IV CSK 189/08

Sygn. akt IV CSK 189/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 września 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa V.(...) Spółki z o.o. w W. poprzednio W.(...) Spółki z o.o. w K.

przeciwko (…) Zakładowi Ubezpieczeń SA w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 września 2008 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 7 grudnia

2007 r., sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżony wyrok oraz znosi postępowanie objęte protokołem rozprawy z

dnia 7 grudnia 2007 r. i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 27 lutego 2006 r. uchylił wydany wcześniej

wyrok zaoczny i oddalił powództwo o zapłatę 434611,80 zł z należnościami ubocznymi

wniesione przez W.(...) [obecnie V.(...) sp. z o.o. w K.] przeciwko (…) Zakładowi

Ubezpieczeń S.A. w W.

2

Sąd ten ustalił, że strony w dniu 6 listopada 2000 r. zawarły umowę

ubezpieczenia kredytu kupieckiego z limitem w wysokości 700 000 zł. Udział własny

powoda wynosił 15% wierzytelności podlegającej ubezpieczeniu. W 2002 r. powód

wystawił swojemu dłużnikowi spółce G.(...) dwie faktury, które zostały zapłacone po

upływie 50 dni od terminu ich płatności, o czym powód nie zawiadomił strony pozwanej.

W 2003 r. powód wystawił 5 kolejnych faktur, które nie zostały zapłacone a należność

powoda z tego tytułu wynosi łącznie 442 774,60 zł.

Sąd Okręgowy uznał powództwo za bezzasadne w świetle warunków umowy

ubezpieczenia, która przewidywała, że po upływie terminu 50 dni liczonego od dnia

wymagalności świadczenia dla dłużnika, ochrona ubezpieczeniowa ustaje co do

wierzytelności później powstałych, jeżeli strona pozwana nie wyraziła zgody na ich

objęcie ochroną ubezpieczeniową. Taka sytuacja miała miejsce w 2002 r. i później

powstałe wierzytelności powoda nie były już objęte ochroną na podstawie umowy

ubezpieczenia.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 7 listopada 2006 r. oddalił apelację powoda. W

wyniku wniesionej przez niego skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony

wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Po

ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd drugiej instancji również oddalił apelację powoda.

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że powód nie

wykazał, aby udzielił swojemu kontrahentowi rabatu co do jednej z faktur wystawionych

w 2002 r. lub zwolnił go częściowo z długu objętego tą fakturą. Uznał również, że strony

w umowie ubezpieczenia przyjęły, że ochrona ubezpieczeniowa nie powstaje w

odniesieniu do wierzytelności powstałych w późniejszym okresie, w razie przekroczenia

maksymalnego okresu ubezpieczenia kredytu określonego w umowie. Nie miała

znaczenia wysokość kwoty niezapłaconej przez dłużnika w terminie 50 dni od daty

wymagalności ubezpieczonej wierzytelności. Powód nie miał podstaw do zarachowania

na poczet swojej wierzytelności powstałej w 2002 r. zaliczki wpłaconej później przez

G.(...) SA. Dłużnik wskazał bowiem z jakiego tytułu dokonuje wpłaty. Nie miał w tym

wypadku zastosowania art. 451 k.c., gdyż umowa ubezpieczenia nie mogła zmieniać

zasady zarachowania przez powoda świadczeń spełnianych przez jego dłużnika.

Wobec stwierdzonych opóźnień po stronie dłużnika powoda w zapłacie faktur

wystawionych w 2002 r. nie były objęte umową ubezpieczenia wierzytelności, których

dotyczył pozew i w związku z tym nie miało podstaw żądanie dochodzone przez

powoda.

3

Skarga kasacyjna powoda została oparta o obie podstawy określone w art. 3983

k.p.c. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący zarzucił obrazę art.

65 § 1 i k.c., art. 12 ust. 3 i 4 w zw. z art. 247 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o

działalności ubezpieczeniowej, art. 75 § 1 k.c., 815 § 2 i 3 k.c. oraz art. 5 k.c. W ramach

zaś podstawy naruszenia przepisów postępowania zarzucił obrazę art. 387 § 3 w zw. z

art. 39821

k.p.c., art. 214 § 1 k.p.c. w zw. z art. 224 § 1, 225, 210 § 1 i 391 § 1 k.p.c., a

także art. 328 § 2 k.p.c. W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności, z uwagi na swoje znaczenie procesowe, podlegały

rozpoznaniu zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które zdaniem skarżącego

spowodowały pozbawienie powoda możliwości obrony jego praw. Tego rodzaju sytuacja

powoduje nieważność postępowania (art. 379 pkt 5).

Nie można podzielić stanowiska skarżącego, że tego rodzaju skutek

spowodowało zaniechanie doręczenia powodowi przez Sąd Apelacyjny odpisu wyroku

Sądu Najwyższego. Mogło to wpłynąć na sposób zapoznania się z motywami wyroku

Sądu Najwyższego, ale nie na pozbawienie takiej możliwości, a tym samym

pozbawienie z tego powodu możliwości obrony praw, skoro wyrok znajdował się w

aktach sprawy, a strona powodowa miała świadomość, że takie orzeczenie zapadło.

Skarżący podniósł natomiast zasadnie, że Sąd Apelacyjny wadliwie oddalił

wniosek o odroczenie rozprawy, na której strona powodowa nie była reprezentowana

przez żadnego ze swoich pełnomocników. W motywach uzasadnienia zaskarżonego

wyroku Sąd drugiej instancji odniósł się do tego wniosku i stwierdził, że nie było podstaw

do jego uwzględnienia w sytuacji, gdy był on uzasadniany chorobą jedynie jednego z

pełnomocników powoda, a zawiadomienie o terminie rozprawy powoda było prawidłowe.

Powyższe stanowisko oraz treść protokołu rozprawy z dnia 7 grudnia 2007 r. wskazują,

że Sąd Apelacyjny oddalając wniosek powoda pominął ocenę pisma drugiego

z pełnomocników powoda, który już w piśmie noszącym datę wcześniejszą niż wniosek

o odroczenie rozprawy, usprawiedliwił swoje niestawiennictwo na rozprawie w dniu 7

grudnia 2007 r. Faktycznie zatem usprawiedliwione zostało niestawiennictwo na tej

rozprawie obojga pełnomocników powoda, czego Sąd Apelacyjny nie uwzględnił.

Rozprawa w dniu 7 grudnia 2007 r. poprzedzała bezpośrednio wydanie zaskarżonego

wyroku. W tej sytuacji wadliwe rozpoznanie i związane z tym oddalenie wniosku o

odroczenie rozprawy spowodowało istotnie pozbawienie powoda możliwości obrony

4

praw. Z tego też względu skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu na podstawie art.

39815

§ 1 k.p.c., co spowodowało także konieczność zniesienia postępowania

przeprowadzonego przez Sąd Apelacyjny przy ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 386

§ 2 w zw. z art. 39821

k.p.c.). W tej sytuacji bezprzedmiotowe stało się rozpoznanie

pozostałych zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej, dotyczących zarówno

naruszenia innych przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego.