II PK 285/08

Sygn. akt II PK 285/08

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Herbert Szurgacz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Jerzy Kwaśniewski

Protokolant Anna Gryżniewska

w sprawie z powództwa E. D.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w W.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 6 maja 2009 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w W.

z dnia 4 lipca 2008 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację

strony powodowej i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w W. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy [...] VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W.

wyrokiem z dnia 2 listopada 2007 r. uwzględnił powództwo E. D. wniesione

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej „[...]” w W. i zasądził na jej rzecz kwotę

43.448,02 zł brutto tytułem odszkodowania za rozwiązanie umowy o prace bez

wypowiedzenia z naruszeniem przepisów.

Sąd Rejonowy ustalił, że E. D. była zatrudniona w pozwanej spółdzielni

Mieszkaniowej „[...]" z siedzibą w W. od dnia 24 stycznia 1996 r., początkowo na

podstawie umowy o pracę zawartej na okres próbny na stanowisku głównego

specjalisty ds. windykacyjnych. Umowa ta uległa rozwiązaniu na mocy

porozumienia stron, w związku z powołaniem powódki z dniem 22 lutego 1996 r. na

stanowisko zastępcy prezesa zarządu Spółdzielni i zawarcia umowy o pracę na

czas nieokreślony na tym stanowisku.

Na posiedzeniu w dniu 18 października 2005 r. rada nadzorcza Spółdzielni

Mieszkaniowej „[...]" odwołała powódkę z funkcji członka zarządu. W dniu

następnym tj. 19 października 2005 r. powódka otrzymała pismo podpisane przez

członków nowego zarządu informujące ją, iż w związku z odwołaniem z funkcji

członka zarządu zostaje zwolniona z obowiązku świadczenia pracy i jednocześnie

jest zobowiązana do pozostawania w dyspozycji do czasu podjęcia decyzji

odnośnie stosunku pracy.

Również w dniu 19 października 2005 r. rada nadzorcza sporządziła pismo o

wypowiedzeniu powódce umowy o pracę. W piśmie zawarte zostało stwierdzenie,

iż następuje odwołanie powódki ze stanowiska członka zarządu na podstawie art.

70 § 1 i 2 k.p., co jest równoznaczne z wypowiedzeniem umowy o pracę, a

przyczyną odwołania jest decyzja rady nadzorczej wyrażona w uchwale nr

102/2005 z dnia 18 października 2005 r. w sprawie odwołania powódki z funkcji

członka zarządu. Pismo to powódka otrzymała pocztą w dniu 9 listopada 2005 r.

Po odwołaniu zarządu rada nadzorcza powołała komisję w celu oceny

działań odwołanego zarządu. W związku z raportem komisji pismem sporządzonym

dnia 27 października 2005 r. nowo powołany zarząd spółdzielni w osobach prezesa

A. S. i S. N. rozwiązał z powódką, podobnie jak z innymi członkami zarządu umowę

3

o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 k.p. Pismo to powódka otrzymała

pocztową również w dniu 9 listopada 2005 r.

Jako przyczynę rozwiązania umowy o pracę pracodawca wskazał rażące

naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, a w szczególności

powołanie się na opinię Krajowego Związku Rewizyjnego SM w sytuacji, gdy opinię

tę Spółdzielnia uzyskała dopiero w dniu 24 października 2006 r., podjęcie wraz z

innymi członkami zarządu Spółdzielni decyzji o zmianie protokołu z posiedzenia

zarządu z dnia 12 października 2005 r., polecenie skopiowania i przekazania

powódce kaset z nagrań magnetofonowych posiedzeń RN z okresu od września

2004 do września 2005 r. oraz skierowanie w dniu 18 października 2005 r. do

prokuratury doniesienia dot. zarządu firmy O.-B. S.A.

