskuje inne, poza zatrudnieniem

źródło stałego dochodu. Sąd Najwyższy wielokrotnie stwierdzał, że osiągnięcie

wieku emerytalnego, nie tylko zwykłego, powszechnego i szczególnego, ale w

pewnych okolicznościach nawet wcześniejszego, stanowi usprawiedliwioną

społecznie przyczynę rozwiązania z pracownikiem umowy o pracę (wyrok z dnia 26

września 2005 r., II PK 19/05 – OSNP 2006 nr 15-16, poz.236 i wyrok z dnia 4

listopada 2004 r., I PK 7/04 OSNP 2005 nr 12, poz. 71). Dostateczność

uzasadnienia wypowiedzenia umowy o pracę, w tym również ocena podanej przez

pracodawcę przyczyny pod kątem jej rzeczywistości, nie powinna być dokonywana

w oderwaniu od okoliczności konkretnego przypadku. Na uwagę zasługuje przy tym

4

okoliczność, iż w sytuacji wysokich wskaźników bezrobocia i dużej liczby osób

poszukujących pracy i niemających żadnych źródeł utrzymania dla siebie i swoich

rodzin, nie można powiedzieć, że dokonanie wypowiedzenia umowy o pracę

umotywowanego osiągnięciem wieku emerytalnego połączonym z uzyskaniem

prawa do emerytury jest nieuzasadnione. Za takie mogłoby być uznane wyłącznie

wypowiedzenie dokonane jedynie z powodu osiągnięcia przez pracownika wieku

emerytalnego. Sam wiek pracownika nie jest jedyną okolicznością uzasadniającą

wypowiedzenie lecz występujące łącznie dwie przesłanki: wiek emerytalny i prawo

do emerytury. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Powódka nabyła

bowiem uprawnienia emerytalne i okoliczność ta stanowiła wyłączną przyczynę

rozwiązania z nią umowy o pracę w ramach realizowanej przez pozwaną polityki

kadrowej.

Od tego wyroku powódka wniosła skargę kasacyjną, którą oparła na

obu podstawach wymienionych w art. 3983

§ 1 k.p.c. Jako pierwszą podstawę

wskazała naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy, a mianowicie: „a) art. 379 pkt 4 k.p.c. w związku z art. 51 k.p.c. w

związku z art. 49 k.p.c. poprzez orzekanie w sprawie w Sądzie drugiej instancji

sędziego wyłączonego z mocy ustawy, b) art. 386 § 1 k.p.c. poprzez uwzględnienie

apelacji pozwanego mimo jej bezzasadności, c) art. 385 k.p.c. poprzez jego

niezastosowanie, mimo iż apelacja pozwanego jest w całości bezzasadna”.

Uzasadniając zarzut nieważności postępowania pozwana podniosła, że w składzie

orzekającym w drugiej instancji uczestniczył delegowany sędzia sądu rejonowego,

do którego został wniesiony pozew w niniejszej sprawie jako sądu właściwego

miejscowo. Wszyscy sędziowie tego sądu złożyli wnioski o wyłączenie ze sprawy z

powodu istnienia z powódką stosunku osobistego mogącego wywoływać

wątpliwości co do ich bezstronności. Wnioski te nie zostały rozpoznane a sprawa

została przekazana do rozpoznania innemu sądowi rejonowemu. Przedstawiony we

wniosku o wyłączenie stan rzeczy nie uległ zmianie do chwili orzekania sądu

drugiej instancji, zatem w ocenie skarżącej zaskarżony wyrok został wydany w

warunkach nieważności postępowania.

Drugą podstawą skargi jest naruszenie prawa materialnego „polegające

na wadliwej wykładni art. 10 w związku z art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

5

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników wskutek błędnego uznania, że stosowanie

przepisów tej ustawy możliwe jest wyłącznie przy złej sytuacji ekonomicznej

podmiotu dokonującego wypowiedzenia umowy o pracę, oraz że przepisów ustawy

nie stosuje się wobec pracowników, którzy uzyskali uprawnienia do świadczenia

emerytalnego. Wskutek wadliwej wykładni Sąd drugiej instancji nie zastosował w

sprawie wymienionych wyżej przepisów, gdyby natomiast wykładnia była

prawidłowa, to jest w kierunku stosowania wymienionej ustawy zawsze gdy

pracodawca podejmuje działania w kierunku zmniejszenia zatrudnienia i w

stosunku do wszystkich pracowników, których zwolnienie dotyka, bez wyłączenia

pracowników, którzy spełniają warunki do uzyskania świadczeń emerytalnych, to

sąd ten zastosowałby wskazane przepisy, gdyż takie ograniczenie z jej literalnego

brzmienia nie wynika i powinien je zastosować oraz naruszenie polegające na

wadliwej wykładni przepisu art. 30 § 3 i 4 kodeksu pracy wskutek błędnego uznania

za nienaruszające wskazanego przepisu przedstawione powódce na piśmie

wypowiedzenie umowy o pracę ze wskazaniem nabycia praw emerytalnych jako

samoistnej przyczyny, pomimo tego, że zdarzenie prawne wystąpiło w czasie

odległym od rozwiązania umowy o pracę, przez co straciło aktualność i tym samym

nie posiadało już przymiotu rzeczywistej przyczyny, gdy jednocześnie przy

wręczaniu wypowiedzenia dyrektor zakładu podał powódce do wiadomości w

formie oświadczenia ustnego, że przyczyna dokonanego powódce wypowiedzenia

leży w planowym zmniejszeniu zatrudnienia w związku z wprowadzeniem w

zakładzie ograniczenia planu wynagrodzeń na rok 2006 rzędu 3.719.000 zł. Gdyby

wykładnia była prawidłowa sąd stwierdzając wadliwość dokonanej czynności strony

pozwanej, jako że oświadczenie pisemne o wypowiedzeniu nie zwierało wskazanej

przyczyny rzeczywistej, którą tylko przedstawił ustnie dyrektor zakładu

jednocześnie z doręczeniem stronie powodowej wypowiedzenia Sąd drugiej

instancji zastosowałby przepisy art. 38 § 1 k.p. oraz art. 45 k.p. w związku z art. 47

k.p. i oddaliłby apelację”. W uzasadnieniu tej podstawy powódka podniosła, że

„Sąd drugiej instancji orzekał z pominięciem ustalonego orzecznictwa Sadu

Najwyższego, gdzie Sąd wypowiadał się w jakich granicach istnieje możliwość

uznania złożenia skutecznego oświadczenia woli pracodawcy wskutek upływu

6

czasu od wystąpienia zdarzenia wskazanego za przyczynę wypowiedzenia (v. pkt

XIII uchwały całej Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia

27 czerwca 1985 r. zawierającej wytyczne dotyczące wykładni art. 45 i praktyki

sądowej stosowania tego przepisu w zakresie zasadności wypowiedzenia umowy o

pracę zawartej na czas nieokreślony, III CZP 10/85, OSNCP nr 11, poz. 164).

Powódka świadczyła pracę i stan taki trwał przez okres jednego roku, świadczyłaby

pracę nadal gdyby w zakładzie nie został ograniczony fundusz płac”. Brak jest

usprawiedliwienia do wyłączenia spod reguł obowiązujących przy wypowiadaniu

umów o pracę tych pracowników, którzy spełnili warunki do uzyskania świadczenia

emerytalnego. Jest nie do przyjęcia, aby pracodawca bezkarnie kierował

wypowiedzenia wobec tych pracowników bez skutków finansowych podczas gdy w

stosunku do pozostałych pracowników wypowiedzenie skutkowałoby obowiązkiem

wypłaty świadczeń określonych w ustawie z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników.

