II CSK 195/08

Sygn. akt II CSK 195/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 października 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Marian Kocon (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa J. U.

przeciwko A. T.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 2 października 2008

r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 13 listopada 2007

r., sygn. akt III Ca (…),

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Ł. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia 28 marca 2007 r. utrzymał w mocy nakaz

zapłaty z dnia 15 grudnia 2005 r., którym orzekł, że pozwany A. T. ma zapłacić Joannie

Urbańskiej kwotę 60000 zł z odsetkami oraz koszty postępowania.

2

Sąd ustalił, że powódka J. U. udzieliła „A.(...)” spółce jawnej w Ł. pożyczek

gotówkowych w łącznej kwocie 60 000 zł. Zabezpieczenie tych pożyczek stanowiły

wręczone powódce trzy weksle, jeden na kwotę 40000 zł podpisany przez pozwanego

A. T. i dwa pozostałe na kwotę po 10.000 zł podpisane przez B. C. i pozwanego A. T.

Gotówka dwa razy była przekazana obu wspólnikom, a w przypadku pożyczki na 40000

zł tylko pozwanemu.

Na gruncie tych ustaleń Sąd uznał, że roszczenie powódki wynika z weksli, które

zostały wypełniony zgodnie z wymogami prawa wekslowego. Pozwany zaś nie

udowodnił, iż nie było causy zobowiązania wekslowego w postaci umów pożyczek.

Bezskuteczność egzekucji z majątku spółki uprawnia powódkę do wniesienia

powództwa przeciwko pozwanemu, jednemu ze wspólników spółki.

Sąd Okręgowy w Ł. na skutek apelacji pozwanego wyrokiem z dnia 13 listopada

2007 r. zmienił powyższy wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że nakaz zapłaty

uchylił i powództwo oddalił. U podłoża tego rozstrzygnięcia legło ustalenie, że umowy

pożyczki między powódką a spółką, w związku z którymi, według twierdzeń powódki,

zostały wystawione weksle uzasadniające wszczęcie postępowania nakazowego, były

pozorne.

Skarga kasacyjna powódki - oparta na obu podstawach z art. 3983

k.p.c. –

zawiera zarzut naruszenia art. 128, 129, 229, 232, 233, 235 k.p.c., art. 6 k.c. w zw. z art.

10, 17 prawa wekslowego i zmierza do uchylenia wyroku Sądu Okręgowego oraz

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powstanie zobowiązania wekslowego jest uzależnione od spełnienia pewnych

przesłanek. Wśród nich należy wyróżnić przede wszystkim wymagania o charakterze

formalnym, określone w art. 1 i 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe

(Dz. U. Nr 37, poz. 282). Dokument, który nie czyni zadość tym wymaganiom, nie może

być uważany za weksel trasowany (art. 2 Prawa wekslowego) lub weksel własny (art.

102 Prawa wekslowego), i - tym samym - uzasadniać zobowiązania wekslowego.

Dokumenty stanowiące podstawę wydanego przez Sąd Rejonowy przeciwko

pozwanemu nakazu zapłaty niewątpliwie odpowiadały art. 101 Prawa wekslowego;

każdy z nich był zatem wekslem własnym.

Skarżąca poszukuje wierzytelności z weksli własnych wręczonych skarżącej,

według jej twierdzeń, w związku z zawarciem umów pożyczki. Skarżąca przedłożyła

3

jeden weksel in blanco na kwotę 40000 zł podpisany przez pozwanego A. T. i dwa

pozostałe na kwotę po 10.000 zł podpisane przez B. C. i pozwanego A. T.

Weksel in blanco może być środkiem zabezpieczenia wierzytelności

wynikających z różnorodnych stosunków prawnych. Wystawiony jako własny i wręczony

w związku z zawarciem umowy pożyczki, prowadzi do powstania zobowiązania

wekslowego wystawcy, powinien być jednak przez pożyczkodawcę wypełniony zgodnie

z zawartym porozumieniem. Upoważnienie do wypełnienia weksla in blanco może być

wyrażone w jakikolwiek sposób (art. 60 k.c.), a jego interpretacja podlega ogólnym

regułom wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.; zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 28 maja 1998 r., III CKN 531/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 13).

