I CSK 83/08

Sygn. akt I CSK 83/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 sierpnia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

w sprawie z powództwa Banku (…) S.A. w W.

przeciwko I.(...) S.A. w T.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 13 sierpnia 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 czerwca

2007 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 3.600 zł

tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Pozwem z 19 sierpnia 2003 r. skierowanym przeciwko D.(...) S.A. w W., I.(...)

S.A. w W., A. B. i . K. powód Bank (...) SA I Oddział w W. wniósł o zasądzenie solidarnie

na jego rzecz 4.640.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 19 lipca 2003 r.

2

Pismem z dnia 27 marca 2006 r. pełnomocnik powoda rozszerzył powództwo o

kwotę 4.767.374,97 zł i wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda

kwoty 9.407.374,97 zł w tym:

1) kwotę 4.640.000 zł. z odsetkami ustawowymi od dnia 19 lipca 2003 r.,

2) kwotę 4.767.374,97 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 16 marca 2006 r. w

związku z nieuregulowaniem II, III i IV raty należności z umowy przelewu

wierzytelności z dnia 13 grudnia 2002 r.

Wyrokiem z dnia 20.07.2006 r., który był wyrokiem zaocznym w stosunku do A.

B. i J. K. Sąd Okręgowy zasądził solidarnie od spółki akcyjnej D.(...), spółki akcyjnej

I.(...), A. B. i J. K. kwotę 9.407.374,97 zł z tym że od kwoty 4.640.000 zł zasądził odsetki

ustawowe od dnia 19.07.2003 r., zaś od kwoty 4.767.374,97 zł od dnia 16.03.2006 r. W

sprawie tej ustalono, co następuje:

Umową przelewu wierzytelności z dnia 13 grudnia 2002 r. zawartą pomiędzy

powodem a D.(...) S.A. z siedzibą w W. strony oświadczyły, że Bank ma wymagalną

wierzytelność przysługującą do I.(...) S.A. w W. z tytułu kredytów udzielonych na

podstawie umów kredytowych. Wierzytelność ta wynosi 8.530.501,59 zł. Bank przelał

odpłatnie na nabywcę D.(...) S.A. tę wierzytelność pod warunkiem zawieszającym

wystąpienia łącznie, w terminie do dnia 18 grudnia 2002 r. następujących zdarzeń:

1. doręczenia bankowi weksla in blanco wystawionego przez D.(...) S.A. i

poręczonego przez A. B., J. K. oraz dłużnika [I.(...) S.A.] wraz z deklaracją

wekslową jako zabezpieczenie spłaty wierzytelności banku z tytułu umowy na

kwotę 4. 640.000 zł,

2. doręczenia bankowi weksla in blanco wystawionego przez D.(...) S.A. i

poręczonego przez A. B., J. K., I.(...) S.A. wraz z deklaracją wekslową jako

zabezpieczenie spłaty wierzytelności banku z tytułu niniejszej umowy na kwotę

2.935.381,84 zł,

3. doręczenia bankowi dwóch weksli in blanco poręczonych jak wyżej wraz

z deklaracjami wekslowymi jako zabezpieczenie spłaty wierzytelności banku do

sumy 1.160.000 zł,

4. udzielenia przez D.(...) S.A. pełnomocnictwa dla banku do potrącania należności

banku z tytułu przedmiotowej umowy, bez dyspozycji D.(...) S.A. z rachunku

bieżącego D.(...) S.A. prowadzonego w III Oddziale w W. Banku (…) S.A. nr (…),

5. zawarcia przez D.(...) S.A. z I.(...) S.A. umowy w przedmiocie nabycia

przedmiotów leasingu opisanych w umowie, nabycia praw i obowiązków z umów

3

leasingowych nie wygasłych i nie wypowiedzianych, w łącznej wysokości

3.200.000 zł ustalonej jako suma rat leasingowych wypowiedzianych przez I.(...)