Jako kolejną podstawę skargi skarżąca wskazała „naruszenie art. 35 w

związku z art. 149 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych poprzez zasądzenie od powódki tytułem zwrotu opłaty od apelacji kwoty

wyliczonej jako opłaty stosunkowej zamiast opłaty podstawowej w sprawie, która

została wszczęta po wejściu w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.”

W związku z tymi zarzutami powódka wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku ze zniesieniem postępowania i przekazanie sprawy Sądowi

drugiej instancji do ponownego rozpoznania ewentualnie o uchylenie tego wyroku i

oddalenie apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Nie jest uzasadniony zarzut

nieważności postępowania. Przepis art. 379 pkt 4 k.p.c. stanowi, że nieważność

postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami

prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy

ustawy. Wyłączenie sędziego z mocy ustawy reguluje przepis art.48 § 1 i § 3 k.p.c.,

w którym wymienione są w sposób wyczerpujący przypadki wyłączenia sędziego.

Skarżąca nie powołuje się na żadną z sytuacji wymienionych w tym przepisie lecz

powołuje się na przepis art. 49 k.p.c., na podstawie którego sędzia może być

7

wyłączony na mocy postanowienia sądu wydanego na żądanie sędziego lub na

wniosek strony, jeżeli zachodzi z jedną ze stron stosunek osobisty tego rodzaju, że

mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Orzekanie w sprawie

sędziego, który został z niej wyłączony mocą postanowienia sądu nie powoduje

nieważności postępowania na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c., gdyż w przepisie jest

mowa jedynie o orzekaniu sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skarżąca nie

powołuje się zresztą na to, że orzeczeniem sądu jeden z sędziów został wyłączony

od orzekania w niniejszej sprawie. Powołuje się jedynie na wniosek sędziego

złożony w trybie art. 51 k.p.c. Nierozpoznanie wniosku sędziego o jego wyłączenie

jest niewątpliwie naruszeniem przepisów art. 49, 51 i 52 k.p.c., jednak nie powoduje

nieważności postępowania. Uchybienie to mogłoby być podstawą skargi

kasacyjnej, jeżeli wpłynęłoby na wynik sprawy. Skarżąca nie uzasadniła w żaden

sposób wpływu na wynik sprawy udziału w jej rozpoznawaniu sędziego

delegowanego, którego dotyczył wniosek o wyłączenie złożony w innym sądzie.

Nieuzasadnione są również pozostałe zarzuty naruszenia przepisów

postępowania. Przepisy art. 385 k.p.c. i art. 386 k.p.c. określają treść orzeczenia

sądu drugiej instancji wydanego w wyniku rozpoznania apelacji. Jeżeli sąd ten uzna

apelację za bezzasadną oddala ją na podstawie art. 385 k.p.c. a jeżeli uzna, że

apelacja zasługuje na uwzględnienie orzeka reformatoryjnie na podstawie art. 386

§ 1 k.p.c. lub kasatoryjnie na podstawie art. 386 § 2, § 3 lub § 4 k.p.c. W niniejszej

sprawie Sąd Okręgowy, uznając apelację za uzasadnioną w całości, prawidłowo

zastosował przepis art. 386 § 1 k.p.c. zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji i

orzekając co do istoty sprawy. Jeżeli stan sprawy nie dawał podstawy do

uwzględnienia apelacji, prawidłowość orzeczenia nie może być kwestionowana

zarzutem naruszenia art. 386 § 1 k.p.c. lecz zarzutami dotyczącymi

nieprawidłowości w wykładni lub stosowaniu prawa materialnego albo wadliwości

postępowania poprzedzającego wydanie orzeczenia. W tym przypadku wobec

bezzasadności zarzutu nieważności postępowania skarga kasacyjna może być

rozpoznawana tylko w granicach drugiej jej podstawy, to jest naruszenia prawa

materialnego.

