II CSK 421/07

Sygn. akt II CSK 421/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lutego 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Henryk Pietrzkowski

SSA Michał Kłos (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. Z.

przeciwko „W.(...)” Spółce Akcyjnej w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 6 lutego 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 października 2006 r., sygn. akt I ACa (…),

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od pozwanej „W.(...)” Spółki Akcyjnej z siedzibą w K. na rzecz

powoda W. Z. kwotę 1.800,00zł. (jeden tysiąc osiemset złotych) z tytułu

zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 3 marca 2006 r. Sąd Okręgowy w P. zasądził od pozwanej na

rzecz powoda kwotę 158.045,29 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 22 czerwca 2004

2

r., w pozostałym zakresie oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu.

Rozstrzygnięcie powyższe oparte zostało na następujących ustaleniach.

W dniu 18 grudnia 2001 r. strony zawarły umowę, mocą której powód zobowiązał

się, w zamian za umówione wynagrodzenie ryczałtowe, do dostawy i instalacji zamków

Nexus 200 w hotelach P.(...) i G.(...) w K., należących do pozwanej. Umowa obejmowała

również dostarczenie, zainstalowanie kodera kart Nexus, zaprogramowanie i

uruchomienie zamków, sprawdzenie poprawności działania całego systemu, ewentualne

usunięcie wad, przeszkolenie personelu obu hoteli a także zapewnienie serwisu

gwarancyjnego. Pozwany – mocą powyższej umowy – zobowiązał się do niezwłocznego

przystąpienia do odbioru przedmiotu umowy, po zgłoszeniu przez powoda gotowości do

odbioru. Odbiór protokolarny miał nastąpić po zgłoszeniu przez powoda gotowości do

odbioru urządzeń oraz zainstalowaniu systemu. Mocą powyższej umowy powód

zobowiązał się również do zamówienia u pozwanej usługi hotelowej w hotelu G.(...),

której cena miała być nie niższa niż 41.451 zł. Usługa ta miała być wykonana do dnia 30

listopada 2002 r. Ustaloną kwotę pozwana miała potrącić z przysługującą powodowi

należnością z tytułu zawartej umowy o dzieło. Strony zastrzegły również obowiązek

zapłaty kar umownych w przypadku opóźnienia w realizacji obowiązków wynikających

z umowy.

W dniu 7 stycznia 2002 r. strony ustaliły szczegółowy sposób wykonania prac

instalacyjnych w hotelu G.(...). W szczególności strony ustaliły, że pracownicy strony

pozwanej wykonają poprawki murarsko – stolarskie.

Montaż urządzeń w hotelu P.(...) zakończył się w dniu 3 kwietnia 2002 r.

a protokół odbioru końcowego tych prac podpisano w dniu 5 kwietnia 2002 r. Prace w

hotelu G.(...) trwały do dnia 8 maja 2002 r. W trakcie wykonywania robót w tym hotelu

trwał remont. W dniu 14 maja 2002 r. sporządzono notatkę służbową, określającą

usterki, które miały zostać usunięte. Powód zobowiązał się do usunięcia niektórych wad,

pozostałe miały być usunięte za dodatkową opłatą.

W dniu 1 sierpnia 2002 r. małżonka powoda R. Z. wystawiła fakturę VAT na

kwotę obejmującą montaż i instalację zamków w hotelu P.(...). Pozwana nie

zaakceptowała tej faktury z uwagi na niedokonanie odbioru końcowego systemów.

Protokolarny odbiór całego systemu nastąpił w dniu 3 września 2002 r. Wyrokiem z dnia

17 listopada 2003 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił powództwo R. Z. przeciwko pozwanej o

zapłatę należności za przedmiotowe prace, uwzględniając zarzut strony pozwanej braku

legitymacji po stronie powódki.

3

W oparciu o powyższe ustalenia faktyczne Sąd pierwszej instancji nie podzielił

zarzutu pozwanej, że umowa zawarta została w istocie z R. Z. Uznał, że powodowi

przysługuje legitymacja czynna w tej sprawie, albowiem to on był stroną umowy. W

ocenie Sądu Okręgowego, roszczenie dochodzone w niniejszej sprawie nie uległo

przedawnieniu. Końcowy odbiór systemu nastąpił w dniu 3 września 2002 r., powód w

tym dniu uprawniony był do wystawienia faktury VAT obejmującej przysługujące mu

wynagrodzenie. Dwuletni termin o jakim mowa w art. 646 k.c. nie upłynął zatem do daty

wniesienia pozwu. W ocenie Sądu pierwszej instancji, pozwana nie wskazała, jaki

zakres obowiązków nie został przez powoda wykonany, nie przedstawiła wyliczenia na

okoliczność wysokości kary umownej a także terminu od którego przyjęła, że powód był

w zwłoce ze spełnieniem świadczenia.