S.A. w łącznej wysokości 35.000.000 zł ustalonej jako suma rat leasingowych

pozostających do spłaty, nie będących jednocześnie wierzytelnościami banku

wobec leasingobiorców wraz z jednoczesnym przeniesieniem prawa własności na

D.(...) S.A. przedmiotów leasingu oddanych w leasing na podstawie czynnych i

wypowiedzianych umów leasingu o łącznej wartości nie niższej niż 14.501.852,70

zł. [lista umów wchodzących w skład pakietu objętych umową D.(...) S.A. z I.(...)

S.A. stanowi załącznik nr 12 do przedmiotowej umowy],

6. zawarcia przez D.(...) S.A. z bankiem umowy przelewu na rzecz banku

wierzytelności wobec leasingobiorców wymienionych w załączniku nr 12

przedmiotowej umowy.

Zgodnie z § 3 przedmiotowej umowy D.(...) S.A. zobowiązał się do zapłaty na

rzecz Banku ceny nabycia wierzytelności w kwocie 8.530.501,59 zł w czterech ratach, (I

rata do dnia 31 marca 2003 r. w kwocie 4.000.000 zł; II rata do dnia 30 czerwca 2003 r.

w kwocie 1.000.000 zł.; III rata do dnia 30 września 2003 r. w kwocie 1.000.000 zł.; IV

rata do dnia 31 grudnia 2003 r. w kwocie 2.530.501,59 zł).

W § 5 przedmiotowej umowy zawarte jest oświadczenie, że Bank nie ponosi

odpowiedzialności wobec D.(...) S.A. za wypłacalność dłużnika [I.(...) S.A.] oraz

Leasingobiorców oraz za wartość i skuteczność ustanowionych zabezpieczeń, jak

również za skuteczność dochodzenia roszczeń z zabezpieczeń, a Bank ma prawo do

odstąpienia od umowy w przypadku częściowej niemożliwości świadczenia jednej ze

stron na podstawie art. 495 § 2 k.c.

Zgodnie z § 11 przedmiotowej umowy umowa ta miała wejść w życie pod

warunkiem dostarczenia przez D.(...) S.A. do Banku pozytywnych opinii o współpracy z

D.(...) S.A. wystawionych przez banki C. S.A., B.(…) S.A. i P.(…) S.A.

Do weksla zostało zawarte porozumienie wekslowe noszące datę 18 grudnia

2002 r. Z porozumienia tego wynika, że złożony weksel jest zabezpieczeniem spłaty

ceny nabycia wierzytelności z tytułu umowy przelewu wierzytelności z dnia 13 grudnia

2002 r. pomiędzy powodem a D.(...) S.A., który upoważnił bank do wypełnienia weksla w

każdym czasie do kwoty 4.640.000 zł w przypadku niedotrzymania umownych terminów

spłaty ceny nabycia wierzytelności. Bank ma prawo opatrzyć weksel datą płatności

według swego uznania, zawiadamiając D.(...) S.A. listem poleconym o wypełnieniu

weksla, nie później niż na 7 dni przed terminem płatności. Porozumienie zostało

4

podpisane przez działającego w imieniu I.(...) S.A. wiceprezesa Zarządu M. O. i prezesa

Zarządu W. B. oraz poręczycieli wekslowych J. K. i A. B.

Weksel został podpisany przez D.(...) S.A. w W. – A. B. i poręczony przez I.(...)

S.A. w W., J. K. i A. B.

Powód wypełnił weksel z dnia 9 lipca 2003 r. na cztery miliony sześćset

czterdzieści tysięcy złotych i pismem z tej samej daty wezwał poręczycieli do spłaty

7.382.246,02 zł. z tytułu postawionej w stan natychmiastowej wymagalności

wierzytelności wynikającej z umowy przelewu wierzytelności z dnia 13 grudnia 2003 r.

do dnia 24 lipca 2003 r. informując jednocześnie, że wypełni weksle, o ile kwota nie

zostanie uiszczona. Pismem z tej samej daty skierowanym do zarządu D.(...) S.A. Bank

wezwał D.(...) S.A. do wykupu weksla, który został przez Bank wypełniony 9 lipca 2003

r. i opatrzony datą płatności na dzień 18 lipca 2003 r. na sumę 4.640.000 zł.

