III PK 4/08

Sygn. akt III PK 4/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 czerwca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Andrzej Wróbel

w sprawie z powództwa E. G. i E. K.

przeciwko Wyższej Szkole Finansów i Bankowości […]

o stypendium naukowe,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 5 czerwca 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda E. K. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 17 października 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 17 października 2007 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację powoda E.

K. od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia

2

17 października 2007 r. oddalającego powództwo przeciwko Wyższej Szkole

Finansów i Bankowości o stypendium naukowe.

Sąd drugiej instancji podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne oraz

rozważania prawne Sądu pierwszej instancji, które przedstawiają się następująco.

Powód w dniu 4 czerwca 2005 r. zawarł z Wyższą Szkołą Finansów i

Bankowości umowę o pracę na czas określony od dnia 1 października 2005 r. do

dnia 30 września 2010 r. na stanowisku profesora z wynagrodzeniem miesięcznym

1.000 zł. brutto. 1 października 2005 r. kanclerz uczelni na podstawie uchwały nr 3

Senatu Wyższej Szkoły Finansów i Bankowości z dnia 20 września 2000 r.

przyznała powodowi stypendium naukowe w wysokości 4.300 zł. Stypendium to

miało być wypłacane na koniec każdego miesiąca z możliwością wstrzymania lub

cofnięcia (bez wcześniejszego powiadomienia) w przypadku nieprowadzenia badań

naukowych w zakresie ekonomii towaroznawstwa, nauki o jakości i zarządzania

zintegrowanego. W styczniu 2006 r. powód przekazał wyniki swoich badań

naukowych rektorowi uczelni. W lipcu 2006 r. kanclerz zdecydowała o

niewypłacaniu stypendium naukowego powodowi. W dniu 13 września 2006 r.

powód otrzymał pismo rozwiązujące umowę o pracę za dwutygodniowym

wypowiedzeniem z dniem 30 września 2006 r.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

stosownie do treści art. 3531

k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek

prawny według swojego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się

właściwości tego stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego. W

przypadku umów o pracę jednym z ograniczeń ustawowych jest to, że

postanowienia umowy w zakresie wynagrodzenia za pracę nie mogą określać

wynagrodzenia niższego od wynagrodzenia minimalnego ustalonego przez

ustawodawcę. W umowie o pracę powoda znalazły się jasno sprecyzowane zasady

wynagrodzenia za pracę. Ani z umowy o pracę powoda ani też z aktu przyznania

stypendium naukowego nie wynika, że integralnym składnikiem wynagrodzenia

miało być stypendium naukowe. Stypendium naukowego nie można utożsamiać z

wynagrodzeniem za pracę, ani też uznać za składnik wynagrodzenia za pracę.

Istotnym elementem odróżniającym stypendium naukowe od wynagrodzenia za

pracę była kwestia ekwiwalentności tych świadczeń. Wynagrodzenie za pracę

3

stanowiło ekwiwalent za wykonaną pracę dydaktyczną na uczelni, a stypendium

naukowe było świadczeniem wypłacanym za prace badawczo – naukowe. Z aktu

przyznania stypendium wyraźnie wynika jego związek z prowadzeniem badań

naukowo – badawczych. Ponadto „Regulamin wynagradzania pracowników

zatrudnionych w Wyższej Szkole Finansów i Bankowości” wprowadzony w dniu 1

października 1995 r. nie przewiduje, aby w skład wynagrodzenia bądź jako jego

dodatkowy składnik wchodziło stypendium naukowe.

Od dnia 1 października 2000 r. zasady przyznawania stypendium

naukowego u strony pozwanej określa uchwała Senatu Wyższej Szkoły Finansów i

Bankowości w sprawie projektu ufundowania stypendiów naukowych. Zgodnie z § 3

tego projektu decyzję o wysokości stypendiów naukowych i ich ewentualnych

zmianach podejmuje wyłącznie kanclerz. Natomiast na podstawie § 5 stypendium

naukowe ma charakter uznaniowy i jest niezależną od wynagrodzenia formą

gratyfikacji.

