II CSK 80/08

Sygn. akt II CSK 80/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 czerwca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Zbigniew Kwaśniewski

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca)

Protokolant Anna Banasiuk

w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowego "W."

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T.

przeciwko Skarbowi Państwa - Komendzie Wojewódzkiej Państwowej Straży

Pożarnej w […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 26 czerwca 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […].

z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt [...],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz

powódki kwotę 1.800,- (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem

zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 2 października 2007 r. Sąd Apelacyjny, po ponownym

rozpoznaniu sprawy, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 23 lutego 2006

r. w ten sposób, że zasądził na rzecz powoda – Przedsiębiorstwa Produkcyjno-

Handlowego „W." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością od pozwanego Skarbu

Państwa - Komendy Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej dochodzoną kwotę

wraz z należnymi odsetkami i kosztami procesu.

Pozwany Skarb Państwa - Komenda Wojewódzka Państwowej Straży

Pożarnej był inwestorem budowy strażnicy, natomiast powodowa Spółka - jednym

z podwykonawców. Umowa pomiędzy inwestorem z wykonawcą została zawarta

w dniu 16 grudnia 2002 r., natomiast umowa wykonawcy z podwykonawcą - w dniu

23 lipca 2003 r. W toku prac cyklicznie odbywały się narady, w których udział brali

przedstawiciele inwestora, wykonawcy oraz powodowego podwykonawcy.

W listopadzie 2003 r. inwestor wypowiedział umowę zawartą z wykonawcą

i poinformował o tym podwykonawców. W grudniu 2003 r. przystąpiono

do inwentaryzacji prac, a inwestor otrzymał od wykonawcy umowy zawarte

z podwykonawcami. W tym samym miesiącu inwestor zakwestionował swoją

solidarną z wykonawcą odpowiedzialność wobec podwykonawców robót.

Twierdził, że nie był informowany o tym, iż inwestycję będą wykonywać także

podwykonawcy.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia

23 lutego 2006 r. oddalił powództwo. Wskazał, że w sprawie nie może znaleźć

zastosowania art. 6471

k.c., gdyż umowa o roboty budowlane została zawarta

w dniu 16 grudnia 2002 r., a więc przed wejściem w życie tego przepisu.

Nawet zaś gdyby przyjąć, że przepis ten ma zastosowanie w sprawie, to nie

została spełniona przesłanka solidarnej odpowiedzialności, gdyż inwestor nie

wyraził zgody na zawarcie umowy z podwykonawcą (art. 6471

§ 2 k.c.).

Sama wiedza inwestora o posłużeniu się przez wykonawcę podwykonawcami nie

może stanowić źródła solidarnej odpowiedzialności inwestora i wykonawcy.

3

Apelacja powodowej Spółki została oddalona przez Sąd Apelacyjny

wyrokiem z dnia 4 października 2006 r. Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko

Sądu Okręgowego.

W wyniku skargi kasacyjnej strony powodowej wyrok powyższy został

uchylony wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2007 r., II CSK 108/07.

Sąd Najwyższy wskazał, że w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, zgodnie

z którym dla zastosowania art. 6471

k.c. ma znaczenie data zawarcia umowy

z podwykonawcą, a nie umowy między inwestorem a wykonawcą.

Ponadto, analizując przesłankę zgody inwestora na zawarcie umowy pomiędzy

wykonawcą a podwykonawcą, stwierdził, że zgoda ta ma znaczenie jedynie dla

powstania solidarnej odpowiedzialności inwestora. Zgoda ta nie wymaga

szczególnej formy, obojętne jest także, w jakim czasie zostanie wyrażona. Powinna

natomiast odnosić się do zindywidualizowanego podwykonawcy i do konkretnej

umowy (inwestor powinien znać jej treść). Drugorzędne znaczenie ma natomiast

źródło wiedzy inwestora o osobie podwykonawcy i treści umowy; bez znaczenia

pozostaje, kto i w jakich okolicznościach wiedzę taką przekazał inwestorowi.

Nie jest niezbędne, aby nastąpiło to w sposób przewidziany w art. 6471

§ 2 k.c.

Wystarczająca jest wiedza inwestora o treści umowy wynikająca także z innych

źródeł, jeśli wskazują na nią okoliczności trwającego od dłuższego czasu procesu

inwestycyjnego. W rozpoznawanej sprawie z zachowania inwestora w toku

budowy wynika, że akceptował wykonywanie określonych robót przez

zindywidualizowanego podwykonawcę (art. 60 k.c.).

Przy ponownym, rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny, kierując się poglądem

wyrażonym przez Sąd Najwyższy, uwzględnił apelację i zasądził na rzecz

powodowej Spółki dochodzoną należność. Ocenił, że spełnione zostały przesłanki

odnoszące się do zgody inwestora na zawarcie umowy pomiędzy wykonawcą

a podwykonawcą, gdyż inwestor akceptował milcząco wykonywanie określonych

robót przez konkretnego podwykonawcę.

Skarga kasacyjna strony pozwanej oparta została na obu podstawach.

W ramach naruszenia prawa materialnego wskazuje się na błędną wykładnię art.

6471

§ 2 w związku z art. 60 k.c. oraz niewłaściwe zastosowanie art. 6471

4

w związku z art. 60 i 65 § 1 k.c. oraz art. 6471

§ 5 k.c. W ramach podstawy

naruszenia przepisów postępowania skarżący wskazuje obrazę art. 39820

k.p.c.

