V CSK 444/07

Sygn. akt V CSK 444/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 lutego 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa P. D.

przeciwko P. J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 22 lutego 2008 r.,

skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12 kwietnia 2007 r.,

sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 29 listopada 2006 r. uwzględnił powództwo

o zapłatę odszkodowania w wysokości 132 096,35 zł. za nienależyte wykonanie umowy

serwisu brokerskiego, wniesione przez P. D. przeciwko P. J. Sąd ten ustalił, że powód

prowadzi działalność gospodarczą, w której wykorzystuje budynki położone w W. przy

ul. S. W tym miejscu położony jest również dom mieszkalny i budynek z krytym

2

basenem, które nie służą powodowi do prowadzenia działalności gospodarczej. W dniu

8 lipca 2002 r. strony zawarły umowę serwisu brokerskiego, a w styczniu 2003 r. umowę

ubezpieczenia mienia powoda znajdującego się przy ul. S. i N. w W. oraz w

miejscowości J. W styczniu 2004 r. powód zwrócił się do pozwanego o przygotowanie

oferty ubezpieczenia majątku powoda i mienia jego firmy, wskazując szczegółowo

przedmiot ubezpieczenia. Powód wybrał rekomendowaną przez pozwanego ofertę TUiR

(...) S.A. i złożył pozwanemu wykaz majątku przewidzianego do ubezpieczenia, który

stanowił następnie załącznik do polisy. Pozwany ubezpieczył to mienie, w tym odrębnie

dom w zabudowie szeregowej położony w W. przy ul. N. W dniu 24 marca 2004 r.

w nieruchomości przy ul. S. miał miejsce pożar spowodowany zwarciem instalacji

elektrycznej. Częściowemu zniszczeniu uległ budynek, w którym znajdował się basen.

Straty wyniosły 132 096,35 zł. Wcześniej w dniu 12 marca 2004 r. został

przeprowadzony odbiór instalacji elektrycznej w budynku mieszkalnym i warsztacie.

Zakład ubezpieczeń odmówił powodowi wypłaty odszkodowania podnosząc, że

budynek, w którym wystąpił pożar znajdował się w trakcie budowy i był użytkowany bez

wymaganych zezwoleń i odbioru, a ubezpieczeniem objęte było jedynie mienie firmy

powoda. W ewidencji księgowej tej firmy nie wykazano budynku mieszkalnego z

basenem.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, pozwany przy zawieraniu umowy

ubezpieczenia mienia powoda nie dochował należytej staranności. W ramach warunków

umowy ubezpieczenia przewidzianej dla przedsiębiorców został ujęty także prywatny

majątek powoda, gdy tymczasem z wniosku powoda wynikała jasno wola ubezpieczenia

zarówno mienia firmy, jak i innego mienia powoda. Zachowania pozwanego nie

usprawiedliwiało przekazanie zlecenia przez powoda na papierze firmowym i umowa

serwisu brokerskiego zawarta z powodem jako przedsiębiorcą. Okoliczności te nie

stanowiły dla pozwanego przeszkody w prawidłowym ubezpieczeniu domu powoda

położonego przy ul. N. Przy realizacji umowy pozwany bezpodstawnie założył, że

wszystkie zabudowania położone przy ul. S. służą powodowi do prowadzenia

działalności gospodarczej. Wadliwe ubezpieczenie części tego mienia w ramach polisy

przeznaczonej dla przedsiębiorców spowodowało szkodę powoda, gdyż zakład

ubezpieczeń odmówił wypłaty odszkodowania za prywatne mienie powoda zniszczone

podczas pożaru. Uzasadniało to uwzględnienie powództwa.

Apelacja pozwanego została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 12

kwietnia 2007 r. Sąd drugiej instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne stanowiące

3

podstawę zaskarżonego wyroku. Uznał również za uzasadnioną ocenę Sądu

Okręgowego co do nienależytego wykonania umowy przez pozwanego, przy

uwzględnieniu miernika staranności uwzględniającego zawodowy charakter

prowadzonej przez pozwanego działalności brokerskiej, wskazanego w art. 355 § 2 k. c.