W sprawie deklaracja wekslowa nie została sporządzona w formie pisemnej. Ta

okoliczność sama przez się nie przesądza o tym, że porozumienie wekslowe nie zostało

zawarte. Trzeba zauważyć, że podpisanie i wydanie pożyczkodawcy weksla

niezupełnego jest zachowaniem, które ujawnia w sposób dostateczny wolę wystawcy

weksla upoważnienia osoby, której weksel wręcza do jego uzupełnienia (art. 60 k.c.).

Przyjęcie weksla jest z kolei ujawnieniem woli zawarcia porozumienia wekslowego przez

remitenta (wekslobiorcę). Porozumienie towarzyszące wręczeniu weksla upoważnia

remitenta do wypełnienia weksla kwotą stanowiącą równowartość jego wierzytelności

wzglądem wystawcy.

Remitent dochodząc wierzytelności wekslowej nie musi wykazywać podstawy

prawnej zobowiązania, może powołać się tylko na treść weksla. W stosunkach między

wystawcą a remitentem samodzielność zobowiązania wekslowego ulega jednak

złagodzeniu. Jeżeli zobowiązanie wekslowe jest ważne, wystawca może bowiem - w

braku skutecznych zarzutów wekslowych - przeciwstawić zarzuty oparte na jego

stosunkach osobistych z remitentem, czyli zarzuty dotyczące stosunku podstawowego.

Może zatem kwestionować samo istnienie lub rozmiar roszczenia wekslowego ze

względu na jego związek ze stosunkiem podstawowym. Spór przenosi się wówczas z

płaszczyzny stosunku wekslowego na płaszczyznę stosunku prawa cywilnego, nie

dochodzi jednak do zmiany powództwa, ponieważ przedmiotem rozpoznania jest nadal

to samo roszczenie wekslowe, a powód jedynie przydaje mu dodatkowe uzasadnienie

faktyczne i prawne.

Przedstawione uwagi konieczne były dla rozważenia kwestii związanej

z podnoszonym przez pozwanego zarzutem, że podpisy na niewypełnionych blankietach

wekslowych nie zostały przez niego złożone w zamiarze zaciągnięcia zobowiązania

4

wekslowego związanego z udzieloną przez skarżącą, według jej twierdzeń, pożyczką. I

dalej, że dokumenty te nie zostały wręczone skarżącej w celu zabezpieczenia

wierzytelności wynikających z umów pożyczki, gdyż takowych nie było. Pozwany

niewątpliwie mógł poprzez te zarzuty skutecznie wykazać, że nie doszło do powstania

zobowiązania wekslowego, z którego skarżąca wywodzi roszczenie.

Podniesienie przytoczonej treści zarzutów nie powoduje jednak przerzucenia

ciężaru dowodu na posiadacza weksla (remitenta) w tym sensie, iż jego powinien

obciążać dowód wykazania, że powstało ważne zobowiązanie wekslowe osoby, której

podpis figuruje na wekslu. Ciężar dowodu, że nie doszło do powstania zobowiązania

wekslowego z przyczyn wskazanych w przytoczonych zarzutach obciążał zatem

pozwanego. Sąd Okręgowy jednak nie ustalił okoliczności faktycznych wywodzonych

przez pozwanego pozwalających na prawidłową ocenę tych zarzutów. W szczególności

okoliczności związanych ze złożeniem przez niego podpisów na przedłożonych

wekslach oraz bezprawnym, według jego twierdzeń, wejściem w ich posiadanie przez

skarżącą. Zaniechanie Sądu Okręgowego w tym zakresie czyni uzasadnionym zarzut

skargi kasacyjnej, że z naruszeniem reguł art. 10 prawa wekslowego oraz art. 6 k.c. Sąd

ten przyjął, iż umowy pożyczek, których wykonanie, według twierdzeń skarżącej, miały

zabezpieczać przedłożone weksle, były pozorne. W świetle dotąd ustalonych

okoliczności faktycznych tego stanowiska nie można aprobować. Wywód Sądu

Okręgowego prowadzący do tego stanowiska nie jest przekonywujący. Pomija m.in., że

pozwany na przedłożonych wekslach złożył podpis, i że z chwilą umownego wręczenia

wekslu powstaje zobowiązanie wekslowe. Do podzielenia stanowiska Sądu Okręgowego

konieczne zatem byłoby wykazanie przez pozwanego twierdzonych przez niego

okoliczności dotyczących złożenia podpisu i wręczenia weksli.

Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.