Przedmiotem sprawy są dwa roszczenia powódki, które zostały

uwzględnione przez Sąd pierwszej instancji. Pierwsze z nich – o odszkodowanie –

8

oparte jest na podstawie art. 45 § 1 k.p., zgodnie z którym orzeka się stosowanie

do żądania pracownika o przywróceniu do pracy lub odszkodowaniu, jeżeli

wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony jest nieuzasadnione

lub narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę. Drugie roszczenie – o

odprawę – oparte jest na podstawie art. 8 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników, zgodnie z którym pracownikowi przysługuje

odprawa pieniężna w związku z rozwiązaniem stosunku pracy na zasadach

określonych w tej ustawie.

W zakresie pierwszego z tych roszczeń Sąd Okręgowy nie dopatrzył się

ani naruszenia prawa ani bezzasadności wypowiedzenia powódce umowy o pracę,

a więc nie znalazł podstaw do zastosowania art. 45 § 1 k.p. W skardze kasacyjnej

nie przytoczono jako jej podstawy naruszenia tego przepisu przez jego błędną

wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Zarzut niezastosowania tego przepisu

został sformułowany jedynie pośrednio przez zarzut naruszenia dwóch przepisów o

wypowiadaniu umów o pracę – art. 30 § 3 i § 4 k.p. Uznanie słuszności tego

zarzutu prowadziłoby zdaniem skarżącej do stwierdzenia niezgodności z prawem

wypowiedzenia i w konsekwencji do zastosowania art. 45 k.p. W zakresie żądania

odszkodowania skarga kasacyjna może być rozpoznana tylko w granicach

ewentualnego naruszenia przepisów wskazanych przy przytoczeniu podstaw

kasacyjnych. Zarzuty w tym zakresie są nieuzasadnione. Przepisy art. 30 § 3 i § 4

k.p. określają wymagania formalne, które muszą być zachowane przy

wypowiadaniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia. Pierwszy z

tych przepisów wymaga formy pisemnej i jego naruszenie występuje tylko

wówczas, gdy forma ta nie została zachowana. W tym przypadku nie jest

kwestionowany fakt, że wypowiedzenie powódce umowy o pracę zostało dokonane

na piśmie. Drugi przepis dotyczy treści pisma i stanowi, że w piśmie powinna być

wskazana przyczyna uzasadniająca wypowiedzenie umowy. Jego naruszenie ma

miejsce wówczas, gdy pracodawca nie wskazuje w ogóle przyczyny

wypowiedzenia, a także wówczas, gdy wskazanie przyczyny nie spełnia

wymagania tego przepisu. Określenie przyczyny w sposób ogólny, nieodnoszący

się do konkretnych faktów, zdarzeń, czy okoliczności, uważa się za brak wskazania

9

przyczyny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przyczyna musi

być sprecyzowana w sposób konkretny i zrozumiały dla pracownika (wyroki z dnia

19 stycznia 2000 r., I PKN 481/99 ,OSNAP i US 2001 nr 11, poz. 373 i z dnia 10

maja 2000 r., I PKN 641/99, OSNAP i US 2001 nr 20, poz. 618). Skonkretyzowanie

przyczyny jest konieczne, gdyż w granicach przyczyn podanych pracownikowi

przez pracodawcę dokonywana jest ocena zasadności wypowiedzenia umowy o

pracę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r. I PKN 434/98, OSNAP

i US 1999 nr 21, poz. 688). Zarówno wskazanie przyczyny uzasadniającej

wypowiedzenie umowy o pracę jak i skonkretyzowanie tej przyczyny są

wymaganiami formalnymi. Pracodawca musi wskazać przyczynę, która w jego

przekonaniu uzasadnia wypowiedzenie umowy, natomiast zasadność tej przyczyny

w sensie obiektywnym nie jest kwestią formalną objętą regulacją przepisu. W

wyroku z dnia 24 marca 1999.03.24, I PKN 673/98 (Monitor Prawniczy 1999 nr 12,

poz. 9) Sąd Najwyższy stwierdził, że przepis art. 30 § 4 k.p. dotyczy formalnego

wskazania przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę, a nie jej rzeczywistego

występowania i oceny, czy jest przyczyną uzasadniającą wypowiedzenie (art. 45 §

1 k.p.). Podobnie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2001 r., I PKN 370/00 (OSNAP i US

