I PZP 3/08

Uchwała z dnia 8 lipca 2008 r.

I PZP 3/08

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Roman Kuczyński, Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2008 r. sprawy z

powództwa Małgorzaty M. i Beaty K. przeciwko Przedszkolu Samorządowemu [...] w

K. o wynagrodzenie, na skutek zagadnienia prawnego przekazanego postanowie-

niem Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia

17 kwietnia 2008 r. [...]

„Czy w świetle § 5 ustęp 2 litera a) Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodo-

wej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. (Dz.U. z 2005 r. nr 22, poz. 181) w sprawie

wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych

warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagra-

dzania za pracę w dniu wolnym od pracy dodatek funkcyjny przysługuje tylko nau-

czycielowi sprawującemu funkcję wychowawcy klasy, czy też również nauczycielowi,

któremu powierzono opiekę oddziału przedszkolnego ?”

p o d j ą ł uchwałę:

Określenie „wychowawca klasy”, użyte w § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia

Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wy-

sokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogól-

nych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz

wynagrodzenia za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz.U. Nr 22, poz. 181 ze zm.),

obejmuje zarówno nauczyciela, któremu powierzono sprawowanie opieki nad

oddziałem w szkole (klasą), jak i nauczyciela, któremu powierzono sprawowa-

nie opieki wychowawczej nad oddziałem w przedszkolu.

U z a s a d n i e n i e

2

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390

§ 1 k.p.c. zagadnienie prawne wyłoniło się przy rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy-

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach apelacji pozwanego Przedszkola

Samorządowego [...] w K. od wyroku Sądu Rejonowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Kielcach z 17 stycznia 2008 r., którym zasądzono na rzecz powódek

Małgorzaty M. i Beaty K. od pozwanego po 2.560 zł z ustawowymi odsetkami z tytułu

dodatku funkcyjnego za sprawowanie opieki wychowawczej nad oddziałem przed-

szkolnym za okres od 1 marca 2005 r. do 31 grudnia 2007 r.

Zagadnienie prawne powstało w następującym stanie sprawy. Powódki Małgo-

rzata M. i Beata K. wniosły o zasądzenie na ich rzecz od pozwanego Przedszkola

Samorządowego [...] w K. po 2.560 zł z tytułu miesięcznych dodatków funkcyjnych za

sprawowanie funkcji wychowawcy oddziału przedszkolnego za okres od 1 marca

2005 r. do 31 grudnia 2007 r., których pozwany pracodawca nie wypłacił. Sąd Rejo-

nowy wyrokiem z 17 stycznia 2008 r. zasądził na rzecz powódek od pozwanego po

2.560 zł z tytułu miesięcznych dodatków funkcyjnych za sprawowanie funkcji wycho-

wawcy oddziału przedszkolnego za okres od 1 marca 2005 r. do 31 grudnia 2007 r.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódki były zatrudnione w pozwanym Przedszkolu

na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony: Beata K. - od 1 marca 1989 r.,

Małgorzata M. - od 1 września 1989 r. Od 1 stycznia 2000 r. obu powódkom został

przyznany dodatek w wysokości 50 zł miesięcznie z tytułu pełnienia funkcji wycho-

wawcy oddziału przedszkolnego. Powódki pobierały ten dodatek do końca lutego

2005 r. Od 1 marca 2005 r. pozwany zaprzestał wypłacania wszystkim zatrudnionym

nauczycielom dodatku funkcyjnego z tytułu pełnienia funkcji wychowawcy oddziału

przedszkolnego. Pozwany podjął taką decyzję w wyniku pisma z 14 czerwca 2005 r.

skierowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu do władz samorządo-

wych Kielc. W piśmie tym stwierdzono, że do dodatku z tytułu pełnienia funkcji wy-

chowawcy klasy, przewidzianego w § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji

Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych

stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania

dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu

wolnym od pracy (Dz.U. Nr 22, poz. 181 ze zm.), nie są uprawnieni nauczyciele

przedszkolni sprawujący opiekę nad oddziałami przedszkolnymi.

W okresie objętym pozwem powódki pełniły funkcję wychowawczyń oddziału

przedszkolnego.

3

Uzasadniając swoje roszczenie powódki powołały się na wyrok Naczelnego

Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2006 r., I OSK 1287/06, LEX nr 320891, w

którym stwierdzono, że § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i

Sportu dnia z 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia zasadniczego

nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadni-

czego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy nie uprawnia do wyłą-

czenia z kręgu adresatów tej normy nauczycieli przedszkoli, którym powierzono

sprawowanie funkcji wychowawcy, a tym samym przyznanie w uchwale rady gminy

dodatku funkcyjnego nauczycielowi w przedszkolu za sprawowanie funkcji wycho-

wawcy oddziału przedszkolnego nie narusza art. 30 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia

1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) i

§ 5 pkt 2 lit. a wymienionego rozporządzenia. Zdaniem powódek oznacza to, że wy-

chowawca oddziału przedszkolnego ma prawo do dodatku funkcyjnego przewidzia-

nego dla nauczycieli za wychowawstwo klasy.

Rada Miejska w K. w corocznie wydawanych na podstawie art. 30 ust. 6 Karty

Nauczyciela regulaminach ustaliła wysokość dodatku z tytułu sprawowania funkcji

wychowawcy klasy na 50 zł miesięcznie w 2005 r., 80 zł miesięcznie w 2006 r., 90 zł

miesięcznie w 2007 r. Powódki nie otrzymały dodatków z tytułu sprawowania funkcji

wychowawcy oddziału przedszkolnego w okresie od 1 marca 2005 r. do 31 grudnia

2007 r.

Sąd Rejonowy stwierdził, że skoro powódki w spornym okresie pełniły funkcję

wychowawcy oddziału przedszkolnego, to miały prawo do dodatków z tytułu sprawo-

wania funkcji wychowawcy klasy w wysokości określonej w regulaminach wydanych

przez Radę Miejską w Kielcach w latach 2005, 2006 i 2007 na podstawie art. 30 ust.