Ustalono nadto, że pismem z dnia 3.09.2003 r. pozwany I.(...) S.A. złożył do

Komendy Rejonowej Policji, W., Wydział do Walki z Przestępczością Gospodarczą

zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przez P. J. oraz P. S. pełniących funkcję

dyrektorów Departamentu Kredytów Trudnych u powoda. Zarzucono im, że w grudniu

2002 r. w W. działając wspólnie i w porozumieniu, w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej doprowadzili pozwany I.(...) S.A. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem

w wysokości 8.530.501,59 zł w ten sposób, że wprowadzili w błąd Zarząd I.(...) S.A., co

do rzetelności oraz prawidłowości wyboru kontrahenta - D.(...) S.A. - przelewu

wierzytelności przysługującej powodowi tytułem zwrotu kredytów udzielonych

pozwanemu I.(...) S.A., a następnie wbrew postanowieniom § 2, § 5 pkt 1 lit. i oraz § 11

umowy z dnia 13 grudnia 2002 r. przelewu wierzytelności, w dniu 13 stycznia 2003 r.

wprowadzili przedmiotową umowę w życie, w wyniku czego leasingobiorcy dokonali

przelewu na D.(...) S.A. środków finansowych z umów leasingu oraz pozwany I.(...) S.A.

dokonał przeniesienia własności przedmiotów leasingu skutkujące zmniejszeniem

niezaspokojonej wierzytelności D.(...) S.A. wobec I.(...) S.A. do kwoty 911.896,82 zł, zaś

D.(...) S.A. nie dokonał stosownych spłat na rzecz powoda skutkujące odnowieniem

roszczeń powoda wobec pozwanego I.(...) S.A. w w/w wysokości. Nadto zarzucono im,

że nie dopełnili swoich obowiązków wynikających z zakresu obowiązków polegających

na dbałości o wyniki finansowe banku oraz na rzetelnym i prawidłowym sprawdzeniu

wiarygodności D.(...) S.A. narażając tym samym powodowy bank na szkodę majątkową

w wysokości 8.530.501,59 zł.

5

Postanowieniem z dnia 5 września 2005 r. umorzono śledztwo w przedmiotowej

sprawie nie dopatrując się znamion czynu zabronionego w działaniu pracowników

powodowego banku.

Nadto ustalono, że powód po wezwaniu pozwanych do zapłaty kwoty

4.767.374,97 zł w dniu 1.03.2006 r. wypełnił weksle opiewające na w/w kwotę z datą

płatności na 15 marca 2006 r. Weksle te zostały poręczone przez I.(...) S.A. w W., J. K. i

A. B.

Do weksli zostały zawarte porozumienia wekslowe noszące datę 18 grudnia 2002

r. Z porozumień tych wynika, że złożone weksle są zabezpieczeniem spłaty ceny

nabycia wierzytelności z tytułu umowy przelewu wierzytelności z dnia 13 grudnia 2002 r.

pomiędzy powodem a D.(...) S.A. który upoważnił bank do wypełnienia weksli w każdym

czasie do kwot: 1.160.000 zł, 1.160.000 zł, 2.935.381,84 zł w przypadku niedotrzymania

umownych terminów spłaty ceny nabycia wierzytelności. Bank ma prawo opatrzyć

weksel datą płatności według swego uznania zawiadamiając D.(...) S.A. listem

poleconym o wypełnieniu weksla nie później niż na 7 dni przed terminem płatności.

Porozumienie zostało podpisane przez działającego w imieniu I.(...) S.A. wiceprezesa

Zarządu M. O. i prezesa Zarządu W. B. oraz poręczycieli wekslowych J. K. i A. B.

Pismem z dnia 27.03.2006 r. powód rozszerzył w związku z tym powództwo o

kwotę 4.767.376,97 zł.