Sąd pierwszej instancji uznał również, że wykładnia umowy łączącej strony,

oparta na regułach z art. 65 § 1 i 2 k.c., prowadzi do wniosku, że pozwana nie została

upoważniona do potrącenia należności w sytuacji, gdy powód nie wykorzysta usługi w

hotelu G.(...) w K., pozostawionej mu do dyspozycji. Za takim poglądem przemawiają

sformułowania umowy oraz korespondencja stron w tym zakresie. W ocenie tego sądu

pozwana pozostawała w zwłoce z obowiązkiem przystąpienia do odbioru zamków po

zgłoszeniu przez powoda gotowości do ich odbioru. Uprawniało to powoda do naliczenia

kary umownej. Poza zakresem rozważań sądu znalazły się zagadnienia związane z

niewspółmiernością wysokości kary umownej. Strony, reprezentowane przez

profesjonalnych pełnomocników, nie żądały przeprowadzenia postępowania

dowodowego w tym zakresie.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację i orzekł o kosztach

procesu. Odnosząc się do zarzutów zawartych w apelacji podzielił pogląd Sądu

pierwszej instancji, że powód jest czynnie legitymowany w niniejszej sprawie i

formułowany dla potrzeb niniejszego procesu zarzut w tym zakresie pozostaje w

sprzeczności ze stanowiskiem zajętym przez pozwaną w sprawie z powództwa R. Z.. W

ocenie Sądu drugiej instancji, termin od którego biegnie przedawnienie, rozpoczął się w

dniu 3 września 2002 r. Od tej daty – w świetle art. 642 § 1 k.c. - powód uprawniony był

do wystawienia faktury VAT obejmującej przysługujące mu wynagrodzenie. Prac

wykonanych w okresie wcześniejszym nie można traktować jako objętych serwisem

gwarancyjnym, ponieważ dopiero od dnia podpisania protokołu końcowego – w świetle

postanowień umownych – miał rozpocząć bieg termin gwarancji. W ocenie Sądu

Apelacyjnego, powód wykonał prace będące przedmiotem umowy w dniu 8 maja 2002 r.

4

i od tej daty do sporządzenia protokołu końcowego w dniu 3 września 2002 r. pozwana

pozostawała w zwłoce, uprawniającej powoda do obciążenia ją karą umowną. Sąd

Apelacyjny powołał się również na spór dzielący wówczas strony a dotyczący zakresu

obowiązków powoda, wynikającego z uzgodnień dokonanych pomiędzy stronami w

styczniu 2002 r.

Sąd Apelacyjny podzielił również pogląd Sądu pierwszej instancji, że na

podstawie umowy pozwana nie nabyła roszczenia, które mogłaby przedstawić do

potrącenia, z tytułu rezerwacji usługi hotelowej. Do takiego wniosku prowadzi ocena

zeznań powoda, które sąd ten uznał za wiarygodne, logiczne i zgodne z zasadami

współżycia społecznego.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach objętych art. 3983

§ 1 k.p.c.

W ramach pierwszej podstawy skarżąca zarzuciła naruszenie art. 65, 120, 659 § 1, 646 i

484 § 2 k.c. przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na

błędnej wykładni umowy łączącej strony, błędną ocenę, że roszczenie powoda nie

uległo przedawnieniu oraz nierozważenie przesłanek miarkowania kary umownej. W

ramach drugiej podstawy kasacyjnej skarżąca zarzuciła naruszenie: art. 247 k.p.c.

poprzez brak wskazania szczególnych okoliczności, które umożliwiały przeprowadzenie

dowodu ze świadków i przesłuchania strony przeciwko osnowie dokumentu; art. 328 § 2

k.p.c. poprzez nienależyte wyjaśnienie w uzasadnieniu podstawy prawnej wyroku oraz

art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nierozpoznanie przez Sąd drugiej instancji zasadniczej części

zarzutów apelacji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszym rzędzie odniesienia wymagają zarzuty naruszenia prawa

procesowego, gdyż jedynie na gruncie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego

możliwa jest ocena zastosowania przez sąd prawa materialnego.

