I BU 12/07

Wyrok z dnia 25 kwietnia 2008 r.

I BU 12/07

1. Pozbawienie kombatanta bez podstawy prawnej należnych świadczeń

stanowi naruszenie prawa obywatela do zabezpieczenia społecznego (art. 4241

§ 2 k.p.c. w związku z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP).

2. Przepis art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy

o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojen-

nych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 68, poz. 436) jednoznacznie określa datę

wznowienia wypłaty świadczeń osobom, którym uprawnienia kombatanckie

zostały przywrócone z przyczyn opisanych w art. 2 ust. 2 tej ustawy.

Przewodniczący SSN Romualda Spyt, Sędziowie SN: Józef Iwulski,

Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 kwietnia

2008 r. sprawy z odwołania Mariana K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz-

nych-Oddziałowi w O.W. o wypłatę świadczenia kombatanckiego, na skutek skargi

ubezpieczonego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia -

wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia

20 czerwca 2005 r. [...]

s t w i e r d z i ł niezgodność z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okrę-

gowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu z dnia 20 czerwca 2005 r.

[...]

U z a s a d n i e n i e

Decyzją z dnia 21 kwietnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział

w O.W. przyznał Marianowi K. do pobieranego świadczenia emerytalnego poczyna-

jąc od dnia 1 kwietnia 2005 r. dodatek kombatancki, ryczałt energetyczny i dodatek

kompensacyjny.

2

W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawca domagał się przyznania

zaległych świadczeń od dnia 25 stycznia 1998 r. wraz z odsetkami.

Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2005 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Kaliszu oddalił odwołanie. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły nastę-

pujące ustalenia faktyczne. Do dnia 30 kwietnia 1997 r. wnioskodawca pobierał

świadczenia związane z posiadaniem uprawnień kombatanckich. W dniu 12 grudnia

1996 r. kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozba-

wił wnioskodawcę tych uprawnień, a organ rentowy decyzją z dnia 20 marca 1997 r.

wstrzymał mu wypłatę dodatku kombatanckiego i ryczałtu energetycznego. W dniu

25 stycznia 1998 r. wnioskodawca złożył w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób

Represjonowanych wniosek o przywrócenie uprawnień kombatanckich, który został

załatwiony odmownie decyzją kierownika Urzędu z dnia 14 października 1998 r. Po-

nowny wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich wnioskodawca złożył w dniu

21 września 2001 r. i został on ostatecznie uwzględniony decyzją kierownika Urzędu

z dnia 8 kwietnia 2005 r. Wniosek o przywrócenie świadczeń związanych z posiada-

niem uprawnień kombatanckich wnioskodawca zgłosił w organie rentowym w dniu 18

kwietnia 2005 r.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy wskazał, że w myśl art.

129 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz-

nych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), przy czym z dalszej części wywodów wynika,

że Sądowi chodziło o ustawę z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353

ze zm., zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach lub ustawą emerytalną), świad-

czenia wypłaca się od dnia powstania do nich prawa, nie wcześniej jednak niż od

miesiąca, w którym złożono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Wypłata przed-

miotowych świadczeń odbywa się w oparciu o pozytywną decyzję kierownika Urzędu

do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Brak takiej decyzji bądź też de-

cyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich stanowi o braku podstaw do przyzna-

nia świadczeń będących przedmiotem niniejszej sprawy. Zgodnie bowiem z art. 21

ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach

będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uprawnienia określone

w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wy-

mienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 ustawy albo fakty, o których mowa w art. 4 ustawy,

posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej

3

bądź w okresie podlegania represjom, i nie zachodzi którykolwiek z warunków wy-

mienionych w ustępie 2 tegoż artykułu. Świadczenia pieniężne przewidziane dla

kombatantów i innych osób uprawnionych oraz pozostałych po nich członków rodzin,

a także dodatek kompensacyjny określony w art. 20 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 oraz ryczałt

energetyczny określony w art. 20 ust. 2 pkt 3 i ust. 3 są wypłacane przez właściwe

organy rentowe ze środków będących w dyspozycji tych organów i finansowane z

budżetu państwa (art. 24 ustawy).