W dniu 17 lutego 2005 r. Prokuratura Rejonowa W. wniosła akt oskarżenia

przeciwko A. B. oskarżonemu o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k., tj. że w

dniu 13 grudnia 2002 r. w W. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej

doprowadził Bank (…) S.A. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci praw

majątkowych - wierzytelności w wysokości 8.530.501,59 zł oraz doprowadził I.(...) S.A.

do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci bezwarunkowego poręczenia

wekslowego umowy cesji wierzytelności przysługującej Bankowi (…) S.A., tytułem

zwrotu kredytów udzielonych I.(...) S.A. do wysokości 8.530.501,59 zł., poprzez

wprowadzenie w błąd pracowników Centrali Banku (…) S.A. oraz zarządu I.(...) S.A. co

do dobrej sytuacji finansowej Spółki D.(...) S.A., którą jako prezes zarządu

reprezentował, braku postępowań egzekucyjnych wobec w/w spółki i zamiaru

wywiązania się z warunków umowy przelewu wierzytelności z dnia 13 grudnia 2002 r.,

skutkiem czego w dniu 13 stycznia 2003 r. w/w umowy weszły w życie, w wyniku czego

I.(...) S.A. i leasingobiorcy dokonali przelewu na rzecz D.(...) S.A. środków finansowych

oraz I.(...) S.A. dokonał przeniesienia własności przedmiotów leasingu skutkujące

6

zmniejszeniem niezaspokojonej wierzytelności D.(...) S.A. wobec I.(...) S.A. do kwoty

911.896,82 zł, natomiast D.(...) S.A. nie dokonał spłat na rzecz Banku (…) S.A.

powodując odnowienie roszczeń Banku wobec I.(...) S.A. we wskazanej wysokości.

Uwzględniając powództwo Sąd Okręgowy wskazał, że podstawą prawną

dochodzenia roszczenia było zobowiązanie wynikające z wystawienia i poręczenia przez

pozwanych weksli, które stanowiły zabezpieczenie spłaty ceny nabycia wierzytelności z

tytułu umowy przelewu wierzytelności zawartej 13 grudnia 2002 r. pomiędzy

powodowym Bankiem a D.(...) SA.

Istota sporu między stronami dotyczyła dwóch stosunków: podstawowego, który

wynikał z umowy cesji zawartej pomiędzy powodem a współpozwanym D.(...) S.A. oraz

stosunku wynikającego ze zobowiązania wekslowego, w którym poręczenia dokonali

pozwani: I.(...) S.A., A. B., J. K..

Według dominującego w polskim piśmiennictwie zapatrywania, w art. 32 Prawa

wekslowego, znajduje wyraz tzw. akcesoryjność formalna. Odpowiedzialność

poręczyciela nie jest uzależniona od tego, czy z materialnego punktu widzenia istniało

ważne zobowiązanie wekslowe dłużnika głównego. Jeśli zobowiązanie to było nieważne

z przyczyn materialnych nie uchybia to ważności zobowiązania poręczyciela.

Zobowiązanie poręczyciela ma charakter samodzielny.

Ustosunkowując się do podniesionych przez pozwaną I.(...) S.A. zarzutów Sąd

Okręgowy wskazał, że skutki niesprawdzenia wiarygodności pozwanej D.(...) S.A. nie

mogą obciążać strony powodowej, gdyż: Po pierwsze każdy poręczyciel we własnym

interesie winien samodzielnie orientować się komu i co poręcza. Nie można zrzucać

odpowiedzialności na inny podmiot za własne działania czy zaniechania. Po drugie,

nawet dopuszczając hipotetycznie taką możliwość, wewnętrzne procedury banku nie

przewidują konieczności ustalania kondycji finansowej kontrahenta w przypadku

zawierania umów przelewu wierzytelności. W trakcie prowadzonego w tej kwestii

śledztwa organ prowadzący nie dopatrzył się w tej materii żadnych uchybień. Po trzecie,

powód nigdy nie zobowiązywał się do działania na rzecz pozwanej I.(...) S.A. celem

dokonania weryfikacji wiarygodności D.(...) S.A. (dłużnika wekslowego). W konsekwencji

za bezzasadny uznano zarzut pozwanej I.(...) S.A. dotyczący wprowadzenia jej w błąd.

Za bezzasadny uznano też zarzut nieważności poręczenia wekslowego ze względu na

brak słowa „poręczono” (lub równoznacznego). Ustalono bowiem bezspornie, że na

odwrocie weksla znajduje się słowo „poręczono”. Nie uwzględniono też zarzutu

przedawnienia z art. 554 k.c. przyjmując, że w rachubę wchodzi termin 3-letni z art. 118

7

k.c. Sąd Okręgowy stwierdził więc, iż weksle zostały wypełnione zgodnie z deklaracjami

wekslowymi i na podstawie art. 32 prawa wekslowego zasądził dochodzoną kwotę.