Przystępując do oceny zarzutu naruszenia art. 247 k.p.c. poprzez dopuszczenie

dowodu z zeznań świadków i stron przeciwko osnowie dokumentu obejmującego

umowę łączącą strony, należy stwierdzić, że zarzut ten mógłby zostać rozważony,

gdyby dowody te zostały przeprowadzone przez Sąd drugiej instancji. W niniejszej

sprawie tymczasem sąd ten nie przeprowadzał w ogóle postępowania dowodowego i

zaskarżone orzeczenie oparte zostało w całości na materiale dowodowym,

zgromadzonym przez Sąd pierwszej instancji. Zarzut ten zatem nie może zostać uznany

za skuteczny.

5

Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. również nie jest trafny. Kwestionowane

uzasadnienie w pełni odpowiada standardom wynikającym z art. 328 § 2 k.p.c. Ponadto,

jak przyjmował wielokrotnie Sąd Najwyższy, naruszenie przez sąd drugiej instancji art.

328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez sporządzenie uzasadnienia nie

odpowiadającego w pełni wymaganiom, jakie stawia wymieniony przepis, może jedynie

wyjątkowo wypełniać podstawę kasacyjną przewidzianą w art. 3931

pkt 2 k.p.c. (obecnie

art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Ma to miejsce wówczas, gdy wskutek uchybienia konkretnym

wymaganiom określonym w art. 328 § 2 k.p.c. zaskarżone orzeczenie nie poddaje się

kontroli kasacyjnej. Powyższe stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyrokach: z dnia 19

grudnia 2000 r., II UKN 152/00, (OSNAPiUS 2002, nr 16, poz. 393); z dnia 13 listopada

2003 r., IV CK 183/02 (niepubl.) a także z dnia 20 kwietnia 2004 r., CK 92/04, (niepubl).

Zgodnie z art. 39814

k.p.c., Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeśli nie ma

uzasadnionych podstaw albo jeśli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia

odpowiada prawu. Oznacza to, że ustawodawca założył istnienie wadliwości w sferze

uzasadnienia, które nie prowadzą do uchylenia orzeczenia.

Nie ma również uzasadnionych podstaw zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c.

Oceną Sądu drugiej instancji objęte były wszystkie zarzuty sformułowane w apelacji. Z

wywodów zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wynika, że przedmiotem tego

zarzutu przede wszystkim są ustalenia Sądu drugiej instancji, odnoszące się do

charakteru i rozmiaru prac, wykonywanych przez powoda na terenie hotelu G.(...) po

dniu 8 maja 2002 r. Z faktów tych pozwany wyprowadzał wniosek, że faktyczne wydanie

dzieła nastąpiło w dniu 8 maja 2002 r. oraz, że nie pozostawał w zwłoce w odbiorze

dzieła i brak – w tej sytuacji - podstaw do obciążenia go karą umowną. Zarzuty te

zmierzają jednak w istocie do kwestionowania ustaleń faktycznych i oceny materiału

dowodowego, pozostają zatem poza zakresem kognicji Sądu Najwyższego w świetle

art. 3983

§ k.p.c.

Przystępując do oceny zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego

należy przede wszystkim stwierdzić, że wykładnia postanowień zawartych w § 6 umowy

z dnia 18 grudnia 2001 r. została dokonana prawidłowo. Jak wynika z postanowień tej

części umowy, powód zobowiązał się wykorzystać pozostawione mu do dyspozycji

walory i usługi. Również faktura miała opiewać na kwotę świadczeń nie tylko

pozostawionych do dyspozycji powoda, ale też przez niego wykorzystanych. Określając

obowiązki obu stron umowy, odwołano się zatem do kryterium wykorzystania usługi.