Powyższy wyrok wraz z uzasadnieniem został wnioskodawcy doręczony na

jego wniosek złożony 27 kwietnia 2005 r. Od wyroku tego nie została wywiedziona

apelacja.

W dniu 12 lipca 2007 r. wnioskodawca złożył skargę o stwierdzenie niezgod-

ności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 20

czerwca 2005 r., zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie prawa material-

nego i procesowego, a mianowicie: 1) art. 2 ust. 2 i art. 2 ust. 5 ustawy z dnia 25

kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będą-

cych ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 68, poz. 436), po-

przez ich niezastosowanie oraz całkowite pominięcie przez Sąd Okręgowy w Kaliszu

przy rozpoznaniu sprawy, co doprowadziło do wydania wyroku niezgodnego z pra-

wem; 2) art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach,

poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w efekcie wydanie wyroku niezgodnego z

prawem; 3) art. 2 i art. 67 Konstytucji RP, poprzez wydanie niezgodnego z prawem

orzeczenia, wskutek czego naruszona została podstawowa zasada państwa prawa

oraz konstytucyjne prawo skarżącego do zabezpieczenia społecznego; 4) art. 47714

§ 1 i 2 k.p.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w efekcie oddalenie odwołania

wnioskodawcy, mimo iż były podstawy do jego uwzględnienia; 5) art. 328 § 2 k.p.c.,

poprzez wskazanie niewłaściwej podstawy prawnej wydania wyroku i sporządzenie

uzasadnienia z naruszeniem zasady państwa prawa, przewidzianej w art. 2 Konsty-

tucji RP.

Skarżący wskazał, że: 1) zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z art. 2 ust. 2 i

art. 2 ust. 5 powołanej wyżej ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r., art. 129 ust. 1 ustawy

emerytalnej z dnia 17 grudnia 1998 r. w związku z art. 2 i art. 67 Konstytucji RP, art.

47714

§ 1 i 2 oraz art. 328 § 2 k.p.c.; 2) na skutek wydania zaskarżonego orzeczenia

utracił prawo do wypłaty zaległych świadczeń kombatanckich za okres od 1998 r. do

2004 r., co ostatecznie powoduje powstanie w jego majątku szkody w wysokości

4

27.377,37 zł, przy uwzględnieniu wypłaconej przez organ rentowy - wskutek zała-

twienia wniosku o wznowienie postępowania w trybie art. 83a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych - kwoty 4.076,28 zł wyrównującej sporne świadczenia za

okres 3 lat wstecz; 3) w sprawie zakończonej zaskarżonym wyrokiem nie przysługi-

wała skarga kasacyjna wobec niewniesienia apelacji; 4) brak było ustawowych prze-

słanek do złożenia skargi o wznowienie postępowania; 5) w sprawie zachodzi wyjąt-

kowy wypadek, o którym stanowi art. 4241

§ 2 k.p.c. Odnośnie do tej ostatniej kwestii

skarżący wskazał, że w świetle rozstrzygnięć organu rentowego i Sądu Okręgowego

- jako osoba starsza, schorowana i działająca w zaufaniu do tych organów - pozo-

stawał w przekonaniu, iż w świetle obowiązujących przepisów przedmiotowe świad-

czenia wypłacone mogą być najwcześniej od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek,

a w konsekwencji odpowiedzialność za ich utratę za sporny okres ponosi Urząd do

Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Dopiero z uzasadnienia decyzji tego

Urzędu z dnia 17 lipca 2006 r. skarżący powziął wiedzę o treści art. 2 ust. 5 ustawy z

dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach

będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz o okoliczności, że

przepis ten nie został zastosowany przez organy rozpatrujące jego żądanie. W kon-

sekwencji doszło do naruszenia określonej w art. 2 Konstytucji RP zasady państwa

prawa, nakładającej również na organy wymiaru sprawiedliwości obowiązek takiego

działania, które jest zgodne z powszechnie obowiązującym prawem oraz obowiązu-

jącymi procedurami oraz zawartej w art. 67 ustawy zasadniczej gwarancji prawa do

zabezpieczenia społecznego. Pozostawanie w obrocie prawnym zaskarżonego wy-

roku jako „zgodnego z prawem” godzi w te zasady, albowiem oznacza, że organy

państwa mogą w świetle prawa pozbawić obywatela należnych mu świadczeń mimo

obowiązywania przepisów, które takie świadczenia mu przyznają, a wskutek kiero-

wania przez obywatela środków odwoławczych, jego sprawa rozpoznawana jest po-

wierzchownie i z rażącym naruszeniem przepisów, wyrządzając krzywdę równo-

znaczną z naruszeniem interesu Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Sąd Okręgowy nie wyjaśnił, z jakich