W wyniku rozpoznania apelacji pozwanej I.(...) S.A. Sąd Apelacyjny wyrokiem z

dnia 22.06.2007 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, zamiast kwoty 9.407.374,97

zł zasądził od pozwanej I.(...) S.A. solidarnie z pozostałymi pozwanymi kwotę 4.640.000

zł. Za uzasadniony uznano częściowo zarzut przedawnienia. Stwierdzono, że po upływie

terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego, uprawnienie do

uzupełnienia weksla in blanco wygasa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2006

r. sygn. akt IV CSK 15/05 Lex 179731, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada

2004 r. sygn. akt V CK 228/04 - OSP 2005/11/130). Dotyczy to tak wystawcy weksla in

blanco jak i poręczyciela wekslowego.

Treścią upoważnienia do uzupełnienia weksla in blanco jest bowiem objęte

jedynie uzupełnienie weksla przed upływem terminu przedawnienia roszczenia

podlegającego zabezpieczeniu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2006 r. sygn.

akt IV CSK 15/05).

W sprawie niniejszej nie jest sporne, że oświadczenie powoda skutkujące

wymagalnością wierzytelności z umowy przelewu wierzytelności z umowy przelewu

wierzytelności pochodzi z 11 czerwca 2003 r. a zostało doręczone pozwanemu 4 lipca

2003 r.

Określiło ono 14 dniowy termin zapłaty - który minął 18 lipca 2003 r. Od tej chwili

rozpoczął się termin biegu przedawnienia, który wynosi 2 lata. Umowa przelewu

wierzytelności jest umową sprzedaży prawa, do której ma zastosowanie przepis art. 554

k.c. w zw. z art. 555 k.c.

Roszczenie ze stosunku podstawowego ulegało zatem przedawnieniu z upływem 19

lipca 2005 r.

Jest poza sporem, że weksel na kwotę 4.640.000,- zł uzupełniony został w dniu 9 lipca

2003 r., zatem przed upływem terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku

podstawowego.

Weksle na łączną kwotę 4.767.374,97 zł zostały uzupełnione w dniu 5 marca 2006 r. [k.

(…) akt. oryginały weksli], a zatem po upływie dwuletniego terminu przedawnienia

roszczenia ze stosunku podstawowego. Prawo do uzupełnienia weksla po upływie

terminu przedawnienia, zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, zawartym w

cytowanych orzeczeniach, wygasło.

8

Uzupełnienie zatem weksli nie wywarło oczekiwanych przez powoda skutków w postaci

powstania wymagalnej wierzytelności wekslowej. Brak jest zatem podstaw prawnych do

uwzględnienia roszczenia przekraczającego kwotę 4.640.000,- zł wraz z odsetkami.

Wyrok ten w części uwzględniającej powództwo w stosunku do pozwanej I.(...)

S.A. został zaskarżony skargą kasacyjną przez tę pozwaną. W ramach podstawy

kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. zarzucono naruszenie art. 65 k.c. w związku z art.

32 prawa wekslowego przez błędną wykładnię § 2 i § 10 ust. 1 umowy przelewu z dnia

13.12.2002 r. W ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. zarzucono

naruszenie art. 233 § 1, art. 316 § 1, art. 217 § 2, art. 227, 328 § 2 i art. 382 k.p.c., co

miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o

uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty dotyczące naruszenia

przepisów postępowania, gdyż ocena zasadności zarzutów naruszenia prawa

materialnego jest możliwa dopiero przy ustalonym stanie faktycznym. Zarzucając w

skardze kasacyjnej naruszenie art. 233 § 1, 316, 217 § 2, 227, 328 § 2 i 382 k.p.c.