6 Karty Nauczyciela. Zaprzestanie wypłacania powódkom dodatku nastąpiło bez za-

chowania wymaganego trybu porozumienia stron lub wypowiedzenia zmieniającego.

Pozwany wniósł apelację od powyższego wyroku, domagając się jego zmiany

i oddalenia powództw lub jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu

do ponownego rozpoznania. Pozwany zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie

prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 30 ust. 1 pkt 2 ustawy Karta Nauczyciela w

zakresie prawa powódek do dodatku funkcyjnego za wychowawstwo oddziału przed-

szkolnego; § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia

31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasad-

niczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia

4

zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy; § 4 pkt 1 re-

gulaminu na rok 2005 stanowiącego załącznik do uchwały Rady Miejskiej w K. z 17

lutego 2005 r.; § 6 ust. 4 pkt 1 regulaminu na rok 2006 stanowiącego załącznik do

uchwały Rady Miejskiej w K. z 22 grudnia 2005 r.; § 6 ust. 4 pkt 1 regulaminu na rok

2007 stanowiącego załącznik do uchwały Rady Miejskiej w K. z 15 lutego 2007 r.

przez błędne przyjęcie, że przepisy te stosuje się do powódek zatrudnionych w po-

zwanym przedszkolu, co spowodowało wadliwe uznanie, że powódki są uprawnione

do otrzymywania dodatku; b) art. 42 § 1 k.p. pracy w związku z art. 91c ust. 1 Karty

Nauczyciela, przez błędne przyjęcie, że ma on zastosowanie w sprawie.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach, rozpozna-

jąc sprawę w wyniku wniesienia apelacji przez pozwanego uznał, że w sprawie wy-

stępuje budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne dotyczące wykładni § 5

pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia

2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nau-

czycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadnicze-

go oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy.

Sąd Okręgowy stwierdził, że zakres podmiotowy ustawy Karta Nauczyciela

został wyznaczony w jej art. 1 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 3 pkt 1. Mieszczą się w

nim także nauczyciele zatrudnieni w publicznych przedszkolach, jeżeli są zatrudnieni

co najmniej w połowie obowiązującego wymiaru zajęć (argumentum a contrario z art.

91b ust. 1 Karty Nauczyciela). Zarówno w przepisach ustawy Karta Nauczyciela

(między innymi w art. 3 pkt 1), jak też w przepisach ustawy z dnia 7 września 1991 r.

o systemie oświaty (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) oraz

przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia

2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nau-

czycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadnicze-

go oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (między innymi w § 5 pkt

2), prawodawca przewidział, że użyte ogólnie, bez bliższego określenia, pojęcie

„szkoła” oznacza placówki różnego rodzaju, w tym publiczne przedszkola, podobnie

pojęcie „nauczyciel” oznacza nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pe-

dagogicznych zatrudnionych także w przedszkolach. Przepisy te pozwalają na sfor-

mułowanie wniosku, że prawodawca w omawianej materii kierował się zamiarem

ujednolicenia statusu nauczycieli szkół i przedszkoli w tych sprawach, które nie zo-

stały wyraźnie odmiennie uregulowane (w sposób odrębny) dla każdej z tych grup.

5

Rada Miejska w K. (jako organ prowadzący szkołę będący jednostką samo-

rządu terytorialnego) wydała - na podstawie upoważnienia z art. 30 ust. 6 Karty Nau-

czyciela - regulaminy, w których przyznanie dodatku za wychowawstwo powiązała z

powierzeniem: a) wychowawstwa klasy (oddziału, grupy) - w regulaminie z 2005 r., b)

wychowawstwa klasy - w regulaminach z 2006 i 2007 r. Brzmienie regulaminów z lat

2006 i 2007 odpowiada sformułowaniu użytemu w § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Mi-

nistra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. Zgodnie z § 5 pkt 2 lit.

a tego rozporządzenia, do uzyskania dodatku funkcyjnego uprawnieni są bowiem

nauczyciele, którym powierzono sprawowanie funkcji wychowawcy klasy.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że wykładnia przepisów płacowych musi być

ścisła. Zarówno rozporządzenie z dnia 31 stycznia 2005 r., jak i regulaminy przyjęte

przez Radę Miejską w Kielcach na lata 2006 i 2007, posługują się sformułowaniem, z

którego wynika, że prawo do dodatku związane jest ze sprawowaniem funkcji wy-

chowawcy klasy. Tymczasem nauczyciele w przedszkolach sprawują opiekę nad

oddziałami. Ścisła wykładnia § 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i

Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. prowadzi, zdaniem Sądu Okręgowego, do wniosku,

że zawiera on enumeratywne wyliczenie nauczycieli uprawnionych do uzyskania do-

datku funkcyjnego. W wyliczeniu tym pojawia się jedynie wychowawca klasy, nie ma

zaś wychowawcy oddziału przedszkolnego. Konsekwencją przyjęcia ścisłej interpre-

tacji jest więc uznanie, że sprawowanie funkcji wychowawcy klasy - o której mowa w

§ 5 pkt 2 lit. a powołanego rozporządzenia - dotyczy wyłącznie szkół, gdyż tylko tam

występuje podział na klasy, nie obejmuje natomiast przedszkoli, w których istnieją

oddziały.

Pozwany podnosił w toku postępowania, że powyższe rozumienie § 5 pkt 2 lit.

a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r.

znajduje potwierdzenie w wykładni celowościowej. Dodatek funkcyjny przysługuje

bowiem nauczycielowi za wykonywanie dodatkowego zadania lub zajęcia, jakim jest

pełnienie funkcji wychowawcy klasy. Natomiast w wypadku nauczycieli zatrudnionych

w przedszkolach praca dydaktyczno-wychowawcza z dziećmi nie wiąże się ze spra-

wowaniem dodatkowej funkcji wychowawcy oddziału. W takim stanie rzeczy przy-

znanie dodatku funkcyjnego „z tytułu wychowawstwa klasy” nauczycielom zatrudnio-

nym w przedszkolach stanowiłoby w istocie przyznanie dodatku o innym charakterze

niż dodatek, o którym stanowi § 5 pkt 2 lit. a tego rozporządzenia.