Podkreślił, że zlecenie powoda dotyczące ubezpieczenia jego majątku odnosiło się

niewątpliwie również do mienia nie związanego z prowadzoną działalnością

gospodarczą. Na pozwanym jako profesjonaliście ciążył obowiązek zebrania

niezbędnych danych i właściwego przygotowania umowy ubezpieczenia. Pozwany nie

wywiązał się należycie z tych obowiązków. W konsekwencji umowa ubezpieczenia

zawarta przez pozwanego nie objęła mienia nie związanego z prowadzoną przez

powoda działalnością gospodarczą. Ubezpieczyciel z tego powodu odmówił zaś wypłaty

odszkodowania powodowi, co przesądzało o zaistnieniu szkody pozostającej w związku

przyczynowym z nieprawidłowym działaniem pozwanego. Pozwany nie wykazał też aby

powód przyczynił się do powstania szkody, co czyniło bezpodstawnym zarzut

naruszenia art. 362 k.c. Przemawiało to za uznaniem apelacji za bezzasadną i jej

oddaleniem.

Skarga kasacyjna pozwanego została oparta o obie podstawy określone w art.

3983

§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący zarzucił

obrazę art. 471 i 472 k.c. w zw. z art. 355 k.c., 354 k.c. oraz § 2 i § 4 umowy z dnia 8

lipca 2002 r. i art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie

ubezpieczeniowym (Dz. U. Nr 124, poz. 1154 ze zm.), art. 65 k.c. w zw. z art. 354 k.c.,

art. 5 k.c. w zw. z art. 471 i 827 § 1 k.c., art. 362 k.c., art. 431

i art. 432

§ 1 k.c. oraz art.

551

k.c. w zw. z art. 355 k.c. i 354 k.c. W ramach zaś podstawy naruszenia przepisów

postępowania zarzucił obrazę art. 233 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia

dowodów i dokonanie ich dowolnej oceny. W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa

w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 3983

§ 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą

być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Z tego względu zawarty w

skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. nie mógł stanowić uzasadnionej

podstawy jej uwzględnienia.

4

W świetle ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku

bezzasadne były również zarzuty naruszenia prawa materialnego kwestionujące

odpowiedzialność pozwanego z powołaniem się na zawarcie przez strony umowy

serwisu brokerskiego, dotyczącej obsługi ubezpieczeniowej jedynie przedsiębiorstwa

powoda. Istnienie tego rodzaju umowy, wbrew zarzutowi skarżącego, zostało

uwzględnione przez Sąd. Ustalił on jednak, że powód wyraźnie zlecił pozwanemu

ubezpieczenie dodatkowo także swojego mienia niezwiązanego z prowadzeniem

działalności gospodarczej, czego nie wyłączała umowa dotycząca obsługi powoda jako

przedsiębiorcy. Sąd Apelacyjny podniósł zasadnie, że wskazywała na to treść wniosku

dotyczącego zlecenia zawarcia umowy ubezpieczenia i wykaz majątku podlegającego

ubezpieczeniu. Słusznie też podkreślił, że odrębne ubezpieczenie przez pozwanego

domu powoda położonego przy ul. N. jednoznacznie świadczyło, że podjął się on

również ubezpieczenia mienia powoda nie związanego z prowadzoną przez niego

działalnością gospodarczą.

Pozbawione racji były również zarzuty kwestionujące ocenę Sądu odnoszącą się

do nienależytego wykonania przez pozwanego umowy. W tym zakresie decydujące było

stwierdzenie, że pozwany bezpodstawnie założył, że wszystkie budynki położone przy

ul. S. służyły powodowi do prowadzenia działalności gospodarczej i w konsekwencji

wadliwie ubezpieczył je w całości jako mienie przedsiębiorstwa powoda. Sąd ustalił

między innymi, że pozwany wielokrotnie bywał w firmie powoda i znał charakter

zabudowy nieruchomości przy ul. S. Zasadnie przyjął zatem, że pozwany jako

profesjonalista miał możliwość właściwej oceny wniosku powoda o zawarcie umowy

ubezpieczenia i stwierdzenia, że dom jednorodzinny z basenem, ujęty w wykazie mienia

podlegającego ubezpieczeniu, nie był z racji profilu działalności gospodarczej

prowadzonej przez powoda (naprawa pojazdów samochodowych, pomoc drogowa i inne

usługi związane z pojazdami samochodowymi) wykorzystywany do prowadzenia

działalności gospodarczej. Oceny tej nie zmienia w żadnym razie fakt sporządzenia

przez powoda wskazanego wyżej wniosku na papierze firmowym.