Wykładnia prowadząca do wniosku, że pozwany odpłatnie rezerwował usługi dla

6

powoda sprawia, że powyższe sformułowania nie miałyby żadnego uzasadnienia. W

kontekście powyższych zapisów umownych argumentacja przedstawiona w kasacji,

odwołująca się do charakteru prowadzonej przez pozwaną działalności gospodarczej,

prowadzi do wniosków przeczących tezie skarżącej. To bowiem pozwana jest

profesjonalistą w branży hotelowej i – jeśli intencją stron – było zmniejszenie

wynagrodzenia należnego powodowi poprzez dokonanie odpłatnej rezerwacji,

niezależnej od faktycznego wykorzystania usługi, umowa w tym zakresie winna była w

sposób jednoznaczny to precyzować. Wnioski sformułowane na tle brzmienia

powyższych zapisów są zbieżne z tymi, jakie prezentował powód w swoich zeznaniach.

Skoro oświadczenia woli dadzą się wyłożyć tak, aby można było ustalić faktyczną treść

stosunku prawnego kreowanego przez umowę, nie ma podstaw do sięgania – dla

potrzeb dokonania wykładni - do przepisów o najmie ani do teoretycznej konstrukcji

umowy hotelowej. W konsekwencji również art. 659 § 1 k.c. nie został obrażony.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 120 i 646 k.c. Art. 646 k.c.

określa samodzielnie początek biegu terminu przedawnienia wszystkich roszczeń z

tytułu umowy o dzieło, wiążąc go z oddaniem dzieła. Jest zatem przepisem

szczególnym w stosunku do art. 120 k.c. (tak uzasadnienie wyroku z dnia 20 kwietnia

2006 r., III CSK 2/06, OSNC 2007, nr 2, poz. 28). Skarżący w sposób nieuprawniony

łączy zakończenie prac i możliwość faktycznego dysponowania zamontowanymi

instalacjami przez pozwaną z oddaniem dzieła w rozumieniu art. 646 k.c. Do wniosku,

że protokół z dnia 3 września 2002 r. wyznacza datę oddania dzieła w rozumieniu art.

446 k.c. prowadzą dwie przesłanki. Po pierwsze w ustalonym w sprawie stanie

faktycznym, którym Sąd Najwyższy jest związany, w okresie pomiędzy dniem 8 maja a 3

września 2002 r. powód wykonywał określone prace zmierzające do usunięcia usterek.

Faktyczny zakres tych prac był w sprawie sporny, nie mniej jednak sam fakt ich

wykonywania nie był przedmiotem rozbieżności. Przedmiotem obowiązków powoda było

również przeszkolenie personelu strony pozwanej, co także nie pozwala wiązać

wykonania prac z oddaniem dzieła w rozumieniu art. 646 k.c. Po drugie, protokół z dnia

3 września 2002 r., w przeciwieństwie do noszącego identyczną nazwę protokołu z dnia

5 kwietnia 2001 r., dotyczącego prac wykonanych tylko w hotelu P.(...), jak to wynika z

brzmienia ust. 2 tego dokumentu, jest odbiorem końcowym całego systemu znaków

Nexus 200. Ponadto, od daty tego protokołu rozpoczął bieg nie tylko termin

wymagalności roszczenia o zapłatę, ale również termin gwarancji.

7

Wbrew odmiennemu poglądowi skarżącej, art. 484 § 2 k.c. nie został naruszony.

W toku postępowania przed sądem pierwszej instancji strony nie żądały

przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Pozwana w apelacji nie

sformułowała zarzutu opartego na art. 484 § 2 k.c. Na wypadek uwzględnienia

powództwa w tym zakresie, kwestionowała jedynie sposób obliczenia kary umownej i do

tego zarzutu Sąd Apelacyjny się odniósł. Należy zgodzić się z tezą, że możliwe jest

zgłoszenie zarzutu opartego na art. 484 § 2 k.c. do daty zamknięcia postępowania przed

Sądem drugiej instancji. Pomijając jednak zagadnienie prekluzji, które nie jest objęte

zarzutami kasacyjnymi, należy stwierdzić, że dłużnik zamierzający zgłosić żądanie

oparte na art. 482 § 2 k.c. obowiązany jest wyraźnie takie żądanie sformułować oraz

wykazać jego zasadność przy pomocy zaoferowanych na jego poparcie dowodów a

także wskazać przesłanki obniżenia kary (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja

2002 r. I CKN 821/00, niepubl.).

Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c., oddalił

skargę kasacyjną.

O zasadzie poniesienia kosztów w postępowaniu kasacyjnym orzeczono na

podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. art. 39821

k.p.c., zaś o wysokości

tych kosztów na podstawie § 12 ust. 5 pkt 3 w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej

przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).