6

Również Departament Pragmatyki Zawodowej Nauczycieli Ministerstwa Edu-

kacji Narodowej i Sportu w piśmie z 14 czerwca 2005 r. zajął stanowisko, że nauczy-

ciele przedszkoli nie są uprawnieni do dodatku za sprawowanie opieki wychowaw-

czej nad oddziałem przedszkolnym. Stanowisko to zostało uzasadnione powołaniem

się na argument, że do nabycia prawa do dodatku funkcyjnego z tytułu sprawowania

funkcji wychowawcy konieczne jest wykonywanie dodatkowych zadań - ponad te,

które wiążą się z zakresem obowiązków nauczyciela. Tymczasem z zakresem zadań

realizowanych przez nauczycieli przedszkolnych jest nierozerwalnie związana praca

wychowawczo-dydaktyczna. Nauczyciele przedszkolni, chociaż powierzono im funk-

cje wychowawców, nie są wychowawcami w rozumieniu § 5 pkt 2 lit. a rozporządze-

nia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r.

Podobny pogląd przedstawił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie

Wielkopolskim w wyroku z 24 października 2007 r., II SA/Go 580/07 (Centralna Baza

Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd ten uznał, że organy samorządowe nie są

uprawnione do przyznawania nauczycielom przedszkolnym dodatków funkcyjnych z

tytułu sprawowania opieki wychowawczej nad oddziałem przedszkolnym. Uzyskanie

dodatku funkcyjnego jest bowiem uzależnione od sprawowania funkcji wychowawcy

klasy, a w związku z tym tylko nauczyciel wykonujący dodatkową (poza nauczaniem

określonego przedmiotu) funkcję wychowawcy ma prawo otrzymać dodatek funkcyj-

ny. Tymczasem nauczyciel w przedszkolu wykonuje łącznie pracę wychowawczo-

dydaktyczną i opiekuńczą w ramach jednego oddziału przedszkolnego.

Przedstawiając do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że zakres obowiązków nauczyciela określony został w

art. 42 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela, zgodnie z którym nauczyciel obowiązany jest

realizować zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpo-

średnio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz (pkt 1) inne czynności i za-

jęcia wynikające z zadań statutowych szkoły, ze szczególnym uwzględnieniem zajęć

opiekuńczych i wychowawczych wynikających z potrzeb i zainteresowań uczniów

(pkt 2) oraz zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samo-

kształceniem i doskonaleniem zawodowym (pkt 3). Ścisła wykładnia wymagana przy

analizie przepisów płacowych prowadzi zatem do wniosku, że skoro wykonywanie

zawodu nauczyciela mieści w sobie wskazane obowiązki, to dla otrzymania dodatku

funkcyjnego, w tym z tytułu wychowawstwa, konieczne jest wykonywanie dodatko-

wych zadań ponad wymienione w art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela. Przedstawiony

7

powyżej zakres obowiązków nauczyciela uzupełniany jest przez obszary edukacji

wymienione w załączniku Nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i

Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania

przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz.U. Nr

51, poz. 458).

Sąd Okręgowy uznał, że w świetle przedstawionych powyżej argumentów by-

łoby uzasadnione przyjęcie, że sformułowanie użyte w § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia

Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. ma na celu wyłącze-

nie z zakresu zastosowania tego przepisu nauczycieli przedszkolnych, gdyż w ich

przypadku nie występuje sprawowanie opieki wychowawczej nad klasą, a ponadto

obowiązki na nich ciążące z racji sprawowania opieki wychowawczej nad oddziałem

przedszkolnym pokrywają się z tymi, jakie wynikają z samego faktu wykonywania

zawodu nauczyciela przedszkolnego. Jednocześnie Sąd Okręgowy podniósł, że nie

ma prawnych definicji pojęć „wychowawca” i „klasa”. W rozporządzeniu Ministra Edu-

kacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego

przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. Nr 61, poz. 624 ze zm.) zostało określone

pojęcie „oddział”. Z załączników do tego rozporządzenia, zawierających ramowe

statuty przedszkoli i szkół, wynika, że podstawowymi jednostkami organizacyjnymi

zarówno przedszkoli, jak i szkół są oddziały. Ramowe statuty szkół stanowią, że od-

działem opiekuje się nauczyciel wychowawca. Ramowy statut przedszkola, zamiesz-

czony w załączniku Nr 1 do rozporządzenia, stanowi natomiast, że dyrektor przed-

szkola powierza poszczególne oddziały opiece jednego lub dwu nauczycieli, zależnie

od czasu pracy oddziału lub realizowanych zadań oraz z uwzględnieniem propozycji

rodziców. Zarówno w szkole jak i w przedszkolu wyeksponowana została funkcja

opiekuńczo-wychowawcza, którą pełni nauczyciel wychowawca. W tym stanie rzeczy

nie można zakwestionować, że prawodawca zamiennie posługuje się pojęciami „od-

dział” i „klasa”. Pojawia się w związku z tym wątpliwość, czy sformułowanie użyte w §

5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia

2005 r. przesądza o wyłączeniu z zakresu osób objętych prawem do dodatku za

sprawowanie funkcji wychowawcy klasy nauczycieli wychowawców w przedszkolach.

