I UK 412/07

Sygn. akt I UK 412/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

w sprawie z odwołania W. T.

przeciwko Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o podleganie

ubezpieczeniu społecznemu rolników,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 lipca 2008 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 13 czerwca 2007 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

W dniu 2 grudnia 1997 r. wnioskodawca zarejestrował działalność

gospodarczą pod nazwą "N." z siedzibą przy ul. B. w K. Wnioskodawca twierdził

jednak, że faktycznie działalność rozpoczął dopiero w sierpniu 2000 r. W

międzyczasie, w okresie od 15 grudnia 1997 r. do kwietnia 1998 r. był zatrudniony

2

w biurze nieruchomości „C.'" W. Ć., podlegając z tego tytułu ubezpieczeniu w ZUS.

Następnie od 24 marca 1998 r. do lipca 1998 r. był jednym ze wspólników spółki

cywilnej „B. - Biuro Obrotu Nieruchomościami" zajmującej się pośrednictwem w

obrocie nieruchomościami. Z tego tytułu od dnia 5 kwietnia 1998 r. do 15 lipca 1998

r. był objęty ubezpieczeniem społecznym w ZUS. W okresie od 5 listopada 1998 r.

do 4 maja 1999 r. wnioskodawca pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Powyższą

działalność wnioskodawca zawiesił od 1 października 2004 r. a następnie

wyrejestrował w dniu 17 marca 2005 r. Od 1 lipca 1998 r. wnioskodawca wraz z

żoną, J. L.-T., zostali właścicielami gospodarstwa rolnego położonego w M., gmina

M., o powierzchni 2,06 ha przeliczeniowego.

Wyrokiem z dnia 27 października 2005 r. Sąd Okręgowy w K., po

rozpoznaniu odwołania W. T. od decyzji Kasy Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego Oddział Regionalny w K. z dnia 25 lutego 2005 r. stwierdzającej, że

ze względu na regulację zawartą w art. 5a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o

ubezpieczeniu społecznym rolników wnioskodawca nie może być objęty

ubezpieczeniem rolniczym zmienił wskazane rozstrzygnięcie organu rentowego w

ten sposób, że objął wnioskodawcę ubezpieczeniem społecznym rolników w

okresie od 16 lipca 1998 r. do 31 grudnia 1998 r. i od 05 maja 1999 r.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy.

Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2007 r. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony

wyrok i oddalił odwołanie od decyzji organu rentowego stwierdzając, że dokonanie

wpisu do ewidencji działalności gospodarczej ma ten skutek, że osoba fizyczna

zgłaszająca taką działalność gospodarczą faktycznie ją podejmuje z chwilą

wskazaną jako data jej rozpoczęcia. Wnioskodawca określił tę datę na dzień 15

grudnia 1997 r. Z tą datą - wskazaną przez samego wnioskodawcę i zapisaną w

ewidencji działalności gospodarczej jako data podjęcia przez niego działalności -

wiąże się domniemanie faktyczne (art. 231 k.p.c.), że działalność gospodarcza

została podjęta w określonej dacie. Domniemanie to mogło być oczywiście

obalone, jak każde domniemanie przez przeprowadzenie dowodów przeciwnych,

jednakże wnioskodawca w rozpoznawanej sprawie dowodów takich nie wskazał. W

ocenie Sądu nie były bowiem wiarygodne twierdzenia wnioskodawcy, iż późniejsze

rozpoczęcie prowadzenia działalności związane było z koniecznością

3

przygotowania lokalu i zgromadzenia kapitału. Z zasad doświadczenia życiowego

wynika bowiem, iż działania te poprzedzają moment rozpoczęcia działalności

gospodarczej i są podjęte przed jej wszczęciem. Przemawia za tym również fakt, iż

w lipcu 1998 r. wnioskodawca nabył działkę nr 191/1, którą następnie podzielił na

mniejsze działki i rozpoczął ich sukcesywną sprzedaż, co potwierdzają akty

notarialne znajdujące się w aktach rentowych. Tym samym wnioskodawca podjął w

celach zarobkowych działania określone we wpisie do ewidencji. W tym stanie

rzeczy Sąd stwierdził, iż przepis art. 5a powołanej ustawy nie upoważnia do objęcia

rolniczym ubezpieczeniem społecznym osoby prowadzącej działalność

gospodarczą, która stała się rolnikiem w trakcie prowadzenia tej działalności, a w

takiej sytuacji znalazł się wnioskodawca, skoro podjął prowadzenie działalności

gospodarczej w grudniu 1997 r. kiedy nie był jeszcze posiadaczem gospodarstwa

rolnego, które nabył dopiero w lipcu 1998 r.

Na powyższe rozstrzygnięcie wnioskodawca wniósł skargę kasacyjną

wskazując na naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 180 ust. 1,2,3,4,5,6

ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Z 2004 r.