skarżący twierdzi, że naruszenie tych przepisów nastąpiło na skutek braku

wszechstronnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i pominięcia

dowodów w postaci zaświadczenia kierownika Działu Podatku od środków

transportowych i opłaty skarbowej zamieszczonym na odwrocie weksli wystawionych

przez pozwaną D.(...) S.A., z którego wynika, że opłatę od weksli uiszczono gotówką. W

konsekwencji tego – zdaniem skarżącego – „sąd II instancji nie ustalił, iż warunek

zawieszający z postanowienia § 2 ust. 1 lit. b umowy przelewu wierzytelności zawartej

13.12.2002 r. nie ziścił się w terminie do 18.12.2002 r.”. Nadto – jak twierdzi skarżący –

Sąd II instancji pominął treść pism strony powodowej z dnia 9.01.2003 r. (k. 68), z dnia

13.01.2003 r. i z dnia 25.08.2004 r. w następstwie czego „sąd II instancji nie ustalił, iż

warunki zawieszające z postanowienia § 2 ust. 1 lit. a-c umowy przelewu wierzytelności

zawartej 13.12.2002 r. nie ziściły się do dnia 18.12.2002 r.”.

Przed podjęciem rozważań dotyczących tych szczegółowych zarzutów

naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że zmianom wprowadzonym

ustawą z dnia 22.12.2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz

ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), w tym

nowemu środkowi zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej, poświęcono już sporo

9

uwagi. W ostatnim czasie podjęto też szerzej problem wykładni i stosowania art. 3983

§

3 k.p.c., który stwierdza, że „podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty

dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów”. Wprowadzając ten przepis ustawodawca

wyraźnie przyjął (por. uzasadnienie projektu rządowego – druk sejmowy nr 2696), iż

„uwzględniając ściśle prawny i kontrolny charakter skargi należało wyraźnie wyłączyć

jako jej podstawę zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych i oceny dowodów”. Do tego

należy dodać, że skarga kasacyjna przysługuje obecnie tylko od prawomocnych

orzeczeń (art. 3981

§ 1 k.p.c.) i przez rozpoznanie skargi kasacyjnej dochodzi tylko do

kontroli – już tylko z pozycji legalności – wydanego przez sąd powszechny wyroku

(postanowienia). Oznacza to, że skarga kasacyjna spełnia funkcję ochrony porządku

prawnego oraz ma zapewnić jednolitość orzecznictwa. Przy analizie art. 3983

§ 3 k.p.c.

należy zwrócić uwagę na to, że w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 1 pkt 2

k.p.c. przydatne jest rozróżnienie uchybień sądu, które dotyczą postępowania (errores in

procedendo) oraz orzekania (errores in indicando), w zależności od tego, czy dotyczą

one aktywności sądu w toku procesu, czy też zamykają się w jego rezultacie, jakim jest

orzeczenie. Aby rozstrzygnąć, które z przepisów postępowania są wyłączone z drugiej

podstawy kasacyjnej z uwagi na treść art. 3983

§ 3 k.p.c. należy przypomnieć, że

obowiązek sądu wskazania podstawy faktycznej wyroku w myśl art. 328 § 2 k.p.c.

obejmuje: 1) ustalenie faktów, które sąd uznał za uzasadnione; 2) dowodów, na których

się oparł; 3) przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy

dowodowej. Jeśli więc z tego punktu widzenia dokonać wykładni art. 3983

§ 3 k.p.c., to

uznaje się dość zgodnie, że jego treść zmierza do eliminacji tych zarzutów, które

bezpośrednio dotyczą podstawy faktycznej wyrokowania, natomiast jest możliwe

powoływanie się na takie naruszenie przepisów postępowania, których ostateczną

konsekwencją jest błędne ustalenie stanu faktycznego, a które nie należą do kategorii

błędnej oceny dowodów, ani też błędnego wnioskowania. Oznacza to, że za

niedopuszczalne należy uznać – w świetle art. 3983

§ 3 k.p.c. – podnoszenie zarzutów

dotyczących naruszenia tych przepisów, które regulują ustalenie faktów bezdowodowo

(art. 228-231 k.p.c.) oraz przepisów o ustaleniach faktów dowodowo (art. 233 § 1 k.p.c.).