Sąd Okręgowy zaznaczył, że pełnienie funkcji nauczyciela wychowawcy w szkole

wiąże się wprawdzie nierozerwalnie z wykonywaniem dodatkowych zadań admini-

stracyjnych, związanych z prowadzeniem dziennika, wypisywaniem świadectw, a

także z analizowaniem potrzeb uczniów i ich osiągnięć oraz ze współpracą z rodzi-

8

cami i rozwiązywaniem problemów wychowawczych, ale podobne zadania ma nau-

czyciel sprawujący opiekę wychowawczą nad oddziałem przedszkolnym. Do zadań

nauczyciela sprawującego opiekę wychowawczą nad oddziałem przedszkolnym na-

leży prowadzenie dziennika zajęć (odpowiednika dziennika lekcyjnego), a także peł-

nienie w stosunku do rodziców dzieci funkcji doradczej i wspierającej działania wy-

chowawcze (pomoc w rozpoznawaniu możliwości rozwojowych dziecka, informowa-

nie rodziców na bieżąco o postępach dziecka, uzgadnianie z rodzicami dzieci kierun-

ków i zakresu zadań realizowanych w przedszkolach). Te funkcje nauczycieli przed-

szkolnych wpisane są niejako w charakter ich pracy, ale odzwierciedlają one zada-

nia, które stanowią criterium divisionis wychowawcy w szkole. Powstaje zatem wąt-

pliwość, czy brak odrębnego wskazania zadań właściwych nauczycielowi przed-

szkolnemu, który sprawuje opiekę wychowawczą nad oddziałem przedszkolnym,

może stanowić dostateczną przesłankę odmowy przyznania nauczycielowi przed-

szkolnemu prawa do dodatku za sprawowanie funkcji wychowawcy. Tę wątpliwość

wzmacnia wyraźne dążenie prawodawcy do ujednolicenia statusu nauczycieli w

szkołach i przedszkolach.

Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z

10 października 2007 r., I OSK 1194/07 i z 12 października 2007 r., I OSK 1235/07

(obydwa opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) zajął

stanowisko, że § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z

dnia 31 stycznia 2005 r. nie daje podstawy do wyłączenia prawa nauczycieli przed-

szkolnych do dodatku z tytułu sprawowania funkcji wychowawcy oddziału przed-

szkolnego.

W podsumowaniu przedstawionych wątpliwości interpretacyjnych Sąd Okrę-

gowy stwierdził, że brak prawnej definicji pojęcia „wychowawca klasy” w połączeniu z

niedookreśleniem zadań dodatkowych, za które przysługuje dodatek funkcyjny z ty-

tułu sprawowania funkcji wychowawcy klasy, powoduje powstanie wątpliwości, czy §

5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia

2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nau-

czycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadnicze-

go oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy może być wykładany w taki

sposób, że nie obejmuje on nauczycieli przedszkolnych, którym powierzono funkcję

wychowawcy oddziału przedszkolnego. Sąd Okręgowy wyraził w tym kontekście wła-

sny pogląd, że nauczyciel sprawujący opiekę wychowawczą nad oddziałem przed-

9

szkolnym ma prawo do dodatku funkcyjnego z tytułu sprawowania funkcji wycho-

wawcy, ze względu na podobny zakres zadań wychowawczych realizowanych przez

nauczycieli szkolnych, którym powierzono pełnienie funkcji wychowawcy klasy, oraz

nauczycieli przedszkolnych, którym powierzono sprawowanie opieki wychowawczej

nad oddziałem przedszkolnym, a także dążenie prawodawcy do ujednolicenia statu-

su nauczycieli w szkołach i nauczycieli w przedszkolach.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Istotą przedstawionego zagadnienia prawnego jest dokonanie wykładni § 5 pkt

2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005

r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczy-

cieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego

oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz.U. Nr 22, poz. 181 ze zm.,

powoływanego w dalszym ciągu jako „rozporządzenie”) i ustalenie, czy użyte w tym

przepisie określenie „wychowawca klasy” obejmuje tylko nauczyciela, który sprawuje

funkcję wychowawcy oddziału w szkole, czy też także nauczyciela, który sprawuje

funkcję wychowawcy oddziału w przedszkolu. Chodzi tutaj przede wszystkim o wyja-

śnienie znaczenia określenia „klasa”, które w rozporządzeniu nie jest definiowane i

nie ma także jego definicji w ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela

oraz w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

Z uzasadnienia przedstawionego przez Sąd Okręgowy pytania prawnego mo-

głoby wynikać, że § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia na płaszczyźnie wykładni językowej

jest jednoznaczny i przyznaje prawo do dodatku tylko nauczycielowi, który sprawuje

opiekę wychowawczą nad oddziałem szkolnym (klasą), a prawo do dodatku nauczy-

ciela, który sprawuje opiekę wychowawczą nad oddziałem przedszkolnym, może zo-

stać jedynie wyinterpretowane na podstawie wykładni rozszerzającej (celowościowej)

tego przepisu. Do przeprowadzenia analizy i udzielenia odpowiedzi na zagadnienie

prawne, które kryje się w przedstawionym pytaniu, konieczne jest przyjęcie założe-

nia, że Sąd Okręgowy chciałby w istocie uzyskać wyjaśnienie, czy określenie „wy-

chowawca klasy”, użyte w § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia, obejmuje tylko nauczyciela,

któremu powierzono sprawowanie opieki wychowawczej nad oddziałem w szkole

(klasą), czy też także nauczyciela, któremu powierzono sprawowanie opieki wycho-

wawczej nad oddziałem w przedszkolu.

10

W analizie przedstawionego zagadnienia prawnego konieczne jest wyjście od

przedstawienia zmian stanu prawnego, dotyczącego zasad wynagradzania nauczy-

cieli przedszkoli i szkół publicznych, a w szczególności prawa nauczycieli do dodat-

ków funkcyjnych. Należy bowiem zaznaczyć, że dodatek za sprawowanie funkcji wy-

chowawcy klasy, przewidziany w § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Na-

rodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek

wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodat-

ków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym

od pracy istniał już wcześniej. Problem przedstawiony w pytaniu prawnym Sądu

Okręgowego ujawnił się w następstwie dokonanej przez Ministerstwo Edukacji Naro-

dowej i Sportu wykładni określenia „wychowawca klasy” użytego w § 5 pkt 2 lit. a

rozporządzenia. Zasady wynagradzania nauczycieli publicznych przedszkoli, szkół i

innych placówek oświatowo-wychowawczych są uregulowane w ustawie z dnia 26

stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Zgodnie z art. 3 pkt 1 tej ustawy, ilekroć jest w

niej mowa o nauczycielach bez bliższego określenia - rozumie się przez to nauczy-

cieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w przed-

szkolach, szkołach i innych placówkach oświatowo-wychowawczych, a zgodnie z art.