2003 nr 3, poz. 65) Sąd Najwyższy uznał, że w Kodeksie pracy istnieje rozróżnienie

między formalnym wskazaniem przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę (art. 30 §

4), a jej zasadnością (art. 45 § 1). Oznacza to, że wypowiedzenie dokonane bez

wskazania przyczyny lub bez jej skonkretyzowania uważane jest za dokonane z

naruszeniem prawa natomiast wypowiedzenie wskazujące konkretną przyczynę,

która została uznana za bezzasadną, uważane jest za nieuzasadnione.

Bezzasadność przyczyny ma miejsce wówczas, gdy opisane fakty lub zdarzenia nie

zostały udowodnione i przyczyna okazała się nieprawdziwa, a także wówczas, gdy

przyczyna jest prawdziwa ale nie może być podstawą rozwiązania stosunku pracy

(na przykład przewinienie przypisywane pracownikowi jest błahe lub przyczyna nie

ma związku ze stosunkiem pracy albo ma charakter dyskryminujący pracownika).

W oświadczeniu skierowanym do powódki przyczyna uzasadniająca zdaniem

pozwanej wypowiedzenie umowy o pracę – nabycie przez powódkę uprawnień

emerytalnych – została sformułowana w sposób konkretny i zrozumiały.

Wymagania formalne określone w art. 30 § 4 k.p. zostały więc spełnione i nie

10

można uznać, że wypowiedzenie umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem

przepisów. Kwestia, czy wypowiedzenie umowy o pracę z takiej przyczyny można

uznać za uzasadnione, nie jest objęta podstawami skargi kasacyjnej i dlatego nie

podlega ocenie przy jej rozpoznawaniu. W zakresie żądania odszkodowania za

niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę skarga kasacyjna nie mogła

więc zostać uwzględniona.

Słuszny jest natomiast zarzut błędnej wykładni art. 10 ust. 1 ustawy z

dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Na podstawie tego

przepisu w razie konieczności rozwiązania przez pracodawcę zatrudniającego co

najmniej 20 pracowników stosunków pracy z przyczyn niedotyczących

pracowników, jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający

wypowiedzenie stosunku pracy, stosuje się odpowiednio między innymi przepis art.

8 tej ustawy, który gwarantuje zwolnionemu pracownikowi prawo do odprawy. Z

treści art. 10 nie można wyprowadzić wniosku, że jego zastosowanie uzależnione

jest od kondycji finansowej pracodawcy wymuszającej ograniczenie zatrudnienia.

W przeciwieństwie do regulacji obowiązującej przed dniem wejścia w życie tej

ustawy, przepis art. 1 ust. 1 nie wymaga zmniejszenia po stronie pracodawcy

zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych lub zmian organizacyjnych czy

technologicznych. Mowa jest jedynie o konieczności rozwiązania stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników. Do zastosowania art. 1 i art.10

wystarczające jest, aby przyczyny rozwiązania stosunku pracy nie dotyczyły

pracowników, nie muszą one natomiast leżeć po stronie pracodawcy. Dlatego

stwierdzenie Sądu Okręgowego, że kondycja finansowa strony pozwanej nie była

zła, nie jest argumentem przemawiającym przeciw stosowaniu przepisów ustawy.

Przepis art. 10 ust. 1 wymaga jedynie tego, aby przyczyna

niedotycząca pracownika była wyłączną przyczyną rozwiązania stosunku pracy. W

przypadku wypowiedzenia dokonanego powódce warunek ten został spełniony. Jak

stwierdził Sąd Okręgowy wyłączną przyczynę rozwiązania z powódką umowy o

pracę w ramach realizowanej przez pozwaną polityki kadrowej było nabycie przez

nią uprawnień emerytalnych. Regulacja ustawowa pozwalająca pracownikowi na

skorzystanie z uprawnień emerytalnych na szczególnych zasadach – taką

11

regulację zawiera powołany przez pozwaną przy wskazaniu przyczyny

wypowiedzenia przepis art. 40 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych – nie jest okolicznością leżącą po stronie pracownika.