względów przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy oraz przy orzekaniu nie wziął pod

uwagę przepisu art. 2 ust. 5 ustawy zmieniającej z dnia 25 kwietnia 1997 r., mimo iż

przepis ten określał, że wypłata świadczeń pieniężnych dla takich osób jak wniosko-

dawca następuje od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli wniosek o przywrócenie

uprawnień kombatanckich zostanie zgłoszony do Urzędu do Spraw Kombatantów i

5

Osób Represjonowanych w ciągu 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, a

skarżący wniosek taki złożył. Wnioskodawca, niepouczony o istnieniu powyższego

przepisu na żadnym etapie postępowania zrezygnował z zaskarżenia wadliwego wy-

roku Sądu, pozostając w błędnym przekonaniu, że skoro Sąd Okręgowy podzielił

argumentację organu rentowego, to była ona prawidłowa. Również Urząd do Spraw

Kombatantów i Osób Represjonowanych pismem z dnia 27 stycznia 2006 r. poinfor-

mował skarżącego, że zadośćuczynienie jego wnioskowi jest niemożliwe. Postępo-

wanie wyżej wymienionych organów w ocenie skarżącego nosiło cechy zaniedbania

obowiązku udzielenia zainteresowanemu rzetelnej i pełnej informacji o przysługują-

cych mu uprawnieniach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia Sądu Okręgowego

w Kaliszu z dnia 20 czerwca 2005 r. zawiera elementy konstrukcyjne określone w art.

4245

§ 1 k.p.c., a skarżący wypełnił wymóg uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody

spowodowanej wydaniem zaskarżonego wyroku (utrata świadczeń kombatanckich w

kwocie 27.377,37 zł) oraz wykazał, że jego wzruszenie w drodze przysługujących mu

środków prawnych nie jest możliwe. Nie budzi wątpliwości, że od wyroku Sądu Okrę-

gowego - wobec niezaskarżenia go apelacją - nie przysługiwała skarga kasacyjna.

Nie zaistniały również określone w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego

przesłanki wznowienia postępowania. Podstawy wzruszenia wyroku nie mógł także

stanowić art. 114 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

stosowany w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatan-

tach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powo-

jennego (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm., zwanej dalej ustawą

o kombatantach), ani art. 83a ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o syste-

mie ubezpieczeń społecznych. Przepisy te przewidują możliwość wznowienia postę-

powania przed organem odwoławczym wyłącznie na niekorzyść zainteresowanego.

W każdym innym wypadku organ rentowy wydaje nową podlegającą zaskarżeniu

decyzję bądź przyznającą prawo bądź odmawiającą jego przyznania, tak jakby kwe-

stia istnienia prawa nie została stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądowym od-

dalającym odwołanie od decyzji prawa tego odmawiającej (por. między innymi uza-

sadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2005 r., II UZP 15/05,

6

OSNP 2006 nr 17-18, poz. 276 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2006

r., II UK 170/05, Wokanda 2006 nr 9, poz. 32). W trybie powołanych przepisów nie-

możliwe jest zatem wzruszenie prawomocnego wyroku rozstrzygającego o prawie na

niekorzyść zainteresowanego.

Skarżący wykazał również występowanie wyjątkowego wypadku, o którym

stanowi art. 4241

§ 2 k.p.c. Przepis ten jest wyjątkiem od zasady określonej w art.

