II UK 166/07

Wyrok z dnia 26 lutego 2008 r.

II UK 166/07

Decyzja Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w sprawie stwier-

dzenia „ustania rolniczego ubezpieczenia” nie jest wydawana w wyniku wzno-

wienia postępowania w sprawie zakończonej uprzednio wydaniem ostatecznej

decyzji o „podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu” (art. 3a ust. 1 ustawy z dnia

20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst: Dz.U.

z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.).

Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie: SN Zbigniew

Myszka, SA Jolanta Pietrzak.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego

2008 r. sprawy z wniosku Marzeny S. przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego-Oddziałowi Regionalnemu w S. o ustalenie podlegania ubezpieczeniu

społecznemu rolników, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku

Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 9 stycznia 2007 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację wnioskodawczyni.

U z a s a d n i e n i e

Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2007 r. [...] Sąd Apelacyjny w Szczecinie zmienił -

na skutek apelacji wnioskodawczyni Marzeny S. - wyrok Sądu Okręgowego-Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 czerwca

2006 r. i poprzedzającą go decyzję organu rentowego - Kasy Rolniczego Ubezpie-

czenia Społecznego-Oddziału Regionalnego w S. i orzekł ustanie objęcia wniosko-

dawczyni ubezpieczeniem społecznym rolników od dnia 24 kwietnia 2006 r., to jest

od daty wydania zaskarżonej decyzji, w sprawie o ustalenie podlegania ubezpiecze-

niu społecznemu rolników.

W okolicznościach faktycznych ustalono, że od dnia 14 czerwca 2002 r. Ma-

rzena S., właścicielka gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,18 ha, została objęta

2

rolniczym ubezpieczeniem społecznym w pełnym zakresie. Decyzja zawierała po-

uczenie o konieczności złożenia Kasie oświadczenia o kontynuowaniu ubezpieczenia

społecznego rolników po podjęciu działalności gospodarczej. W dniu 16 lutego 2006

r. doręczono organowi rentowemu zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w

S. o wysokości ryczałtu od przychodów wnioskodawczyni ewidencjonowanych za rok

2005. W postępowaniu wyjaśniającym zmierzającym do ustalenia daty podjęcia

działalności gospodarczej, wobec oświadczenia wnioskodawczyni, że działalność

gospodarczą rozpoczęła z dniem 1 lutego 2005 r., decyzją z dnia 26 kwietnia 2006 r.

organ rentowy ustalił, że od dnia 1 kwietnia 2005 r. (od następnego kwartału), nie

podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu rolników. Odwołanie wnioskodawczyni od

tej decyzji Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim oddalił, wskazując że wniosko-

dawczyni od chwili podjęcia działalności gospodarczej nie złożyła w terminie oświad-

czenia o kontynuowaniu ubezpieczenia ani nie udokumentowała opodatkowania tej

działalności w formie zryczałtowanego podatku dochodowego, co zgodnie z art. 5a

ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (jedno-

lity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w lutym

2005 r., ustalonym ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpiecze-

niu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz.

873 ze zm.), powoduje ustanie ubezpieczenia społecznego rolników z końcem

kwartału, w którym wnioskodawczyni podjęła działalność gospodarczą. Sąd Apela-

cyjny zmieniając wyrok Sądu pierwszej instancji wskazał, że art. 5a ust. 1 ustawy nie

miał w sprawie zastosowania, gdyż wnioskodawczyni podjęła pozarolniczą działal-

ność gospodarczą, nie podlegając ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym

zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie co najmniej 3 lata. Przed podjęciem działal-

ności gospodarczej podlegała bowiem ubezpieczeniu rolniczemu jedynie w okresie

od 14 czerwca 2002 r. do 1 grudnia 2004 r., tymczasem trzyletnie i nieprzerwane

podleganie przez rolnika ubezpieczeniu rolniczemu w pełnym zakresie z mocy

ustawy (art. 5a ustawy), musi przypadać bezpośrednio przed podjęciem pozarolni-

czej działalności gospodarczej. Jednocześnie Sąd Apelacyjny nie podzielił stanowi-

ska Sądu pierwszej instancji, że ubezpieczona mogła zostać wstecznie wyłączona z

rolniczego ubezpieczenia społecznego - od 1 kwietnia 2005 r., uznając że wyłączenie

z ubezpieczenia mogło nastąpić dopiero z dniem wydania decyzji, czyli z dniem 24

kwietnia 2006 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego, jeśli organ rentowy nie wznawia po-

stępowania zakończonego ostateczną decyzją, nie może, w wyniku wszczęcia kolej-

3

nego postępowania, zmienić ostatecznej decyzji, a stwierdzając ustanie ubezpiecze-

nia od dnia 1 kwietnia 2005 r. organ rentowy tak właśnie uczynił.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik organu

rentowego i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez „błędną wykładnię art.