Powód jako pracownik naukowy pozwanej powinien był zapoznać się z

regulacjami przyznawania mu stypendium naukowego, które były powołane w treści

aktu nadania stypendium oraz dostępne na tablicy ogłoszeń.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji co do

tego, że z treści postanowień projektu ufundowania stypendiów naukowych wynika,

że zarówno decyzja o przyznaniu stypendium jak i określenie jego wysokości

zostało pozostawione kanclerzowi pozwanej szkoły. Uznaniowość należy rozumieć

na tyle szeroko, że nie obejmuje ona swoją treścią jedynie zapisanych w akcie

nadania stypendium naukowego powoda przypadków nie wywiązania się

terminowego z prowadzonych przez niego prac naukowych. Stypendium naukowe

było wypłacane z zysków pozwanej szkoły, która ma charakter niepubliczny.

Dopiero przyznanie stypendium naukowego stanowiło dla powoda podstawę do

żądania wypłaty, a takiej decyzji kanclerz pozwanej szkoły nie podjęła.

Sąd drugiej instancji podkreślił, że w pozwie powód podnosił, że kwota jego

miesięcznego wynagrodzenia została określona w umowie o pracę na kwotę 1.000

zł. brutto, natomiast przyznano mu również stypendium w zamian za zobowiązanie

się do prowadzenia działalności naukowej w dziedzinie ekonomii – w kwocie 4.300

zł. Z powyższego wynika, że apelujący wyraźnie rozróżniał wynagrodzenie od

4

stypendium. Wynagrodzenie i stypendium odróżniał również pozwany, o czym

świadczą wyciągi z transakcji bankowych. W apelacji skarżący E. K. bezzasadnie

twierdził, że powinien otrzymać wynagrodzenie w kwocie 5.000 zł.

Sąd drugiej instancji za chybiony uznał podnoszony w apelacji zarzut

naruszenia art. 65 k.c., gdyż przepis ten nie ma zastosowania w sprawie (podobnie

jak art. 42 k.p). Nie jest prawdą, że strony ustaliły wynagrodzenie na kwotę 5.000

zł., gdyż przeczy temu zawarta pisemnie umowa o pracę.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku Sądu Okręgowego

powód E. K. wniósł o jego zmianę i orzeczenie co do istoty sprawy przez

zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 12.900 zł. wraz z ustawowymi

odsetkami od dnia wniesienia pozwu oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz

powoda kosztów postępowania według norm przepisanych prawem.

Skarga zawiera tylko podstawę dotyczącą naruszenia przepisów prawa

materialnego, w ramach której skarżący zarzucił błędną wykładnię i niewłaściwe

zastosowanie art. 29 § 1 pkt 3 k.p. i art. 119 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005

r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz nie

uwzględnienie dyspozycji art. 65 § 2 k.c. przez uznanie, że wypłacane powodowi

stypendium naukowe nie stanowiło ukrytego składnika wynagrodzenia za jego

pracę wykonywaną w pełnym wymiarze czasu pracy i na warunkach określonych w

art. 22 § 1 k.p. na rzecz strony pozwanej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia wskazanych w niej

przepisów prawa materialnego stanowiących o tym, że umowa o pracę powinna

określać wynagrodzenie odpowiadające rodzajowi pracy oraz że w umowach

należy raczej badać jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, anieżeli opierać się

na jej dosłownym brzmieniu (art. 65 § 2 k.c.), muszą być w procesie subsumcji

odniesione do ustalonych w sprawie faktów. To oczywiste uzależnienie oceny

prawnej od konkretnego stanu faktycznego, na etapie postępowania kasacyjnego

nie może polegać na podstawianiu pod zakwestionowaną w skardze ocenę prawną

5

innych ustaleń faktycznych niż te, które stanowią podstawę zaskarżonego

orzeczenia (por. art. 39813

§ 2 k.p.c.).