W skardze kasacyjnej zasadnie zakwestionowano natomiast stwierdzenie, że

ubezpieczyciel odmówił powodowi wypłaty odszkodowania „bezspornie” jedynie z tego

powodu, że „ochrona ubezpieczeniowa nie objęła prywatnego mienia powoda”. Wymaga

podkreślenia, że ustalenia Sądu pierwszej instancji, które Sąd Apelacyjny przyjął w

całości za własne, wskazywały, że ta okoliczność stanowiła w rzeczywistości jedynie

jedną z przyczyn odmowy wypłaty odszkodowania. Zakład ubezpieczeń oświadczył, że

5

odmawia wypłaty odszkodowania także z tej przyczyny, że pożar powstał w budynku,

który znajdował się w trakcie budowy i był użytkowany bez wymaganych zezwoleń i

odbioru. Dodatkowo wymagało uwzględnienia, że ustalenia te wskazują, iż przyczyną

pożaru było zwarcie instalacji elektrycznej w budynku, w którym znajduje się basen.

Stwierdzenie, że przed pożarem przedstawiciel zakładu energetycznego dokonał

odbioru instalacji w budynku mieszkalnym i warsztacie budzi zaś wątpliwość, czy odbiór

ten dotyczył również budynku, w którym znajduje się basen. Ustalenie, że zakład

ubezpieczeń odmówił powodowi wypłaty odszkodowania z uwagi na korzystanie z

budynku uszkodzonego w trakcie pożaru bez odpowiednich zezwoleń i odbioru,

wymagało uwzględnienia tej okoliczności przy ocenie istnienia normalnego związku

przyczynowego pomiędzy nienależytym wykonaniem umowy przez pozwanego, a

szkodą związaną z odmową wypłaty odszkodowania powodowi przez zakład

ubezpieczeń. Istotne było bowiem stwierdzenie, czy powód w tych okolicznościach

otrzymałby odszkodowanie nawet w wypadku ubezpieczenia zniszczonego mienia na

odpowiednich warunkach, jako mienia nie związanego z prowadzeniem działalności

gospodarczej. W tym kontekście należało rozważyć zawarty w skardze kasacyjnej

zarzut naruszenia art. 827 § 1 k.c. w zw. z art. 471 k.c., choć skarżący nie zarzucił

wprost naruszenia art. 361 § 1 k.c., gdyż do przesłanek zasądzenia odszkodowania na

podstawie art. 471 k.c. należy stwierdzenie istnienia normalnego związku

przyczynowego, a uzasadnienie tego zarzutu wskazuje na kwestionowanie

odpowiedzialności pozwanego z tego powodu. Z przyczyn wyżej wskazanych zarzut ten

był uzasadniony. Natomiast ocena, czy uwzględnienie roszczenia wobec powoda

narusza zasady współżycia społecznego, przy uwzględnieniu wszystkich przesłanek

odmowy wypłaty odszkodowania przez zakład ubezpieczeń, może wchodzić w grę

dopiero po stwierdzeniu braku podstaw do wyłączenia odpowiedzialności pozwanego z

uwagi na brak wskazanego wyżej normalnego związku przyczynowego, co dotychczas

nie zostało należycie rozważone.

Zasadny był również zarzut naruszenia art. 362 k.c. Przy przyjęciu przez Sąd

istnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, wymagało

rozważenia, czy powód swoim zachowaniem przyczynił się do powstania szkody, skoro

w apelacji zarzucono naruszenie art. 362 k.c. Tymczasem ocena tego zarzutu przez Sąd

Apelacyjny ograniczyła się do ogólnikowego stwierdzenia, że pozwany nie wykazał, aby

do nienależytego wykonania umowy przyczynił się powód. Stwierdzenie to nie zostało

poprzedzone jakąkolwiek analizą ustaleń faktycznych dotyczących sposobu

6

postępowania powoda, który np. nie przekazał pozwanemu żądanego przez niego

wykazu środków trwałych. Z tego względu ocena zasadności zarzutu naruszenia art.

362 k.c. przez Sąd drugiej instancji była wadliwa.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna została uwzględniona

i zaskarżony wyrok na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. podlegał uchyleniu.