Oceniając tak ustalony stan faktyczny Sąd pierwszej instancji uznał, że

odwołanie powódki od rozwiązania przez pozwanego pracodawcę umowy o pracę

bez wypowiedzenia zasługuje co do zasady na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd Rejonowy, nawiązując do orzecznictwa Sądu

Najwyższego, podniósł, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do

uznania, iż strony łączył stosunek powołania, gdyż przepis art. 52 § 1 ustawy z dnia

16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze nie jest przepisem odrębnym w

rozumieniu art. 68 § 1 k.p. Z tego powodu, w ocenie Sądu Rejonowego, pismo

pozwanego pracodawcy z dnia 19 października 2005 r. należy uznać za „zwykłe"

wypowiedzenie powódce umowy o pracę biorąc pod uwagę nie tylko samą treść a

także wolę strony. Sąd Rejonowy podkreślił, że pismo o rozwiązaniu umowy zostało

podpisane przez osoby uprawnione zgodnie z zasadami reprezentacji Spółdzielni

do podejmowania czynności w imieniu pracodawcy - tj. przez dwóch członków

zarządu: Prezesa A. S. i S. N. Została też wskazana przyczyna uzasadniająca w

przekonaniu pozwanego pracodawcy rozwiązanie z powodem umowy o pracę bez

wypowiedzenia oraz zostało zawarte stosowne pouczenie o prawie odwołania do

sądu pracy.

Spór natomiast sprowadza się do ustalenia czy dokonane przez pozwanego

pracodawcę rozwiązanie z powódką umowy o pracę bez wypowiedzenia było

uzasadnione, a przede wszystkim czy przyczyny wskazane przez pozwanego

pracodawcę są przyczynami rzeczywistymi.

4

Dokonując oceny czterech przyczyn stanowiących podstawę rozwiązania z

powódką umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym Sąd Rejonowy doszedł do

przekonania, że rozwiązanie z powódką umowy o pracę bez wypowiedzenia w

trybie dyscyplinarnym było nieuzasadnione, bowiem naruszenie podstawowych

obowiązków pracowniczych przez powódkę o charakterze wynikającym z art. 52

k.p. nie zostało przez stronę pozwaną wykazane. Okoliczności wskazywane w

niniejszej sprawie - ustalone uchybienia w zakresie prowadzenia spraw spółdzielni i

odmienne stanowisko zarządu oraz Rady Nadzorczej w ocenie Sądu Rejonowego

mogły niewątpliwie stanowić uzasadnioną przyczynę odwołania zarządu i

wypowiedzenia w związku z tym umowy o pracę. Natomiast brak podstaw by uznać

je za rażące naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, które mogą

stanowić podstawę dyscyplinarnego rozwiązania umowy o pracę (na podstawie art.

52 § 1 pkt 1 k.p.).

Sąd Rejonowy dokonując oceny zasadności roszczenia powódki o

przywrócenie jej do pracy wskazał, że należy mieć na uwadze, po pierwsze, fakt

odwołania jej z funkcji członka zarządu oraz wypowiedzenie jej w związku z tym

umowy o pracę. Zatem nie można pomijać treści art. 60 k.p. ani ścisłego związku

między łączącym strony stosunkiem pracy ze stosunkiem korporacyjnym (pełnienia

przez powódkę funkcji członka zarządu). Wskazując, że - zgodnie z treścią art. 60

k.p. - jeżeli pracodawca rozwiązał umowę o pracę w okresie wypowiedzenia z

naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę bez wypowiedzenia,

pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia

za czas do upływu okresu wypowiedzenia Sąd Rejonowy podniósł, że

wypowiedzenie dokonane przez pracodawcę korzysta z domniemania zgodności z

prawem. Powódka nie podważyła bowiem na drodze sądowej decyzji pracodawcy o

wypowiedzeniu jej umowy o pracę, co jest faktem bezspornym. Sąd Rejonowy

stwierdził, że powódce przysługuje wyłącznie roszczenie o odszkodowanie w

wysokości wynagrodzenia za czas do upływu okresu wypowiedzenia.

Odnosząc się do zarzutu nieprawidłowej reprezentacji pracodawcy przy

wypowiedzeniu powódce - odwołanemu członkowi zarządu umowy o pracę Sąd

Rejonowy wskazał, że w prawie pracy nie istnieje konstrukcja bezwzględnej

nieważności czynności prawnych zmierzających do rozwiązania umowy o pracę, a

5

wypowiedzenie bądź rozwiązanie umowy o pracę nawet jeżeli jest wadliwe jest

skuteczne, Czynności prawne dotyczące rozwiązania umowy o pracę mogą być

jedynie podważone w drodze odpowiedniego powództwa. Powódka natomiast

wypowiedzenia umowy o pracę w drodze sądowej nie podważała.

Od powyższego wyroku apelację wniosły obie strony.

