V CSK 73/08

Sygn. akt V CSK 73/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Antoni Górski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A. P.

przeciwko G. L.

z udziałem interwenienta ubocznego Fabryki (…) Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 9 lipca 2008 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 26 lipca 2007 r., sygn.

akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną; odstępuje od obciążenia powoda kosztami zastępstwa

prawnego na rzecz interwenienta ubocznego w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 9 lutego 2007 r. zasądził od pozwanego na

rzecz powoda 175.157,87 zł tytułem kar umownych za nienależyte wykonanie umowy

polegającej na zamontowaniu w jego nowowybudowanym domu kompletu okien i

2

umorzył postępowanie o kwotę 18.100 zł., przekazaną mu przez pozwanego na pokrycie

kosztów usunięcia wad.

Sąd ustalił, że termin wykonania tego dzieła strony oznaczyły na 22 listopada

2003 r. Okna zamontowano 26 listopada, lecz miały one liczne wady, które powód

reklamował pozwanemu, a ten producentowi okien – Fabryki (…) Spółce z o.o.,

występującej w sprawie w charakterze interwenienta ubocznego po stronie pozwanej.

Wielokrotne próby podejmowane przez pracowników Spółki usunięcia usterek poprawiły

stan okien tylko częściowo. W tej sytuacji powód wystąpił z pozwem o zasądzenie kar

umownych, określonych w zawartym kontrakcie „odszkodowaniem”. Podstawowym

problemem i punktem spornym w sprawie okazało się rozumienie zawartego w umowie

zastrzeżenia o tych karach następującej treści: w wypadku nieterminowego wykonania

zlecenia pozwany zapłaci powodowi odszkodowanie umowne w wysokości 1% wartości

zlecenia za każdy dzień zwłoki”. Interwenient uboczny, który przejął główny ciężar

procesu po stronie pozwanej, wskazywał, że zgodnie z brzmieniem dodatkowego

zastrzeżenia, kary umowne należały się za nieterminowe wykonanie umowy dzieła, nie

przewidziano ich zaś za nieusunięcie usterek. Powód zaś utrzymywał, że prawidłowa

wykładnia tego fragmentu umowy prowadzi do wniosku, że kary dotyczą także sytuacji,

w której oddane dzieło ma wady, których nie usunięto w terminie. Sąd Okręgowy

przyznał w tym sporze rację powodowi, przyjmując, że zastrzeżenie kary umownej miało

na względzie nie tylko terminowość wykonania dzieła, ale także jego odpowiednią

jakość. Dlatego uwzględnił powództwo.

Na skutek apelacji interwenienta od tego orzeczenia, Sąd Apelacyjny wyrokiem z

dnia 26 lipca 2007 r. zmienił je, obniżając zasądzoną kwotę do 1.125,20 zł. i oddalając

powództwo w pozostałym zakresie. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko apelującego, że

wspomniane zastrzeżenie umowne trzeba rozumieć w ten sposób, że kara została

przewidziana tylko za nieterminowe wykonanie dzieła, w związku z czym należy się za

cztery dni zwłoki w terminie zamontowania okien, a zatem w pozostałym zakresie

roszczenie powoda należało oddalić, jako niezasadne.

Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył skargą kasacyjną powód w części

oddalającej powództwo. Zarzucił naruszenie art. 382 i art. 79 k.p.c. oraz art. 65 § 2 i art.

483 § 1 k.c., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o zmianę i uwzględnienie powództwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Niezasadny jest zarzut procesowy naruszenia art. 79 k.p.c.

3

Interwenient uboczny określany bywa obrazowo jako pomocnik procesowy strony

do której przystąpił, w związku z czym jego działania nie powinny pozostawać w

sprzeczności z wyraźną wolą tej strony. Uwzględniając fakt, iż, co do zasady, strona

może zmieniać i odwoływać swoje czynności procesowe, należy przyjąć, że tym bardziej

może zmienić czy odwołać czynności interwenienta. Dlatego w doktrynie przyjmuje się

trafnie obowiązywanie zasady domniemania zgodności jego działań z wolą strony, do

której przystąpił. Domniemanie to przestaje obowiązywać, gdy występuje wyraźna

sprzeczność pomiędzy zachowaniami strony i interwenienta w procesie. Dotyczy to

przykładowo sytuacji, kiedy interwenient wnosi środek odwoławczy od wyroku

uwzględniającego powództwo, mimo jego uznania przez stronę pozwaną. Należy

wówczas przyjąć, że środek ten podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalny (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1998 r., I CKN 658/97, OSNC 1898, nr 12, poz. 218).