Za niedopuszczalne należy uznać te z argumentów powoływanych w

rozpatrywanej skardze, które polegają na wskazywaniu okoliczności faktycznych

niepotwierdzonych podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku. Dotyczy to w

szczególności powoływania się przez skarżącego na „wstępne ustalenia dotyczące

wynagrodzenia za pracę”, chociaż ustaleń takich nie zawiera podstawa faktyczna

zaskarżonego wyroku. Powoływanie się w skardze na okoliczności wykraczające

poza zakres ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku jest także niekonsekwentne

w stosunku do wybranej przez skarżącego podstawy skargi (por. art. 3983

§ 1 pkt 1

k.p.c.), wszak skarżący nie zarzucił naruszenia jakiegokolwiek przepisu

postępowania określającego procesowe podstawy dokonanych w sprawie ustaleń.

Skarga jest niezasadna, gdyż jej zasadnicze tezy o jakiejś

niedopuszczalności wynagrodzenia za pracę powoda zostały oderwane od ustaleń

faktycznych wyroku, a nawet nie mieszcząc się w zakresie wskazanych w skardze

przepisów prawa materialnego polegają na przedstawieniu w formie pytań

wątpliwości jakie skarżący – w tych warunkach teoretycznie – wysnuwa na tle

opowiedzianych w skardze praktyk uczelni niepublicznych ażeby do stosunku pracy

wprowadzać stypendium naukowe w celu obniżenia kosztów zatrudnienia.

W ramach postawionych zarzutów (por. art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) nie

mieszczą się także podniesione w uzasadnieniu skargi zastrzeżenia co do

ukształtowania stypendium naukowego przyznanego powodowi na zasadach

nadmiernie uznaniowych, zależnych wyłącznie od organu uczelni. Zastrzeżenia te

nie odnoszą się bowiem adekwatnie do zarzutów skargi, których konstrukcja nie

dotyczy stypendium, ale wynagrodzenia za pracę. Skarżący nie domaga się w

skardze ustalenia prawa do stypendium, którego powód został bezpodstawnie

pozbawiony, domaga się wyłącznie umówionego wynagrodzenia za pracę.

Tymczasem, stosownie do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych,

strony zawarły na piśmie umowę o pracę z określeniem w niej umówionego

wynagrodzenia za pracę, niezależnie od tego, w innym terminie i z powołaniem się

na szczególne podstawy w zakresie przyjętych w pozwanej Uczelni zasad

6

przyznawania stypendium naukowego, zostało przyznane powodowi określone

stypendium.

Ocena prawna zaskarżonego wyroku o odrębności stypendium od

wynagrodzenia za pracę opiera się na niebudzącej zastrzeżeń analizie ustalonych

faktów. Podkreślono w tej ocenie nie tylko niebudzącą wątpliwości interpretacyjnych

treść umowy, świadomie przez powoda zaakceptowanej, ale także odrębne

struktury wynagrodzenia za pracę i stypendium, w tym szczególne źródła

wewnętrznego prawa Uczelni jako podstawy przyznania stypendium naukowego.

Ocena ta obejmuje wynikającą z art. 65 § 2 k.c. dyrektywę interpretacji umów

zgodnie z zamiarem stron i celem umowy.

Ustaleniom i ocenie prawnej zaskarżonego wyroku nie mogą być skutecznie

przeciwstawione wątpliwości, które nie opierają się na analizie ustalonych

okoliczności faktycznych a ujęte zostały w skardze w formie teoretycznych pytań,

które z tego powodu nie podlegały rozpoznaniu.

Z powyższych przyczyn, uznając bezzasadność podstawy skargi kasacyjnej

Sąd Najwyższy orzekł zgodnie z art. 39814

k.p.c.