W uzasadnieniu skargi pozwany Skarb Państwa broni stanowiska, że nie można

stawiać znaku równości między milczeniem inwestora a dorozumianym wyrażeniem

przez niego zgody na zawarcie umowy wykonawcy z podwykonawcą (a to, zdaniem

skarżącego, uczynił Sąd Apelacyjny) i że fikcja prawna wprowadzona przez

ustawodawcę w art. 6471

§ 2 zdanie drugie k.c. może działać jedynie przy

zachowaniu procedury określonej w tym przepisie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 39820

k.p.c. Zgodnie ze zdaniem pierwszym tego artykułu sąd, któremu sprawę

przekazano jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd

Najwyższy. Dla dokonania oceny sformułowanego zarzutu niezbędne jest zatem

przywołanie wykładni art. 6471

k.c. dokonanej przez Sąd Najwyższy w sprawie

II CSK 108/07.

W powołanej sprawie Sąd Najwyższy uznał, że istnieją dwie możliwe drogi

uzyskania przez wykonawcę zgody inwestora na zawarcie umowy z podwykonawcą

(poza ramami rozważań pozostanie stanowisko, że zgoda inwestora stanowi

jedynie przesłankę powstania jego solidarnej odpowiedzialności z wykonawcą

wobec podwykonawcy, a nie przesłankę skutecznego zawarcia takiej umowy, gdyż

stanowisko to nie było podważane). Droga pierwsza, którą można określić jako

sformalizowaną, uregulowana została w art. 6471

§ 2 zdanie drugie k.c.

Zgodę inwestora musi poprzedzać przedstawienie mu przez wykonawcę umowy

z podwykonawcą lub jej projektu wraz z częścią dokumentacji, po czym inwestor

ma czternaście dni na wyrażenie swojej woli (zgody lub sprzeciwu). Jeżeli w ciągu

tego terminu inwestor nie zgłosi sprzeciwu lub zastrzeżeń, uważa się że wyraził

zgodę na zawarcie umowy. Podzielić należy wyrażany w skardze kasacyjnej

pogląd, że we wskazanym przepisie zawarte zostało uregulowanie określane jako

fikcja prawna i że fikcja ta znajduje zastosowanie jedynie przy spełnieniu

5

ustawowych przesłanek. Tylko w takich przypadkach bierne zachowanie się

inwestora (milczenie) uznaje się za równoznaczne z wyrażeniem zgody.

Sąd Najwyższy wskazał jednak także drugi sposób wyrażenia zgody przez

inwestora, mniej sformalizowany. Dla uzyskania tej zgody nie jest konieczne

przedstawienie inwestorowi przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej

projektu wraz z częścią dokumentacji - wystarczy, gdy inwestor uzyska informacje

o osobie podwykonawcy oraz treści umowy zawartej pomiędzy wykonawcą

a podwykonawcą. Nieistotne jest źródło tej wiedzy, natomiast niezbędne jest, aby

umowa została zindywidualizowana podmiotowo i przedmiotowo. Po uzyskaniu

takiej wiedzy inwestor może w dowolnej formie oraz w dowolnym czasie wyrazić

zgodę. Zgoda ta może zostać wyrażona w sposób dorozumiany (art. 60 k.c.),

natomiast nie znajduje zastosowania fikcja prawna z art. 6471

§ 2 zdanie drugie k.c.

Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Apelacyjny kierował się stanowiskiem

prawnym wyżej opisanym. Ocenił, że w ustalonych okolicznościach sprawy

inwestor (pozwany Skarb Państwa) miał wiedzę co do osoby podwykonawcy oraz

zakresu wykonywanych przez niego robót. Uznał, że brak sprzeciwu wobec

zawartej umowy jest równoznaczny z wyrażeniem zgody. Rzeczywiście posłużył się

niefortunnym określeniem, że przedstawiciele strony pozwanej „w sposób milczący

akceptowali wykonywanie robót" (s. 7 uzasadnienia), jednak z całości wywodów

Sądu drugiej instancji wynika, iż swoje rozstrzygnięcie oparł na okoliczności

dorozumianej zgody inwestora. Wskazuje na powołanie art.60 k.c. Wprawdzie

powszechnie przyjmuje się, że milczenie stanowi oświadczenie woli jedynie

wówczas, gdy tak stanowi ustawa, ale w okolicznościach rozpoznawanej sprawy

należy mówić o złożeniu oświadczenia (wyrażeniu zgody) w sposób dorozumiany.

Trudno inaczej ocenić zachowanie się inwestora w postaci uczestniczenia

w naradach odbywających się w toku budowy, w trakcie których uzyskał wiedzę

o osobie podwykonawcy oraz zakresie jego prac.

W tej sytuacji nie sposób uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 39820

k.p.c. Z przedstawionych zaś wywodów wynika, że także zarzuty naruszenia prawa

materialnego nie znajdują uzasadnionych podstaw. Jakkolwiek art. 6471

k.c. nie jest

sformułowany zbyt precyzyjnie i nastręcza szereg trudności interpretacyjnych,

6

jednak w orzecznictwie za utrwalone można uznać zaprezentowane wyżej

stanowisko. Znalazło ono zresztą potwierdzenie w uchwale składu 7 sędziów SN

z dnia 29 kwietnia 2008 r., III CZP 6/08 (dotychczas niepublikowana).

Zgodnie z treścią tej uchwały do zgody wymaganej w art. 6471

§ 2 i 3 k.c.

nie znajduje zastosowania art. 63 § 2 k.c., a zgoda inwestora może zostać

wyrażona bądź w sposób określony w art. 6471

§ 2 zdanie drugie k.c., bądź też

przez każde zachowanie, które ujawnia wolę inwestora w sposób dostateczny (art.

60 k.c.).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39814

k.p.c.).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i art. 108 § 1 k.p.c.

eb