Powódka zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie punktu 1, wniosła o

zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie tego punktu i orzeczenie o przywróceniu

jej do pracy w pozwanej spółdzielni na stanowisku członka zarządu i zasądzenie na

rzecz powódki od pozwanej wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy.

Wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie art. 60 k.p. poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy

oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy w trybie art. 52 k.p.

nie zostało złożone w okresie biegu okresu wypowiedzenia

umowy o pracę, tj. jego zastosowanie w sytuacji nieobjętej

hipotezą tego przepisu oraz niezastosowanie art. 56 k.p. do

sytuacji rozwiązania umowy o pracę z pracownikiem bez

wypowiedzenia.

1. Z ostrożności procesowej zarzuciła również:

2. naruszenie art. 31

k.p. poprzez przyjęcie, że rada nadzorcza

spółdzielni może skutecznie złożyć oświadczenie woli w

zakresie prawa pracy w imieniu pracodawcy również w

sytuacji równoczesnego złożenia sprzecznego oświadczenia

przez zarząd i tym samym przez przyjęcie, że rada

nadzorcza może złożyć skuteczne oświadczenie wbrew

wyraźnej woli podmiotu uprawnionego do dokonywania

czynności w zakresie prawa pracy, a to poprzez przyznanie

przez Sąd Rejonowy prymatu pismu rady nadzorczej z dnia

19 października 2007 r. w sytuacji istnienia pism podmiotu

uprawnionego do reprezentowania pracodawcy zarówno z

dnia 19 października 2005 r. jak i z dnia 27 października

2005 r., w których została wyrażona odmienna wola

pracodawcy.

6

3. naruszenie art. 61 § 1 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 300

k.p. poprzez przyjęcie, że oświadczenie woli sprzeczne i

prowadzące do wykluczających się skutków prawnych nie

stanowi odwołania wcześniej sporządzonego oświadczenia

woli, w sytuacji gdy oba oświadczenia doszły do adresata w

tym samym momencie.

Strona pozwana w swojej apelacji zaskarżając wyrok w całości wniosła o

zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa względnie o uchylenie

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu dla

m.st. Warszawy.

Pozwana zarzuciła wyrokowi:

1. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe

zastosowanie przepisu art. 52 § 1 pkt 1 k.p. oraz

postanowień § 47 ust. 2 pkt 1, 5, 9 i 13 Regulaminu Pracy

SM "[...]" - przez to, że w zaskarżonym wyroku Sąd

Rejonowy błędnie przyjął, że odwołanie powódki od

rozwiązania z nią umowy o pracę bez wypowiedzenia

zasługuje co do zasady na uwzględnienie;

2. naruszenie prawa procesowego poprzez niewskazanie w

uzasadnieniu w zaskarżonym wyroku podstawy faktycznej

wysokości zasądzonej kwoty odszkodowania (art. 328 § 2

k.p.c.), nierozpoznanie istoty sprawy (art. 386 § 4 k.p.c.),

polegające na dokonaniu ustaleń odbiegających od

rzeczywistego stanu faktycznego, z pominięciem stanowiska

i argumentacji pozwanej Spółdzielni.

Sąd Okręgowy w W. Wydział Pracy wyrokiem z dnia 4 lipca 2008 r. oddalił

obie apelacje.

Sąd Okręgowy uznał, że Sąd Rejonowy poczynił prawidłowe ustalenia w

sprawie i trafnie ocenił zebrany materiał dowodowy. Stwierdził, że podziela

ustalenia stanu faktycznego Sądu pierwszej instancji i tym samym przyjmuje je za

własne, nie podziela jednak w pełni rozważań prawnych tego Sądu. Pomimo takiej

oceny Sąd drugiej instancji uznał, że wyrok odpowiada prawu, co czyni apelacje

7

bezzasadnymi.

Odnosząc się do zarzutów apelacji strony pozwanej Sąd Okręgowy

stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie przekroczył granic swobodnej oceny

materiału dowodowego, trafnie także przyjął, że brak było ciężkiego naruszenia

obowiązków pracowniczych przez powódkę, co uzasadniałoby dyscyplinarne

rozwiązanie z nią umowy o pracę.