Nr 261, poz. 2603 ze zm.), w brzmieniach obowiązujących przed 22 września 2004

r., przed 7 czerwca 2000 r. i przed 15 lutego 2000 r., a to poprzez niezastosowanie

tych przepisów, przejawiające się w zaniechaniu rozważeń co do tego, czy nabycie

we własnym imieniu własności nieruchomości celem jej podziału i odsprzedaży z

zyskiem spełnia znamiona wykonywania działalności gospodarczej, której

przedmiotem, zgodnie z wpisem do ewidencji działalności gospodarczej ma być

pośrednictwo w obrocie nieruchomościami, art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia

18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność

gospodarczą oraz ich rodzin (Dz.U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147 ze zm.), a to poprzez

ich niewłaściwe stosowanie, polegające na przyjęciu istnienia podstawy

ubezpieczenia społecznego na podstawie wymienionych przepisów, na gruncie

stanu faktycznego, w ramach którego potencjalnie ubezpieczony wykonywał

czynności faktyczne inne niż te, które winny się składać na wykonywanie

działalności gospodarczej zgodnej z wpisem do ewidencji, art. 7 ust. 1 pkt 1 i art. 16

ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników

(Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), a to poprzez niewłaściwe stosowanie

4

wymienionych przepisów, będące konsekwencją niewłaściwego stosowania

pozostałych przepisów materialnoprawnych wymienionych w podstawach skargi

kasacyjnej, a przejawiające się w błędnym uznaniu, iż odwołujący się nie podlegał

ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach wskazanych w zaskarżonej w

sprawie decyzji KRUS. Ponadto wskazał także naruszenie przepisów prawa

procesowego - art. 378 § 1 k.p.c., art. 379 pkt 5 k.p.c., art. 386 § 2 k.p.c. i art. 47711

§ 2 k.p.c. poprzez niewłaściwe stosowanie wskazanych przepisów, polegające na

nie rozważeniu z urzędu przez sąd drugiej instancji nieważności postępowania

wynikającej z faktu rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji pomimo nie

wydania przez ten sąd postanowienia o wezwaniu do udziału w sprawie osoby,

którą sądy obydwu instancji merytorycznych uznały za zainteresowaną, o której

stanowi ostatni z wymienionych przepisów ustawy procesowej, art. 379 pkt 5 k.p.c.,

w związku z wydaniem orzeczenia reformatoryjnego w sytuacji, w której, osoba

uznawana przez ten sąd za zainteresowaną, o której stanowi przepis art. 47711

§ 2

k.p.c. nie została nigdy formalnie wezwana do udziału w sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na zasadzie wyjątku osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą

podlegać ubezpieczeniu społecznemu rolników. Powyższy wyjątek reguluje przepis

art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast zasadą jest

wyłączenie z obowiązku rolniczego ubezpieczenia społecznego osób spełniających

warunki do objęcia innym ubezpieczeniem społecznym (art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3).

Określenie wyjątków od zasady ogólnej jest powszechnie przyjęte w legislacji i w

takich wypadkach nie może być mowy o jakiejkolwiek sprzeczności. Natomiast

przepisy regulujące te wyjątki muszą być interpretowane ściśle i stosowane tylko w

przypadku spełnienia wszystkich określonych w nich warunków. Obowiązujący od 1

stycznia 1997 r. przepis art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników

stanowi, że rolnik lub domownik, który podlegając ubezpieczeniu w pełnym

zakresie z mocy ustawy, nieprzerwanie co najmniej 1 rok podejmuje pozarolniczą

działalność gospodarczą nie będąc pracownikiem i nie pozostając w stosunku

służbowym, podlega nadal temu ubezpieczeniu. W dalszej części przepis pozwala

na podleganie rolnika innemu ubezpieczeniu społecznemu, jeżeli wyrazi taką wolę

w odpowiednim oświadczeniu. Przepis nie zawiera bezwzględnego obowiązku

5

podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników rolnika lub domownika, który

podejmuje prowadzenie działalności gospodarczej lecz pozostawia do wyboru

rolnika system ubezpieczenia. Możliwości skorzystania z rolniczego ubezpieczenia

społecznego ma rolnik podejmujący działalność gospodarczą. Musi to być osoba,

która przed podjęciem działalności gospodarczej była rolnikiem w rozumieniu art. 6

pkt 3 ustawy, a więc prowadziła działalność rolniczą jako posiadacz gospodarstwa

rolnego. Ponadto musiała w pełnym zakresie podlegać ubezpieczeniu społecznemu

rolników, to znaczy nie mogła być wyłączona z ubezpieczenia jako osoba

podlegająca innemu ubezpieczeniu społecznemu albo mająca ustalone prawo do

emerytury lub renty, przy czym ubezpieczenie to nie mogło trwać krócej niż jeden

rok. Przepis daje takiemu rolnikowi prawo do kontynuowania powstałego przed

podjęciem działalności gospodarczej rolniczego ubezpieczenia społecznego.