4241

§ 1 k.p.c., stwierdzającej, że przesłanką dopuszczalności skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest wykorzystanie przez stronę

przysługujących jej środków prawnych, w tym środków odwoławczych i środków za-

skarżenia o nadzwyczajnym charakterze. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyj-

muje się, że dopuszczalność wniesienia przedmiotowej skargi w sytuacji, gdy strona

nie skorzystała z przysługującego jej środka prawnego, jest uzależniona od kumula-

tywnego spełnienia obu przesłanek określonych w art. 4241

§ 2 k.p.c., to jest istnienia

wyjątkowego wypadku (wyjątkowych okoliczności) oraz występowania niezgodności

z prawem o kwalifikowanym charakterze, wynikającej z podstawowych zasad po-

rządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.

Przez „wyjątkowy wypadek” należy rozumieć sytuacje, gdy nieskorzystanie przez

stronę z przysługującego jej środka odwoławczego spowodowane było wyjątkowymi

okolicznościami, które obiektywnie uniemożliwiały jej wniesienie tego środka, nie zaś

o sytuacje, w których strona świadomie i dobrowolnie sama podjęła decyzję o jego

niewnoszeniu, oceniając, że mógłby on być nieskuteczny (por. między innymi posta-

nowienie z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006 nr 6, poz. 113; postano-

wienie z dnia 22 marca 2007 r., II CNP 35/07, Lex nr 308859; postanowienie z dnia

20 kwietnia 2007 r., IV CNP 37/07, Lex nr 315545).

Powołując się na występowanie wyjątkowych okoliczności skarżący wskazał

na swój wiek (ur. 21 listopada 1925 r.), nieposiadanie wiedzy prawniczej, działanie w

postępowaniu sądowym bez pomocy fachowego pełnomocnika oraz wywołanie u

niego - zgodnym stanowiskiem organów rozstrzygających o prawie do wypłaty

świadczeń - przekonania, że obowiązujący od dnia 1 stycznia 1999 r. przepis art. 129

ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach w każdym przypadku uniemożliwia domaganie

się wypłaty za okres poprzedzający miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o świad-

czenie lub wydano decyzję z urzędu, a w konsekwencji - że podmiotem odpowie-

dzialnym za utratę przez skarżącego świadczeń za okres wsteczny jest Urząd do

Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Skarżący wykazał przy tym, że po

7

otrzymaniu uzasadnienia zaskarżonego wyroku, poczynając od dnia 10 listopada

2005 r., czynił starania o uzyskanie od wskazanego Urzędu naprawienia szkody, a

obowiązujący w sprawie stan prawny został mu przedstawiony dopiero w decyzji kie-

rownika tego Urzędu z dnia 17 lipca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę ocenia, że w oko-

licznościach sprawy wskazane przez skarżącego przesłanki posiadają kwalifikowany

charakter wyjątkowości. Należy mieć na uwadze, że rozstrzyganie o wypłacie świad-

czeń z ubezpieczeń społecznych, w odróżnieniu od roszczeń opartych na podstawie

cywilnoprawnej, poprzedzone jest w każdym przypadku postępowaniem administra-

cyjnym toczącym się przed organem rentowym. Przesłanką prawa do świadczeń

przysługujących kombatantom jest posiadanie uprawnień kombatanckich, a spełnie-

nie warunków do tych uprawnień podlega rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w postępo-

waniu administracyjnym przed Urzędem do Spraw Kombatantów i Osób Represjo-

nowanych. Decyzja kierownika tego Urzędu jest wiążąca i stanowi podstawę wypłaty

przez organ rentowy osobom mającym ustalone prawo do emerytury lub renty świad-

czeń (w tym dodatku kombatanckiego, ryczałtu energetycznego i dodatku kompen-

sacyjnego) przewidzianych w przepisach ustawy o kombatantach (art. 21 ust. 1 i art.

22 ust. 1 w związku z art. 15 ust. 1 i art. 20 ust. 2 pkt 3 oraz w związku z art. 24 ust. 1

tej ustawy). Wiążący charakter posiada odpowiednio decyzja wydana w trybie art. 2

ust. 2 ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz nie-

których osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U.