Dokonując natomiast oceny zasadności apelacji wniesionej przez powódkę

trafny, choć nieskuteczny jest zarzut, że choć odwołanie z funkcji członka zarządu

należy do rady nadzorczej to odwołanie ze stanowiska pracy jest wtórne i

przysługuje zarządowi. Zasadnie podnosi powódka w apelacji, że skoro została

odwołana z funkcji z-cy prezesa zarządu, to jedynym organem właściwym do

podejmowania decyzji co do bytu umowy o pracę łączącej ją z pozwaną

Spółdzielnią był zarząd Spółdzielni. Radzie nadzorczej nie przysługiwały w tym

względzie żadne kompetencje, a więc jej oświadczenie, co do wypowiedzenia

umowy o pracę było wadliwe. Podkreślenia wymaga jednak to, że takie

oświadczenie jednak istniało i skoro powódka nie zakwestionowała go w drodze

zaskarżenia do Sądu to trafnie uznał Sąd Rejonowy, że kolejne oświadczenie

otrzymane przez powódkę złożone w imieniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy o

pracę bez wypowiedzenia (złożone przez organ właściwy, tj. zarząd) należy

oceniać przez pryzmat art. 60 k.p. Wbrew zarzutom powódki, Sąd Rejonowy nie

naruszył art. 61 k.c. i trafnie zastosował do oceny żądań powódki art. 60 k.p. a Sąd

Okręgowy nie podziela trafności argumentacji powódki w tym zakresie.

Obszernie uzasadniony zarzut powódki dotyczący braku legitymacji rady

nadzorczej do rozwiązania stosunku pracy z powódką za wypowiedzeniem Sąd

drugiej instancji także uznał za chybiony, bowiem powódka skutecznie się od niego

nie odwołała, a podnoszenie go w postępowaniu przed sądem drugiej instancji

mogłoby zostać jedynie potraktowane jako próba rozszerzenia powództwa.

Co do zarzutu odnoszącego się do wykładni art. 31

k.p. to Sąd Okręgowy

stwierdził, że należy zgodzić się z powódką, że organy uprawnione do

podejmowania stosownych działań mogą z całą pewnością zmieniać, modyfikować

bądź odwoływać oświadczenia złożone przez organy do tego nieuprawnione w

szczególności gdy taka zmiana, modyfikacja lub odwołanie następuje wraz z

8

oświadczeniem organu nieuprawnionego. Dla przyjęcia jednak skuteczności takich

oświadczeń mających na celu zmianę, modyfikację bądź odwołanie oświadczenia

złożonego przez organy do tego nieuprawnione konieczne jest by te oświadczenia

zawierały treść formułującą wprost wolę takich zmian. Skoro oświadczenie zarządu

Spółdzielni nie zawierało odniesienia się do oświadczenie rady Spółdzielni to brak

podstaw do uznania, jak chce tego powódka, że wobec złożenia oświadczenia

przez zarząd Spółdzielni oświadczenie rady Spółdzielni jest nieważne.

Co do sygnalizowanego przez powódkę limitowania wysokości

odszkodowania należnego pracownikowi w razie rozwiązania umowy o pracę bez

zachowania okresu wypowiedzenia Sąd drugiej instancji wskazał, że

„odszkodowanie", o którym mowa wart. 58 k.p., nie jest odszkodowaniem sensu

stricto, mającym na celu wyrównanie szkody wyrządzonej pracownikowi przez

bezprawne rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia. To świadczenie

jest sui generis świadczeniem majątkowym, pełniącym funkcję sankcji („ustawowej

kary pieniężnej") wobec pracodawcy za bezprawne działanie, a w pewnych tylko

sytuacjach de facto także funkcję odszkodowania lub zadośćuczynienia. O ile więc

powódka poniosła szkodę wyższą aniżeli wynikająca z zasądzonego na jej rzecz

zaskarżonym wyrokiem odszkodowania, może dochodzić wyrównania tej szkody w

drodze odrębnego powództwa. W toku niniejszego procesu nie występowała

bowiem z tego rodzaju roszczeniami.

Co do rozszerzonych zarzutów powódki o zasądzenie odszkodowania w

wysokości równej wynagrodzeniu za czas pozostawania bez pracy w razie

przywrócenia do pracy, to jeśli by nawet uznać je za dopuszczalne, czego Sąd

Okręgowy nie podziela uznając, że jest to kolejna próba rozszerzenia powództwa

wbrew treści art. 383 k.p.c., Sąd uznał je za bezprzedmiotowe bo powódka w

apelacji nie złożyła ewentualnego wniosku o zmianę zaskarżonego orzeczenia.