3 pkt 2 tej ustawy, ilekroć jest w niej mowa o szkołach bez bliższego określenia - ro-

zumie się przez to przedszkola, szkoły i inne placówki oświatowo-wychowawcze.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 Karty Nauczyciela, w brzmieniu tego przepisu ustalonym

ustawą z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o zmianie

niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239), wynagrodzenie nauczycieli składa

się z: 1) wynagrodzenia zasadniczego; 2) dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego,

funkcyjnego oraz za warunki pracy; 3) wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i

godziny doraźnych zastępstw; 4) nagród i innych świadczeń wynikających ze stosun-

ku pracy, z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i

dodatków socjalnych określonych w art. 54 Karty Nauczyciela.

W Karcie Nauczyciela nie zostały określone stanowiska i funkcje, które upraw-

niają do dodatku funkcyjnego. To zagadnienie zostało pozostawione do uregulowa-

nia w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw oświaty i wycho-

wania. Zgodnie z art. 30 ust. 5 Karty Nauczyciela, w brzmieniu tego przepisu ustalo-

nym ustawą z dnia 15 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz o

zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 179, poz. 1845), minister wła-

ściwy do spraw oświaty i wychowania określa w drodze rozporządzenia, między in-

11

nymi, „wykaz stanowisk oraz sprawowanych funkcji uprawniających nauczyciela do

dodatku funkcyjnego oraz ogólne warunki przyznawania nauczycielom dodatku mo-

tywacyjnego” (art. 30 ust. 5 pkt 3 Karty Nauczyciela). Minister właściwy do spraw

oświaty i wychowania określa w drodze rozporządzenia również wysokość stawek

dodatków, o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, oraz szczegóło-

we zasady przyznawania tych dodatków dla nauczycieli poszczególnych stopni

awansu zawodowego zatrudnionych w szkołach prowadzonych przez organy admini-

stracji rządowej (art. 30 ust. 7 Karty Nauczyciela w brzmieniu tego przepisu ustalo-

nym przez ustawę zmieniającą z 15 lipca 2004 r.). Natomiast dla nauczycieli szkół

prowadzonych przez organy administracji samorządowej wysokość stawek dodat-

ków, o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, oraz szczegółowe wa-

runki przyznawania tych dodatków określa corocznie organ prowadzący szkołę w

drodze regulaminu obowiązującego od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia (art. 30

ust. 6 Karty Nauczyciela w brzmieniu tego przepisu ustalonym przez ustawę zmie-

niającą z 15 lipca 2004 r.).

W art. 30 ust. 5, 6 i 7 Karty Nauczyciela w brzmieniu poprzednio obowiązują-

cym, ustalonym wyżej wymienioną ustawą zmieniającą z 18 lutego 2000 r., była za-

warta regulacja zasadniczo zbieżna z regulacją obecnie obowiązującą. Poprzednio

obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 maja 2000 r. w

sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli,

sposobu obliczania wysokości stawki wynagrodzenia zasadniczego za jedną godzinę

przeliczeniową, wykazu stanowisk oraz dodatkowych zadań i zajęć uprawniających

do dodatku funkcyjnego, ogólnych warunków przyznawania dodatku motywacyjnego,

wykazu trudnych i uciążliwych warunków pracy stanowiących podstawę przyznania

dodatku za warunki pracy oraz szczególnych przypadków zaliczania okresów zatrud-

nienia i innych okresów uprawniających do dodatku za wysługę lat (Dz.U. Nr 39, poz.

455 ze zm.) stanowiło w § 3 pkt 2, że do uzyskania dodatku funkcyjnego są upraw-

nieni nauczyciele, którym powierzono „wychowawstwo klasy”. Obowiązujące przed

wyżej wymienionym rozporządzeniem rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z

dnia 19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli (Dz.U. Nr 29, poz. 160

ze zm.) przewidywało w § 20 ust. 1 pkt 1 dodatkowe wynagrodzenie „za wychowaw-

stwo klasy” z podaniem odrębnie stawek tego wynagrodzenia w przedszkolach (lit. a)

oraz w szkołach podstawowych, gimnazjach i szkołach ponadpodstawowych (lit. b).

Zgodnie z ówczesnym brzmieniem Karty Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r.

12

Nr 56, poz. 357), wynagrodzenie nauczyciela składało się z wynagrodzenia zasadni-

czego i dodatków (art. 30 ust. 1 Karty Nauczyciela), przy czym dodatki funkcyjne

przysługiwały tylko z tytułu pełnienia funkcji kierowniczych (art. 32 Karty Nauczy-

ciela). Obecny dodatek funkcyjny za sprawowanie funkcji wychowawcy klasy oraz

dawne dodatkowe wynagrodzenie za wychowawstwo klasy są więc tożsamymi ro-

dzajowo dodatkowymi składnikami wynagrodzenia nauczyciela.

W wyżej wymienionych rozporządzeniach Ministra Edukacji Narodowej z 19

marca 1997 r., z 11 maja 2000 r. i z 31 stycznia 2005 r., regulujących wynagrodzenia

nauczycieli, nie zostały zdefiniowane określenia „wychowawca klasy” i „klasa”. Defi-

nicji tych określeń nie zawierają również Karta Nauczyciela oraz ustawa o systemie

oświaty. W przepisach ustawy o systemie oświaty występuje natomiast wielokrotnie

pojęcie „oddział”, które jest używane w celu określenia podstawowej jednostki orga-

nizacyjnej zarówno szkoły, jak i przedszkola, w ramach której jest realizowany proces

oświatowo-wychowawczy. W przepisach ustawy o systemie oświaty występuje rów-

nież określenie „klasa”, z tym że jest ono używane w celu określenia poziomów na-

uczania w poszczególnych typach szkół (zob.: art. 16 ust. 8, art. 17 ust. 2, art. 61 ust.