Nr 68, poz. 436, zwana dalej ustawą zmieniającą) i § 10 pkt 1 rozporządzenia Preze-

sa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i

trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień

kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz.U. Nr

116, poz. 745). Tak skomplikowany i „piętrowy” tryb ustalania prawa do świadczeń

wynikających z uprawnień kombatanckich mógł istotnie u skarżącego, szczególnie z

uwagi na jego wiek i brak kwalifikacji prawniczych prowadzących do braku umiejęt-

ności właściwego odczytywania treści norm prawnych, wzbudzić - w świetle rozstrzy-

gnięć i wywodów dwóch organów powołanych do ustalania prawa do wypłaty świad-

czeń - przekonanie o braku podstaw prawnych do domagania się spornej wypłaty za

okres poprzedzający miesiąc, w którym złożono wniosek (w istocie chodzi o miesiąc,

w którym Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skierował do

organu rentowego zawiadomienie o przywróceniu uprawnień kombatanckich decyzją

8

z dnia 15 marca 2005 r. - art. 2 ust. 6 ustawy zmieniającej). W konsekwencji skarżą-

cy zasadnie mógł pozostawać w błędnym przekonaniu, że utracił prawo do świad-

czeń za okres wsteczny, a podmiotem odpowiedzialnym za taki stan rzeczy jest

Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w związku z wydaniem w

dniu 14 października 1998 r. decyzji odmawiającej przywrócenia mu uprawnień kom-

batanckich, której nieważność została stwierdzona dopiero decyzją kierownika tego

Urzędu z dnia 9 lutego 2005 r.

Stan faktyczny sprawy nie jest skomplikowany i przedstawiał się następująco.

Decyzją kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z

dnia 12 grudnia 1996 r. skarżący pozbawiony został uprawnień kombatanckich na

podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach w brzmieniu przed 31 lipca

1997 r., czego konsekwencją było zaprzestanie wypłacania przez organ rentowy

świadczeń przewidzianych w tej ustawie. Z dniem 31 lipca 1997 r. weszła w życie

ustawa zmieniająca z dnia 25 kwietnia 1997 r., której przepisy przewidywały możli-

wość przywrócenia uprawnień kombatanckich z urzędu - w okolicznościach wskaza-

nych w art. 2 ust. 1 lub na wniosek - przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 2

ust. 3 tej ustawy. Z wnioskiem o przywrócenie uprawnień kombatanckich skarżący

wystąpił w dniu 25 stycznia 1998 r. Decyzją z dnia 14 października 1998 r. kierownik

Urzędu odmówił ich przywrócenia. Decyzją kierownika Urzędu z dnia 9 lutego 2005 r.

stwierdzona została nieważność decyzji z 14 października 1998 r. jako wydanej z ra-

żącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 w związku z art. 158 § 1 k.p.a.). Tym samym

decyzja ta została usunięta z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Decyzją z dnia

15 marca 2005 r., kierownik Urzędu - w załatwieniu wniosku skarżącego z daty 25

stycznia 1998 r. - przywrócił mu uprawnienia kombatanckie i - w wykonaniu obowiąz-

ku nałożonego na niego mocą art. 2 ust. 6 ustawy zmieniającej - zawiadomił o tym

organ rentowy pismem z dnia 8 kwietnia 2005 r. Zarówno w decyzji przywracającej

wnioskodawcy uprawnienia kombatanckie jak i w piśmie Urzędu zawiadamiającym

organ rentowy o tej okoliczności wskazano (wytłuszczoną czcionką), że przywrócenie

uprawnień kombatanckich nastąpiło na wniosek złożony w dniu 25 stycznia 1998 r., a

nie 21 kwietnia 2001 r., jak błędnie uznał Sąd Okręgowy.

W przepisach ustawy zmieniającej ustawę o kombatantach wyraźnie wska-

zano przypadki, w których wznowienie wypłaty świadczeń wynikających z przywró-

cenia uprawnień kombatanckich następuje (następowało) z mocą wsteczną. W myśl

art. 2 ust. 5 w związku z ust. 2 ustawy zmieniającej, w przypadku przywrócenia

9

uprawnień kombatanckich na wniosek - wypłata świadczeń winna nastąpić od dnia

wejścia w życie tej ustawy (to jest od dnia 31 lipca 1997 r.), jeżeli wniosek o przywró-

cenie uprawnień kombatanckich został złożony w ciągu 12 miesięcy od dnia wejścia

ustawy w życie. Skarżący, składając przedmiotowy wniosek w dniu 25 stycznia 1998

r. warunek ten spełnił. Wskazany przepis ma jednoznaczne brzmienie i - jako szcze-

gólny - wyłączył art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach stosowany poprzez

art. 17 ust. 1 ustawy o kombatantach. Ten ostatni przepis stanowi, że do ustalania

wysokości dodatku kombatanckiego oraz w innych sprawach w ustawie nieokreślo-

nych mają zastosowanie odpowiednie przepisy o zaopatrzeniu emerytalnym pracow-

ników i ich rodzin (od dnia 1 stycznia 1999 r. przepisy o emeryturach i rentach).