Wnioskodawca nie spełniał wszystkich określonych w tym przepisie warunków.

Podjął on bowiem prowadzenie działalności gospodarczej w sierpniu 1997 r., kiedy

nie był jeszcze posiadaczem gospodarstwa rolnego; nabył je dopiero 1 lipca 1998 r.

Z kolei okoliczności w postaci zatrudnienia w biurze nieruchomości „C." w okresie

od grudnia 1997 r. do kwietnia 1998 r. oraz występowanie jako wspólnik spółki

cywilnej w okresie od marca 1998 r. do lipca 1998 r. i pobieranie zasiłku dla

bezrobotnych w okresie od listopada 1998 r. do 1999 r., nie przesądzały o

niemożności wykonywania działalności gospodarczej od 1997 r. Natomiast

twierdzenia wnioskodawcy dotyczące faktycznego rozpoczęcia wykonywania

działalności gospodarczej w 2000 r. są niewiarygodne. W tym miejscu, poza

argumentami w tej kwestii przytoczonymi przez Sąd Apelacyjny, wskazać należy, iż

z rejestracją działalności gospodarczej wiąże się obowiązek prawny wskazania we

wniosku o podjęcie działalności gospodarczej daty rozpoczęcia wykonywania

(podjęcia) działalności. Z powyższym wymogiem tj. wskazaniem daty faktycznego

podjęcia działalności gospodarczej związany jest obowiązek ubezpieczenia

społecznego z tytułu wykonywania tej działalności. Przechodząc do stanu

faktycznego niniejszej sprawy wskazać należy, że w okresach, kiedy obowiązek

ubezpieczenia nie był wyłączony ze względu na podleganie ubezpieczeniu z tytułu

stosunku pracy, wnioskodawca powinien odprowadzać składki ubezpieczeniowe z

tytułu prowadzenia tej działalności albo wyrejestrować działalność, żeby tego

6

obowiązku uniknąć. W tej sytuacji niezrozumiałe jest postępowanie wnioskodawcy

polegające na formalnym wykonywaniu tej działalności poprzez posiadanie wpisu

do rejestru działalności gospodarczej od 1997 r. i faktyczne wykonywanie tej

działalności dopiero od 2000 r. Mając powyższe rozważania na uwadze oraz

okoliczność, że w skardze kasacyjnej nie jest kwestionowany, przyjęty w

zaskarżonym wyroku a oparty na przepisach ustawy o działalności gospodarczej,

pogląd prawny, że osoba fizyczna od chwili wskazanej przez nią samą jako datę

podjęcia działalności gospodarczej wykonuje tę działalność, stwierdzić należy że w

niniejszym stanie faktycznym przepis art. 5a powołanej ustawy nie uprawniał do

objęcia wnioskodawcy rolniczym ubezpieczeniem społecznym, skoro stał się on

rolnikiem w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej - por. wyrok SN z dnia

18 października 2005 r., II UK 41/05, OSNP 2006/15-16/250. W tym zakresie

stanowisko Sądu Apelacyjnego jest prawidłowe. Natomiast zarzut skargi kasacyjnej

naruszenia art. 47711

k.p.c. przez niewezwanie do udziału w sprawie żony

wnioskodawcy jako osoby zainteresowanej, prowadzące – zdaniem skarżącego -

do pozbawienia możności obrony jej praw i skutkujące nieważnością postępowania

(art. 379 pkt 5 k.p.c.), nie jest zasadny. Zgodnie z art. 47711

k.p.c. zainteresowanym

jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Należy

przyjąć, że w powołanym przepisie nie chodzi o zainteresowanie w sensie

potocznym, lecz chodzi o sytuację, w której wynik toczącej się sprawy może

dotykać bezpośrednio podmiotu, który nie brał udziału w postępowaniu (tak trafnie

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 kwietnia 2005 r., I UKN 236/04).

W niniejszej sprawie jakiekolwiek prawa czy obowiązki żony nie zależały od

rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu przed Kasą Rolniczego Ubezpieczenia

Społecznego, bowiem w spornym okresie żona wnioskodawcy była w stosunku

pracy, co potwierdza dokument w postaci świadectwa pracy z dnia 28 lutego 2002

r., w świetle którego od 1 października 1997 r. do 1 grudnia 2000 r. żona

wnioskodawcy była pracownikiem. Tym samym osoba ta nie mogła być

zainteresowana, skoro zgodnie z art. 5a powołanej ustawy regulacja ta nie dotyczy

osób będących w stosunku pracy.

Z przytoczonych względów, w oparciu o art. 39814

k.p.c. należało orzec o

oddaleniu skargi kasacyjnej.

7