1 i 2, art. 90g ust. 4, 5 i 8, art. 94a ust. 6 pkt 1). Pojęcie „klasa” w omawianym tutaj

znaczeniu odnosi się tylko do szkół. Wychowanie przedszkolne, zgodnie z art. 14

ust. 1 ustawy o systemie oświaty, jest bowiem realizowane „w przedszkolach, od-

działach przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz w innych formach wycho-

wania przedszkolnego”. Ustalenie w ustawie o systemie oświaty, że w szkole pod-

stawowej są oddziały przedszkolne (art. 14 ust. 1) i klasy od I do VI (art. 61 ust. 1),

przemawia jednak raczej za uznaniem, że pojęcie „oddział” i „klasa” są synonimami,

gdy chodzi o jednostkę organizacyjną, w ramach której jest realizowany proces

oświatowo-wychowawczy, a nie za uznaniem, że pojęcia „klasa” i „oddział” mają

odmienne znaczenie i sprawowanie opieki wychowawczej nad oddziałem przed-

szkolnym nie uprawnia do dodatku funkcyjnego z tego tytułu.

W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w spra-

wie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. Nr

61, poz. 624 ze zm.), wydanym na podstawie art. 60 ust. 2 ustawy o systemie

oświaty, ramowe statuty publicznych przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów,

liceów, szkół zawodowych i szkół ponadpodstawowych, stanowiące załączniki do

rozporządzenia, przewidują jednolicie, że podstawową jednostką organizacyjną wy-

mienionych placówek oświatowych jest oddział. Zgodnie z ramowymi statutami szkół,

13

oddziałem opiekuje się nauczyciel wychowawca, przy czym dla zapewnienia ciągło-

ści i skuteczności pracy wychowawczej jest wskazane, aby nauczyciel wychowawca

opiekował się danym oddziałem w ciągu całego etapu edukacyjnego. Natomiast

zgodnie z § 13 ramowego statutu publicznego przedszkola, stanowiącego załącznik

Nr 1 do rozporządzenia, dyrektor przedszkola powierza poszczególne oddziały

opiece jednego lub dwu nauczycieli, zależnie od czasu pracy oddziału lub realizowa-

nych zadań oraz z uwzględnieniem propozycji rodziców (prawnych opiekunów), przy

czym dla zapewnienia ciągłości i skuteczności pracy wychowawczej i dydaktycznej

wskazane jest, aby nauczyciel (nauczyciele) opiekowali się danym oddziałem przez

cały okres uczęszczania dzieci do przedszkola. Również w rozporządzeniu Ministra

Edukacji Narodowej z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez

publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działal-

ności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji (Dz.U. Nr 23, poz.

225 ze zm.) przewidziano, że podstawową jednostką organizacyjną zarówno w

przedszkolu, jak i w szkole jest oddział. Dla każdego oddziału w przedszkolu prowa-

dzi się dziennik zajęć (§ 2 tego rozporządzenia), a dla każdego oddziału w szkole

prowadzi się dziennik lekcyjny (§ 7 rozporządzenia).

W powołanym wcześniej rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia

19 marca 1997 r. w sprawie wynagradzania nauczycieli zostało wyraźnie stwierdzone

(w § 20), że przewidziane w tym przepisie dodatkowe wynagrodzenie „za wycho-

wawstwo klasy” przysługuje zarówno nauczycielowi sprawującemu opiekę wycho-

wawczą nad oddziałem szkolnym, jak i nauczycielowi sprawującemu opiekę nad od-

działem przedszkolnym. Także w okresie obowiązywania powołanego wcześniej roz-

porządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 maja 2000 r. regulującego wyna-

grodzenia nauczycieli, które zastąpiło wyżej wskazane rozporządzenie, nie było kwe-

stionowane, że przewidziany w § 3 pkt 2 dodatek funkcyjny z tytułu sprawowania

„wychowawstwa klasy” przysługuje zarówno nauczycielom w szkołach, jak i przed-

szkolach, chociaż nie było to, jak poprzednio, stwierdzone wyraźnie. Trudno byłoby

zresztą podnosić wątpliwości w tej sprawie, skoro tak samo jak poprzednio został

określony tytuł do otrzymywania tego dodatku - „wychowawstwo klasy”, a zmiany

zarówno w Karcie Nauczyciela, jak i ustawie o systemie oświaty, nie dawały podsta-

wy do twierdzenia, że obecnie ten dodatek przysługuje nauczycielom w szkołach a

nie przysługuje nauczycielom w przedszkolach.

14

Dopiero po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i

Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wyna-

grodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do

wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy

pojawił się problem, czy nauczyciele sprawujący opiekę wychowawczą nad oddzia-

łami przedszkolnymi są uprawnieni do dodatku, który zgodnie z § 5 pkt 2 lit. a tego

rozporządzenia przysługuje nauczycielom, którym powierzono sprawowanie funkcji

„wychowawcy klasy”. Ten problem został wywołany wyjaśnieniami Ministerstwa Edu-

kacji Narodowej, że nauczyciele sprawujący opiekę wychowawczą nad oddziałami

przedszkolnymi nie są uprawnieni do tego dodatku. Na podstawie tych wyjaśnień

wojewodowie, w ramach sprawowania nadzoru nad aktami prawa miejscowego wy-

dawanymi przez organy samorządu gminnego, uregulowanego w rozdziale 10

ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz.U. z 2001

r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), zaczęli kwestionować zgodność z prawem i ważność

regulaminów wydawanych corocznie przez rady gmin na podstawie art. 30 ust. 6

Karty Nauczyciela, jeżeli w tych regulaminach określono wysokość dodatku za spra-

wowanie funkcji wychowawcy klasy nie tylko dla nauczycieli w szkołach, ale także dla

nauczycieli w przedszkolach.

Orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące wykładni § 5 pkt 2 lit. a roz-

porządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. jest sto-

sunkowo obszerne i może być uznane za utrwalone. Naczelny Sąd Administracyjny

w wyrokach z 29 listopada 2006 r., I OSK 1287/06, LEX nr 320891, z 10 października

2007 r., I OSK 1194/07, z 12 października 2007 r., I OSK 1235/07 i z 19 października

2007 r., I OSK 1366/07 (opublikowanych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Admi-

nistracyjnych), zajął stanowisko, że § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji

Narodowej i Sportu dnia z 31 stycznia 2005 r. nie uprawnia do wyłączenia z kręgu

adresatów tej normy nauczycieli przedszkoli, którym powierzono sprawowanie funkcji

wychowawcy, a tym samym przyznanie w uchwale rady gminy dodatku funkcyjnego

nauczycielowi w przedszkolu za sprawowanie funkcji wychowawcy oddziału przed-

szkolnego nie narusza art. 30 ust. 6 Karty Nauczyciela i § 5 pkt 2 lit. a tego rozporzą-

dzenia. Należy jednak stwierdzić, że w późniejszym wyroku z 12 marca 2008 r., I

OSK 19/08, Naczelny Sąd Administracyjny zajął odmienne stanowisko i orzekł, że §

5 pkt 2 lit. a rozporządzenia nie obejmuje nauczycieli przedszkoli, którym powierzono

sprawowanie opieki wychowawczej nad oddziałem przedszkolnym. Powołanym wy-

15

rokiem Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Rady Gminy Z. G. od

wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 24

października 2007 r., II SA/Go 580/07 w sprawie ze skargi Wojewody L. na uchwałę

Rady Gminy Z. G. w sprawie ustalenia regulaminu określającego wysokość oraz

szczegółowe warunki przyznawania nauczycielom dodatków za wysługę lat, motywa-

cyjnego, funkcjonalnego i za warunki pracy oraz niektórych innych składników wyna-

grodzenia. Na ten właśnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzo-

wie Wielkopolskim z 24 października 2007 r., II SA/Go 580/07, powołał się pozwany

w uzasadnieniu apelacji wniesionej w analizowanej sprawie w celu wykazania nie-

jednolitości orzecznictwa sądów administracyjnych w kwestii wykładni § 5 pkt 2 lit. a

rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. Ten

wyrok został powołany również przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu pytania praw-

nego.

Nie jest rzeczą Sądu Najwyższego dbanie o jednolitość orzecznictwa sądów

administracyjnych - jest to kompetencja Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mając

jednak na względzie dwa różne (odmienne) stanowiska Naczelnego Sądu Admini-

stracyjnego dotyczące tej samej kwestii, która stała się przedmiotem przedstawione-

go przez Sąd Okręgowy zagadnienia prawnego, można jedynie stwierdzić, że w uza-

sadnieniu wyroku z 12 marca 2008 r., I OSK 19/08, Naczelny Sąd Administracyjny w

ogóle nie odwołał się do wcześniejszych (licznych przecież) wyroków tego Sądu

(choćby do przytoczonych powyżej wyroków z 29 listopada 2006 r., I OSK 1287/06, z

10 października 2007 r., I OSK 1194/07, z 12 października 2007 r., I OSK 1235/07 i z

19 października 2007 r., I OSK 1366/07), w których został sformułowany odmienny

pogląd, oraz nie przedstawił argumentów prawnych, które spowodowały odejście od

utrwalonego już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiska, że

nauczyciele przedszkolni, którym powierzono sprawowanie opieki wychowawczej

nad oddziałem przedszkolnym, są objęci zakresem zastosowania § 5 pkt 2 lit. a roz-

porządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. W uza-

sadnieniu wyroku z 12 marca 2008 r., I OSK 19/08, Naczelny Sąd Administracyjny

ograniczył się do następującego stwierdzenia: „przepis § 5 rozporządzenia Ministra

Edukacji Narodowej i Sportu z 31 stycznia 2005 r. sprawie wysokości minimalnych

stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania

dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagrodzenia za pracę w dniu

wolnym od pracy nie pozostawia najmniejszych wątpliwości, że do uzyskania dodat-

16

ku funkcyjnego uprawnieni są nauczyciele, którym powierzono: 1) stanowisko dyrek-

tora lub wicedyrektora przedszkola, szkoły, placówki lub innej jednostki organizacyj-

nej, o której mowa w art. 1 ust. 1 i 1a Karty Nauczyciela, zwanej dalej „szkołą”, albo

inne stanowisko kierownicze przewidziane w statucie szkoły; 2) sprawowanie funkcji:

a) wychowawcy klasy, b) doradcy metodycznego lub nauczyciela-konsultanta, c)

opiekuna stażu, ponieważ zawarte w nim wyliczenie ma charakter wyczerpujący, a

nie przykładowy. Oznacza to, że nie można przyznać dodatku funkcyjnego nauczy-

cielom zajmującym inne stanowiska lub sprawującym inne funkcje, niż wymienione w

cytowanym przepisie rozporządzenia.” Z przytoczonego stwierdzenia wynikałoby, że

Naczelny Sąd Administracyjny uznał w omawianym wyroku, iż określenie „wycho-

wawca klasy” jest jednoznaczne i obejmuje tylko nauczyciela pełniącego funkcję wy-

chowawcy klasy w szkole, a nie obejmuje nauczyciela przedszkola. W ocenie Sądu

Najwyższego jest to pogląd nietrafny.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 marca 2008 r., I OSK 19/08,

stanowiący widoczne odstępstwo od utrwalonej wcześniej linii orzecznictwa tego

Sądu i powodujący powstanie rozbieżności w tym orzecznictwie, nie zawiera tego

rodzaju argumentów merytorycznych, które przemawiałyby za słusznością odstąpie-

nia od wcześniej prezentowanych poglądów oraz podważałyby argumenty, którymi

Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 29 listopada 2006 r., I OSK 1287/06, z

10 października 2007 r., I OSK 1194/07, z 12 października 2007 r., I OSK 1235/07 i z

19 października 2007 r., I OSK 1366/07, uzasadnił stanowisko, że nauczyciele

przedszkolni, którym powierzono sprawowanie opieki wychowawczej nad oddziałem

przedszkolnym, są objęci zakresem zastosowania § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Mi-

nistra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. Nie zawiera też argu-

mentów, które wymagałyby rozważenia (odniesienia się do nich) w niniejszej anali-

zie.