Nie ma przy tym żadnych podstaw, aby podzielić twierdzenia skarżącego, iż końcowy

fragment art. 233 § 1 k.p.c. „na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego

materiału”, nie odnosi się do oceny dowodów. Taki pogląd nie jest uzasadniony. Art. 233

k.p.c. wyraża zasadę swobodnej oceny dowodów, która jednak została ujęta w ramy

proceduralne tzn. musi odpowiadać łącznie pewnym warunkom określonym przez prawo

10

procesowe. Oznacza to, że po pierwsze, sąd może oprzeć swoje przekonania jedynie

na dowodach prawidłowo przeprowadzonych; po drugie, ocena musi być dokonana na

podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego i po trzecie,

sąd obowiązany jest dokonać selekcji dowodów. Z tego względu nie sposób przyjąć, aby

jeden z tych warunków tj. dokonanie oceny na podstawie wszechstronnego rozważenia

zakresu materiału dowodowego, kształtujący wespół z pozostałymi zasadę swobodnej

oceny dowodów, nie odnosił się do oceny dowodów. Jeżeli więc w skardze kasacyjnej

zarzuca się naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez brak wszechstronnej analizy zebranego

w sprawie materiału dowodowego, to taki zarzut jest niedopuszczalny w świetle art. 3983

§ 3 k.p.c.

Z kolei zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. nie jest uzasadniony z tej przyczyny,

że nakazuje on przyjąć sądowi za podstawę rozstrzygnięcia stan faktyczny istniejący w

chwili zamknięcia rozprawy, zaś zakazuje, aby sąd w uzasadnieniu powoływał się na

późniejsze ustalenia (por. wyrok SN z dnia 19.10.1996 r. II UPN 35/95, OSNAPiUS

1996, nr 10, poz. 144). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi, a skarżąca nie

formułuje w ten sposób uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 316 k.p.c.

Zarzut naruszenia przepisu art. 227 k.p.c. – co do zasady – nie jest objęty

wyłączeniem z art. 3983

§ 3 k.p.c. [odmiennie Sąd Najwyższy w wyroku z dnia

23.03.2007 r. V CSK 476/06, niepublik.]. Należy jednak zwrócić uwagę na rolę, jaką ten

przepis pełni w kontekście postępowania dowodowego. Dotyczy on tzw. warunkowej

subsumcji, której sąd jako organ zobowiązany do dopasowania właściwej normy

prawnej do przedstawionego żądania procesowego, musi dokonać przed

przystąpieniem do rozstrzygnięcia sprawy. Oznacza to, że z art. 227 k.p.c. sąd korzysta

nie przy ustaleniu faktów, lecz przed podjęciem określonych rozstrzygnięć dowodowych.

W tym kontekście nie można przyjąć, aby trafny był zarzut naruszenia art. 227 k.p.c.

sformułowany w skardze kasacyjnej, jeśli uzasadnia się go tym, że sąd nie rozważył

wszechstronnie materiału dowodowego i pominął określone dowody.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 217 § 2 k.p.c. podnieść należy, że skład

orzekający podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia

16.03.2006 r. III CSK 17/06 (niepublik.), że nie można ograniczenia z art. 3983

§ 3 k.p.c.

rozciągnąć na zarzut naruszenia art. 217 § 2 k.p.c. Ten ostatni przepis stanowi

ograniczenie najbardziej istotnego prawa a zarazem obowiązku procesowego stron, jakim

jest przytaczanie okoliczności faktycznych i dowodów na uzasadnienie swych wniosków

lub odparcie twierdzeń strony przeciwnej. Nie można przyjąć, że użyte w art. 3983

§ 3

11

k.p.c. ograniczenia wyłączające możliwość zgłoszenia w skardze kasacyjnej zarzutów

„dotyczących ustalenia faktów” odnosi się także do zarzutu naruszenia art. 217 § 2 k.p.c.

Podzielając więc - co do zasady – to stanowisko stwierdzić należy, że w okolicznościach

sprawy nie można tego zarzutu uznać za usprawiedliwiony. Art. 217 § 2 k.p.c. stanowi

bowiem, że sąd pominie środki dowodowe, jeżeli okoliczności sprawy zostały już

dostatecznie wyjaśnione lub jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki. Oznacza

to więc, że sąd podejmuje negatywne postanowienie odnośnie zgłaszanego przez

stronę wniosku dowodowego uznając, że zachodzą przesłanki z art. 217 § 2 k.p.c.