36 ust.1 pkt 1 w związku z art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpie-

czeniu społecznym rolników polegającą na przyjęciu przez Sąd Apelacyjny, że prze-

pisy te wymagają, by organ rentowy stwierdzając ustanie ubezpieczenia wznawiał

postępowanie w sprawie zakończonej uprzednio wydaniem ostatecznej decyzji o

podleganiu ubezpieczeniu, oraz art. 5a ust. 3 ustawy poprzez nie przyjęcie bezwa-

runkowego ustania ubezpieczenia z końcem kwartału, w którym rolnik rozpoczął wy-

konywanie pozarolniczej działalności gospodarczej w razie niezachowania terminów

określonych w tym przepisie”, wniósł o jego zmianę i oddalenie odwołania wniosko-

dawczyni.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Stosownie do art. 39813

§ 1

k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw)

i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orze-

czenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania - tak

jak w rozpoznawanej sprawie (bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny). Okolicz-

ności faktyczne rozpoznawanej sprawy nie budzą wątpliwości, sporna pozostaje ich

ocena w świetle przepisów prawa materialnego. Pogląd Sądu Apelacyjnego, że wy-

łączenie wnioskodawczyni z rolniczego ubezpieczenia społecznego mogło nastąpić

dopiero z dniem 24 kwietnia 2006 r., czyli z dniem wydania decyzji, nie jest trafny.

Na wstępie i dla porządku, warto zauważyć, że przepisy ustawy o ubezpiecze-

niu społecznym rolników regulujące postępowanie w indywidualnych sprawach z za-

kresu ubezpieczenia nie zawierają regulacji odnoszącej się do tzw. wznowienia po-

stępowania czy też ponownego postępowania w przypadku stwierdzenia, że prawo-

mocna decyzja w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu była błędna. Zgodnie jed-

nak z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w sprawach nie-

uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń spo-

łecznych. Obowiązujący od 1 stycznia 2003 r. przepis art. 83a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm. -

4

wprowadzony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubez-

pieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 241, poz.

2074), zawiera regulację dotyczącą ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania,

jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostały przedłożone nowe dowody lub ujaw-

nione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które miały wpływ na prawo

lub zobowiązanie (ust. 1), a także regulację dotyczącą uchylania, zmiany lub unie-

ważniania ostatecznych decyzji w drodze wznowienia postępowania na zasadach

określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (ust. 2). Powyższe jednak

nie dotyczy rozpoznawanej sprawy, nie doszło w niej bowiem do „wznowienia postę-

powania”, ale do wydania nowej - odnoszącej się do nowych okoliczności - decyzji.

Za wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2005 r., II UK 295/04, należy

przypomnieć, że zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników określają

przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (art.

1), natomiast decyzje w sprawach „podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpie-

czenia” wydaje z urzędu lub na wniosek Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego (art. 36 ust. 1 pkt 1 i art. 36 ust. 2 w związku z art. 2 ust. 2 oraz art. 3 tej

ustawy). Decyzje takie (jak wszystkie wydawane przez organy rentowe) mają przy

tym charakter rozstrzygnięć deklaratoryjnych i są wydawane dla stwierdzenia w kon-

kretnej sytuacji faktycznej, że albo osoba, która dotychczas nie była objęta tym ubez-

pieczeniem, spełniła określone ustawą wymagania prawne, które uzasadniają „obję-

cie” jej tym ubezpieczeniem (decyzja o podleganiu temu ubezpieczeniu), albo osoba

dotychczas objęta tym ubezpieczeniem, przestała spełniać określone ustawą wyma-

gania prawne, uzasadniające „objęcie” jej tym ubezpieczeniem, co prowadzi do usta-

nia podlegania temu ubezpieczeniu. Oznacza to, że decyzja w sprawie stwierdzenia

„ustania ubezpieczenia” nie jest wydawana w wyniku wznowienia postępowania w

sprawie zakończonej uprzednio wydaniem ostatecznej decyzji o „podleganiu ubez-

pieczeniu”, bowiem nie ma ona na celu ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia tej

samej sprawy, lecz jest wydawana w wyniku wszczęcia nowego postępowania, w

którym organ rentowy stwierdza, że osoba podlegająca dotychczas ubezpieczeniu

następnie przestała spełniać wymagania ustawowe konieczne dla dalszego objęcia

jej tym ubezpieczeniem, to zaś następuje, wobec treści art. 3a ust.1 ustawy, z koń-

cem kwartału, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie temu ubezpie-

czeniu.

5

Podzielając to stanowisko, należało stwierdzić, że wyrok Sądu Okręgowego

(jak i poprzedzająca decyzja organu rentowego) o ustaniu podlegania przez wnio-

skodawczynię ubezpieczeniu społecznemu rolników odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816

k.p.c.

orzekł jak w sentencji.

========================================