III CZP 75/08

Uchwała z dnia 28 sierpnia 2008 r., III CZP 75/08

Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

Sędzia SN Grzegorz Misiurek

Sędzia SN Henryk Pietrzkowski

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Roberta L. przy uczestnictwie Katarzyny

L. o egzekucję kontaktów z małoletnią Zuzanną L., po rozstrzygnięciu w Izbie

Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 28 sierpnia 2008 r. zagadnienia prawnego

przedstawionego przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu postanowieniem z dnia 14

marca 2008 r.:

"Czy wykonanie postanowień sądu opiekuńczego, określających stałe i

powtarzające się kontakty rodziców z dziećmi i zawierających nakazy

każdorazowego wydania dziecka przez tego z rodziców, któremu powierzono

wykonywanie władzy rodzicielskiej, a równocześnie zobowiązujących drugiego z

rodziców do każdorazowego odprowadzania dziecka do miejsca jego zamieszkania

po upływie terminu kontaktów następuje w trybie art. 1050 czy art. 1051 k.p.c.?"

podjął uchwałę:

Postanowienie regulujące kontakty rodziców z dzieckiem, nakazujące

wydawanie dziecka przez rodzica, któremu powierzono wykonywanie władzy

rodzicielskiej, oraz zobowiązujące drugiego rodzica do odprowadzania

dziecka, podlega wykonaniu w postępowaniu unormowanym w art. 5981

i

nast. k.p.c.

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy

rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu zażalenia na postanowienie

Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu z dnia 14 grudnia 2007 r.,

nakładające na dłużniczkę Katarzynę L. – na podstawie art. 1050 § 1 i 3 k.p.c. –

grzywnę z zamianą na areszt, w związku z uniemożliwianiem wierzycielowi

Robertowi L. kontaktów z małoletnią córką Zuzanną, określonych w postanowieniu

sądu opiekuńczego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustawą z dnia 19 lipca 2001 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o

komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 98, poz. 1069) uchylono przepisy art.

580, 790 oraz 1089-10951 k.p.c., jak też znowelizowano art. 579, a do działu II

tytułu I części pierwszej księgi drugiej kodeksu postępowania cywilnego dodano

oddział 5, normujący postępowanie w sprawach o odebranie osoby podlegającej

władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką. Podstawowym celem tych zmian

było – jak podniesiono w piśmiennictwie – pozbawienie postępowania w sprawach o

odebranie osoby wszelkich cech postępowania egzekucyjnego i nadanie mu

charakteru postępowania opiekuńczego. Prawodawcy przyświecał również cel

ujednolicenia i uproszczenie tego postępowania oraz uczynienia go bardziej

skutecznym.

W wyniku tych zmian postępowanie w sprawach o odebranie osoby toczy się

według przepisów o postępowaniu nieprocesowym, stanowiąc jedno z postępowań

w sprawach opiekuńczych, należących do spraw z zakresu prawa rodzinnego,

opiekuńczego i kurateli. Istotą nowej regulacji jest więc skupienie w jednym

postępowaniu (opiekuńczym, nieprocesowym) kwestii związanych z rozpoznaniem i

wykonaniem (także przymusowym) orzeczenia nakazującego odebranie osoby. Jak

się jednolicie podkreśla w literaturze, współcześnie w sprawach o odebranie osoby

wyłączone jest stosowanie przepisów dotyczących postępowania egzekucyjnego

oraz postępowania klauzulowego (por. także uzasadnienie uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 9 lutego 2007 r., III CZP 156/06, OSNC 2008, nr 1, poz. 2).

Zmiana modelu wykonywania orzeczeń dotyczących odebrania osoby

podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką nie może być

pomijana przy rozstrzyganiu kwestii, jakie przepisy są właściwe do wykonania

postanowienia sądu opiekuńczego lub sądu orzekającego rozwód, regulującego

kontakty rodziców z dzieckiem, zawierające nakaz wydawania dziecka przez

rodzica, któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, oraz

zobowiązujące drugiego rodzica do odprowadzania dziecka (art. 58 § 1 oraz art. 97

§ 2 k.r.o.). Konieczność uwzględnienia tej zmiany wynika nie tylko z faktu, że

wszystkie argumenty aksjologiczne i pragmatyczne leżące u jej podstaw są

aktualne także w wypadku orzeczeń regulujących kontakty rodziców z dziećmi, ale

także dlatego, że w obu wypadkach zbliżona jest – a nawet identyczna – istota

obowiązków rodziców, polegających na wydaniu (wydawaniu) i odebraniu

(odbieraniu) dziecka w określonym czasie i w określonych warunkach. Nie ulega

przy tym wątpliwości, że korelatem nakazu wydania oraz „odprowadzenia” dziecka

jest jego odebranie, także przymusowe, jeżeli nie następuje w sposób dobrowolny.

Nie ma również podstaw, językowych nie wyłączając, do redukowania

znaczenia użytego w tytule oddziału 5 wyrazu „odebranie” tylko do czynności

jednokrotnej, polegającej na jednorazowym odebraniu dziecka od osoby

zobowiązanej i przekazaniu go osobie uprawnionej. Normując „odebranie” osoby,

prawodawca nie wprowadza żadnych ograniczeń lub dystynkcji pomiędzy

odebraniem na stałe, a odebraniem na czas określony; chodzi więc o każde

odebranie osoby (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 maja

1975 r., III CZP 30/75, OSNCP 1976, nr 3, poz. 41). Trzeba przy tym pamiętać, że

prawodawca – formułując tekst normatywny – zazwyczaj posługuje się, jeżeli nie

zachodzą inne istotne względy, rzeczownikami w liczbie pojedynczej, a

rzeczownikami odsłownymi (gerundami) w formie dokonanej, nie ciągłej (w tym

wypadku „odebranie”, a nie „odbieranie”); z punktu widzenia semantycznego forma

dokonana obejmuje wtedy także „stany ciągłe”.

Wszystkie przedstawione argumenty przemawiają za wdrożeniem w

rozstrzyganym przypadku postępowania unormowanego w art. 5981

i nast. k.p.c., a

jednocześnie stanowczo przeciwko stosowaniu art. 1050 lub 1051 k.p.c. Przyjęte

rozwiązanie ma także walor funkcjonalny, gdyż prowadzi do skupienia w sądzie

opiekuńczym wszystkich spraw związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej,

jak też pozwala, bez uciekania się do ekstensywnych metod wykładni prawa

egzekucyjnego, uniknąć problemów, z którymi zmagał się Sąd Najwyższy przy

podejmowaniu uchwały z dnia 20 marca 1992 r., III CZP 16/92 (OSNCP 1992, nr 9,

poz. 162).

Z tych względów Sąd Najwyższy, wychodząc z konieczności poza alternatywę

przedstawioną w przedstawionym do rozstrzygnięcia zagadnieniu prawnym,

uchwalił, jak na wstępie.