Tymczasem takiego postanowienia o odmowie dopuszczenia dowodów brak, nie ma też

zarzutu naruszenia art. 217 § 2 k.p.c. w apelacji skarżącego, natomiast jest poza

sporem, że weksle były objęte postępowaniem dowodowym. Zaważyć też należy, że

pisma procesowe stron nie są środkiem dowodowym, a jeżeli w pismach tych

przyznawana jest jakaś okoliczność, to są to fakty przyznane z art. 229 k.p.c. Nie ma to

nic wspólnego z art. 217 § 2 k.p.c. Z tych względów zarzut naruszenia art. 217 § 2 k.p.c.

nie jest uzasadniony.

Naruszenie art. 382 k.p.c. opiera się na stwierdzeniu, że sąd apelacyjny dostrzegł

luki lub uchybienia w materiale dowodowym zgromadzonym przez sąd I instancji lub

nawet przeprowadził dowody uzupełniające, a zaniechał zarazem naprawienia tych

wadliwości lub pominął rezultaty przeprowadzonych przez siebie dowodów

uzupełniających. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.

Reasumując stwierdzić należy, że przedstawione w skardze kasacyjnej zarzuty

naruszenia przepisów postępowania nie są usprawiedliwione.

2. W zakresie naruszenia prawa materialnego skarżący wskazuje na przepis art.

65 k.c. w związku z art. 32 prawa wekslowego. Naruszenie tych przepisów nastąpiło

przez błędną wykładnię § 2 i § 10 ust. 1 umowy przelewu wierzytelności z dnia

13.12.2002 r. i pisma powoda skierowanego do skarżącej z dnia 19.12.2002 r. przez

uznanie, że w piśmie tym nie nastąpiło zwolnienie pozwanej z odpowiedzialności

poręczyciela. Uzasadniając ten zarzut skarżący podnosi, że w § 2 umowy przelewu nie

tylko wskazano warunki zawieszające, lecz określono termin ich spełnienia, uzależniając

od tego wejście w życie umowy. Z kolei w § 10 ust. 1 zastrzeżono formę pisemną dla

zmiany umowy. Skoro więc – zdaniem skarżącej – taka zmiana nie nastąpiła, to treść

pisma z dnia 19.12.2002 r. skierowane przez stronę powodową do skarżącej, oznacza

zwolnienie skarżącej z obowiązku poręczyciela.

Zasadności tego zarzutu nie można podzielić z następujących względów:

12

Po pierwsze, pismo z 19.12.2002 r. podpisane przez ówczesnego dyrektora

departamentu kredytów trudnych, a więc osobę nieuprawnioną do składania oświadczeń

woli w imieniu strony powodowej, informuje jedynie, że umowa przelewu z dnia

13.12.2002 r. do dnia 19.12.2002 r. nie weszła w życie „ze względu na brak spełnienia

przez D.(...) warunków zawieszających”. Z treści tego pisma w żadnym razie nie wynika,

aby powodowy Bank zwolnił skarżącego z poręczenia wekslowego określonego i

przyjętego w porozumieniu wekslowym z dnia 18.12.2002 r.

Po drugie, ani z pisma z dnia 19.12.2002 r., ani ze skargi kasacyjnej nie wynika,

jaki konkretnie warunek zawieszający nie został spełniony. W toku dotychczasowego

postępowania skarżący podnosił, że nie został spełniony warunek określony w § 11

umowy przelewu. W tym względzie należy odwołać się do argumentacji Sądu

Apelacyjnego.

Po trzecie, strona skarżąca pomija treść art. 32 Prawa wekslowego. Zgodnie z

jego brzmieniem zobowiązanie poręczyciela jest ważne, chociażby nawet zobowiązanie,

za które poręcza, było nieważne z jakiejkolwiek przyczyny z wyjątkiem wady formalnej.

W sprawie jest przecież poza sporem, że skarżący udzielił poręczenia wekslowego.

Z tych względów, skoro skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów,

należało ją oddalić (art. 39814

k.p.c.).