Przepis art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, przewidujący wypłatę świad-

czeń nie wcześniej niż od miesiąca, w którym złożony został stosowny wniosek mógł

dotyczyć zatem tylko osób, które wniosek o przywrócenie uprawnień kombatanckich

złożyły po terminie określonym w art. 2 ust. 5 ustawy zmieniającej ustawę o komba-

tantach. W przypadku tych osób kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób

Represjonowanych nie miał również obowiązku powiadamiania organu rentowego o

przywróceniu zainteresowanemu uprawnień kombatanckich. Tak też przyjął orzeka-

jący w sprawie Sąd Okręgowy, chociaż ze znajdujących się w sprawie dokumentów

jednoznacznie wynikało, że decyzja kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i

Osób Represjonowanych z dnia 15 marca 2005 r. wydana została w uwzględnieniu

wniosku skarżącego z 25 stycznia 1998 r.

Skarżący, składając przedmiotowy wniosek w dniu 25 stycznia 1998 r., spełnił

warunek ustanowiony w art. 2 ust. 5 powołanej wyżej ustawy zmieniającej. W tej sy-

tuacji naruszenie przez Sąd orzekający art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i ren-

tach, poprzez jego błędne zastosowanie i art. 2 ust. 2 i 5 ustawy zmieniającej w wy-

niku jego niezastosowania, a w rezultacie art. 47714

§ 1 i 2 k.p.c., poprzez oddalenie

odwołania skarżącego od decyzji organu rentowego, pomimo jednoznacznego ist-

nienia podstaw do jego uwzględnienia, jest oczywiste i niedające się zaakceptować

w świetle standardów orzekania, a wydany wyrok jest niezgodny z tymi przepisami.

Jednocześnie obraza art. 2 ust. 2 i 5 ustawy zmieniającej ustawę o kombatantach i

art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach stanowi naruszenie o kwalifikowanym

charakterze, o którym mowa w art. 4241

§ 2 k.p.c. Przepis ten wskazuje na koniecz-

ność naruszenia zaskarżonym orzeczeniem sądu pierwszej instancji podstawowych

zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i oby-

10

watela. Przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy został naruszony przepis mający pod-

stawowe znaczenie dla funkcjonowania demokratycznego państwa, bądź normujący

ujęte w rozdziale drugim Konstytucji wolności albo prawa człowieka i obywatela (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2006 r., II CNP 2/06, OSNC

2006 nr 6, poz. 112). W tym względzie skarżący powołał się na naruszenie zasady

państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz zasady prawa do zabezpieczenia spo-

łecznego (art. 67 Konstytucji RP) i wywiódł, że pozostając w zaufaniu do organów

państwa rozpoznających jego prawo do świadczeń, w świetle prawa został należnych

mu świadczeń pozbawiony w wyniku rozpoznania jego sprawy z rażącym narusze-

niem przepisów. Wywodzona z art. 2 Konstytucji RP zasada zaufania oznacza, że

jednostka ma prawo oczekiwać od władzy (w tym przypadku sądu) czytelności, przej-

rzystości i poszanowania zasad systemowych gwarantujących ochronę praw czło-

wieka i obywatela (por. między innymi wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31

marca 2005 r., SK 26/02, OTK-A 2005 nr 3, poz. 29). Takim prawem jest określone w

art. 67 ust. 1 Konstytucji prawo obywatela do zabezpieczenia społecznego w razie

niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu

wieku emerytalnego, przy czym zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa

ustawa. Pozbawienie obywatela bez podstawy prawnej przewidzianych przez prawo i

należnych świadczeń społecznych stanowi naruszenie wskazanej zasady konstytu-

cyjnej.

Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 42411

§

2 k.p.c.

========================================