W niniejszej sprawie takiej rażącej sprzeczności w stanowiskach procesowych

pozwanego i interwenienta nie ma, wobec czego zarzut naruszenia przez Sąd

Apelacyjny art. 79 k.p.c. jest bezpodstawny.

Nie jest też trafny zarzut uchybienia art. 382 k.p.c., gdyż Sąd Apelacyjny nie

pominął żadnej istotnej części materiału dowodowego. Sąd ten prawidłowo skupił się na

ustaleniu treści i wykładni oświadczeń woli stron dotyczących zastrzeżonej kary

umownej, pozostałe okoliczności sprawy były bowiem bezsporne. Przeprowadzona

analiza treści tego dodatkowego zastrzeżenia umownego doprowadziła Sąd do

prawidłowego wniosku, że dotyczy ono – zgodnie z jego brzmieniem - tylko

nieterminowego wykonania umowy o dzieło. Należy bowiem podkreślić, że sama ustawa

w art. 471 k.c. wymienia dwie podstawowe formy uchybienia obowiązkowi

dotrzymywania umowy: niewykonanie i nienależyte wykonanie umowy, w związku z

czym nie należy ich utożsamiać. W wypadku umowy o dzieło nienależyte jej wykonanie

polegać będzie z reguły na oddaniu dzieła z usterkami i wiążącą się z tym

odpowiedzialnością wykonawcy za stwierdzone wady. Odpowiedzialność ta różni się

treściowo od odpowiedzialności za niedotrzymanie terminu wykonania umowy. Skoro

zatem strony wyraźnie w umowie stwierdziły, że zastrzegają karę umowną za

nieterminowe jej wykonanie, Sąd Apelacyjny trafnie uznał, że nie można w drodze

domniemań rozszerzać odpowiedzialności z tego tytułu i przyjmować, iż odnosiły tę karę

także do drugiej postaci niedotrzymania umowy, jaką jest wykonanie dzieła z wadami.

Wprawdzie zgodzić się należy ze skarżącym, że miał on prawo zakładać, iż okna

zostaną wykonane bezusterkowo, ale to samo przekonanie można odnieść do

4

terminowego wykonania umowy. Jeżeli zatem dopilnował zastrzeżenia kary za

nieterminowość oddania dzieła, powinien tak samo uczynić to w przypadku oddania

dzieła z wadami. Warto przy tym dodać, że, jak uczy praktyka obrotu gospodarczego,

sam mechanizm liczenia kar za oddanie przedmiotu umowy z wadami różni się od

nieterminowego przekazania dzieła, gdyż odpowiedzialność za wady przyjmowana jest z

reguły od daty ich nieusunięcia w wyznaczonym terminie. Także zatem z tego

praktycznego punktu widzenia trudno jest przyjmować - bez wyraźnego postanowienia

umownego - że przewidziana w kontrakcie kara za nieterminowość oddania dzieła

odnosi się także do oddania go z wadami. Dokonywanie tak rozciągliwej wykładni treści

umowy może prowadzić do naruszenia istotnej wartości, jaką jest pewność zasad obrotu

gospodarczego. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy nie podzielił - wychodzących z

odmiennych założeń - materialnoprawnych zarzutów skargi kasacyjnej naruszenia art.

65 § 2 oraz art. 483 § 1 k.c. W rezultacie skarga ta, jako nie mająca usprawiedliwionych

podstaw, podlegała oddaleniu (art. 39814

k.p.c.). Jednocześnie względy słuszności

przemawiały za nieobciążaniem powoda kosztami zastępstwa prawnego w instancji

kasacyjnej na rzecz interwenienta (art. 102 k.p.c.).