Wskazana przez pozwaną przyczyna nie odnosi się ani do wykonywania przez

powódkę obowiązków pracowniczych ani do jej osoby. Jeżeli pozwana uznała, że

jej polityka kadrowa wymaga rozwiązania stosunku pracy z pracownikami, którzy

spełnili warunki do nabycia świadczeń emerytalnych, to należy uznać (pomijając

zgodność takiej polityki z zasadami współżycia społecznego i zakazem

dyskryminacji), że rozwiązanie umowy o pracę następuje z przyczyn

niedotyczących pracowników. Powołany przez Sąd Okręgowy wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 29 września 2005 r., II PK 19/05 został wydany w sprawie o

podobnym stanie faktycznym, w którym pracodawca jako przyczynę wypowiedzenia

umowy o pracę wskazał nabycie przez pracownika uprawnień emerytalnych na

takich samych zasadach jak powódka w niniejszej sprawie. Sąd Najwyższy

stwierdził, że uzyskanie przez pracownika prawa do emerytury jest uzasadnioną

przyczyną wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę na czas nieokreślony

(art. 45 § 1 k.p.), które nie oznacza dyskryminacji pracownika ze względu na wiek (

art. 113

k.p.). Kwestią, którą w granicach podstaw kasacji Sąd Najwyższy zajmował

się w tej sprawie, była zgodność wypowiedzenia z art. 30 § 3 i § 4 k.c. i zachowanie

zakazu dyskryminacji określonego w art. 113

k.p. Sąd Najwyższy nie dopatrzył się

naruszenia tych przepisów a odnosząc się do przyczyny wypowiedzenia umowy

uznał, że uzasadnia ją prawo pracodawcy do realizowania własnej polityki

zatrudnienia i możliwość uzyskania przez pracownika innego źródła dochodu w

postaci świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Nie są to przyczyny dotyczące

pracownika. Pierwsza z nich leży po stronie pracodawcy a druga dotyczy

uregulowań ustawowych pozwalających osobom spełniającym określone warunki

na skorzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Również względy

społeczne, na które powołuje się Sąd Okręgowy, takie jak wysokie bezrobocie i

konieczność otwarcia rynku pracy dla osób niemających dochodów, nie są

okolicznościami dotyczącymi pracownika. Wskazane – jako przyczyna

wypowiedzenia umowy o pracę – spełnienie warunków do uzyskania świadczeń

emerytalnych, z których pracownik nie korzysta, nie należy zatem do przyczyn

12

dotyczących pracownika w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników. Skoro pozwana wskazała tylko tę jedną przyczynę,

należało uznać, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w trybie art. 10 ust. 1

powołanej ustawy. W konsekwencji powódce przysługuje prawo do odprawy

pieniężnej na podstawie art. 8 ust. 1 tej ustawy. Uwzględnienie apelacji pozwanej w

tym zakresie było wynikiem błędnej wykładni powołanych przepisów.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

k.p.c. uchylił

zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzenie odprawy i w tym

zakresie oddalił apelację oraz uchylił wyrok w części orzekającej o kosztach

postępowania i na podstawie art. 100 k.p.c. zniósł wzajemnie koszty postępowania

za obie instancje. W związku z orzeczeniem w tej ostatniej kwestii zarzut

naruszenia art. 35 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych jest

bezprzedmiotowy. W pozostałej części skarga kasacyjna podlega oddaleniu na

podstawie art. 39814

k.p.c. a koszty postępowania kasacyjnego podlegają

wzajemnemu zniesieniu na podstawie art. 100 k.p.c.

.

/tp/