Zdaniem Sądu Najwyższego, Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 29

listopada 2006 r., I OSK 1287/06, z 10 października 2007 r., I OSK 1194/07, z 12

października 2007 r., I OSK 1235/07 i z 19 października 2007 r., I OSK 1366/07,

wszechstronnie rozważył argumenty wspierające taką wykładnię § 5 pkt 2 lit. a

rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r.,

zgodnie z którą pojęcie „wychowawca klasy” użyte w tym przepisie obejmuje także

nauczyciela przedszkolnego, któremu powierzono sprawowanie opieki wychowaw-

czej nad oddziałem przedszkolnym. W wyrokach tych Naczelny Sąd Administracyjny

17

przekonująco uzasadnił, że wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna § 5 pkt 2

lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r.

przemawia za uznaniem, że użyte w tym przepisie określenie „wychowawca klasy”

obejmuje także nauczyciela przedszkolnego, któremu powierzono sprawowanie

opieki wychowawczej nad oddziałem przedszkolnym. Naczelny Sąd Administracyjny

zwrócił uwagę, że na podstawie § 5 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji Na-

rodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r., wydanego na podstawie art. 30 ust. 5,

art. 33 ust. 3 i art. 34 ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela, do dodatku funkcyjnego

uprawnieni są nauczyciele, którym powierzono sprawowanie funkcji wychowawcy

klasy. Ani w ustawie Karta Nauczyciela, ani w ustawie o systemie oświaty nie zostały

zdefiniowane określenia „wychowawca klasy” i „klasa”. Te określenia nie zostały

zdefiniowane także w samym rozporządzeniu, mimo że wiąże ono prawo do dodatku

funkcyjnego ze sprawowaniem funkcji wychowawcy klasy. Zgodnie art. 3 pkt 1

ustawy Karta Nauczyciela, ilekroć w tej ustawie jest mowa o nauczycielach bez bliż-

szego określenia - rozumie się przez to zarówno nauczycieli zatrudnionych w szko-

łach, jak i nauczycieli zatrudnionych w przedszkolach. Analiza przepisów ustawy o

systemie oświaty i wydanego na podstawie tej ustawy rozporządzenia Ministra Edu-

kacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego

przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. Nr 61, poz. 624 ze zm.) uzasadnia wnio-

sek, że określenia „klasa”, „oddział” i „grupa” są synonimami, a przez pojęcie „klasa”

należy rozumieć również oddział przedszkolny. Okoliczność, że zwyczajowo w

szkołach używa się dla określenia uczniów pobierających naukę na tym samym po-

ziomie edukacyjnym terminu „klasa”, a w przedszkolach - „oddział”, nie może (w

związku z pominięciem w ustawie Karta Nauczyciela definicji tych pojęć) pozbawiać

wychowawców zatrudnionych w przedszkolach prawa otrzymywania dodatku funk-

cyjnego z tytułu wychowawstwa oddziału przedszkolnego (wyrok NSA z 19 paździer-

nika 2007 r., I OSK 1366/07). Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę,

że obowiązki spoczywające na nauczycielu, któremu powierzono funkcję wychowaw-

cy klasy w szkole, oraz obowiązki spoczywające na nauczycielu, któremu powierzo-

no sprawowanie opieki wychowawczej nad oddziałem przedszkolnym, nie są na tyle

różne, aby upoważniały do różnicowania tych nauczycieli, gdy chodzi o prawo do

dodatku funkcyjnego (wyrok NSA z 10 października 2007 r., I OSK 1194/07). Na-

czelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie jest uzasadniony pogląd reprezentowany

przez organy nadzoru, że funkcja wychowawcy klasy w szkole jest ściśle związana z

18

wykraczającym poza realizację programu nauczania zakresem zadań i obowiązków

nauczyciela, natomiast zadania i obowiązki opiekuńczo-wychowawcze nauczyciela w

przedszkolu nie należą do jego zajęć i obowiązków dodatkowych, lecz stanowią

część zadań i obowiązków wynikających z charakteru pracy nauczyciela przedszkol-

nego. Analiza zadań wychowawcy oddziału przedszkolnego dowodzi, że ma on do-

datkowe obowiązki. Są nimi, między innymi, utrzymywanie kontaktów z rodzicami,

współdziałanie z poradniami specjalistycznymi, prowadzenie kart obserwacji dzieci,

prowadzenie dziennika obecności, organizowanie wycieczek, zebrań. Są to zadania

analogiczne do tych, jakie mają wychowawcy klas.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym przedstawione do rozstrzygnięcia

zagadnienie prawne, podziela powyższą argumentację zawartą w powołanych wyro-

kach Naczelnego Sądu Administracyjnego. W regulacjach prawnych wynagrodzeń

nauczycieli poprzedzających analizowane rozporządzenie Ministra Edukacji Narodo-

wej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. dodatek „za wychowawstwo klasy” przysługi-

wał zarówno nauczycielom w szkołach, jak i nauczycielom w przedszkolach. Anali-

zowane rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia

2005 r. utrzymało ten dodatek i określiło tak samo jak poprzednio, że przysługuje on

z tytułu sprawowania funkcji „wychowawcy klasy”. Dokonanie zmiany zakresu pod-

miotowego osób uprawnionych do tego dodatku - i wyłączenie z tego zakresu nau-

czycieli przedszkolnych sprawujących funkcję wychowawcy oddziału przedszkolnego

- wyłącznie w drodze nowej interpretacji prawa, dokonanej przez Ministerstwo Edu-

kacji Narodowej oraz organy nadzoru (wojewodów), którym przysługuje uprawnienie

kwestionowania podjętych przez rady gmin uchwał określających w drodze regulami-

nu stawki dodatków funkcyjnych, należałoby uznać za sprzeczne z zasadami demo-

kratycznego państwa prawnego, do których należą zasada zapewnienia zaufania

obywateli do stanowionego prawa i zasada pewności prawa.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd Najwyższy udzielił na przedsta-

wione pytanie prawne odpowiedzi ujętej w sentencji uchwały.

========================================