Powódka zaskarżyła ten wyrok w całości skargą kasacyjną wnosząc o

uchylenie go w części w jakiej oddalono apelację i uwzględnienie powództwa w

całości, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w W..

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj.

1. art. 60 k.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w

9

sytuacji, gdy oświadczenie o rozwiązaniu stosunku pracy w

trybie art. 52 k.p. nie zostało złożone w okresie biegu okresu

wypowiedzenia umowy o pracę, tj. jego zastosowanie w

sytuacji nieobjętej hipotezą tego przepisu oraz

niezastosowanie art. 56 k.p. do sytuacji rozwiązania umowy

o pracę z pracownikiem bez wypowiedzenia;

2. art. 56 § 1 i 2 k.p. w zw. z art. 45 § 2 i 3 k.p., w zw. z art. 39

k.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie

(niezastosowanie) i odmowę przywrócenia powódki do pracy

w sytuacji, gdy powódka była pracownikiem szczególnie

chronionym (art. 39 k.p.) a sąd uznał roszczenie za

usprawiedliwione co do zasady.

3. art. 56 § l i 2 k.p. w zw. z art. 58 k.p. w związku z art. 39 k.p.

w związku z art. 52 § 2 ustawy Prawo spółdzielcze poprzez

błędną ich wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe

zastosowanie, a to poprzez przyjęcie, że odszkodowanie

należne odwołanemu członkowi zarządu podlegającemu

ochronie na zasadzie art. 39 k.p. ograniczone jest progiem,

o którym mowa w art. 58 k.p. i brak uwzględnienia, że w

takiej sytuacji odszkodowanie powinno przysługiwać za cały

okres pozostawania pracownika bez pracy,

4. art. 31

§ l k.p. poprzez jego błędną wykładnię i w

konsekwencji niewłaściwe zastosowanie a to poprzez

przyjęcie, że Rada Nadzorcza spółdzielni może skutecznie

złożyć oświadczenie woli w zakresie prawa pracy w imieniu

pracodawcy również w sytuacji równoczesnego złożenia

sprzecznego oświadczenia przez Zarząd i tym samym przez

przyjęcie, że Rada Nadzorcza może złożyć skuteczne

oświadczenie wbrew wyraźnej woli organu uprawnionego do

dokonywania czynności w zakresie prawa pracy, a to

poprzez przyznanie przez Sąd Okręgowy prymatu pismu

Rady Nadzorczej z dnia 19 października 2005 w sytuacji

10

istnienia pism podmiotu uprawnionego do reprezentowania

pracodawcy zarówno z dnia 19 października 2005 roku jak i

z dnia 27 października 2005 roku, w których została

wyrażona odmienna wola pracodawcy.

5. art. 61 § 1 zdanie drugie k.c. w związku z art. 300 k.p.

poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji

niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że

oświadczenie woli sprzeczne i prowadzące do

wykluczających się skutków prawnych (pismo Zarządu

spółdzielni w przedmiocie rozwiązania stosunku pracy w

trybie 52 § 1 k.p.) z oświadczeniem woli wyrażonym

(sporządzenie pisma) wcześniej (przez Radę Nadzorczą w

przedmiocie rozwiązania stosunku pracy za

wypowiedzeniem) nie stanowi odwołania wcześniej

sporządzonego oświadczenia woli, w sytuacji gdy oba

oświadczenia doszły do adresata w tym samym momencie.

6. art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez błędną wykładnię i w

konsekwencji niewłaściwe zastosowanie a to poprzez

przyjęcie, że celem pracodawcy było zarówno rozwiązanie

stosunku pracy za wypowiedzeniem jak i rozwiązanie

stosunku pracy bez wypowiedzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na etapie postępowania kasacyjnego spór sprowadza się do możliwości

przywrócenia powódki do pracy na stanowisku członka zarządu spółki strony

pozwanej ewentualnie przyznania odszkodowania za czas pozostawania bez pracy

w związku ze sprzecznym z prawem rozwiązaniem z powódką umowy o pracę bez

wypowiedzenia.

Problemy prawne, które w związku z tym wymagają rozstrzygnięcia, są

następujące. Pierwszy dotyczy znaczenia prawnego czynności wypowiedzenia

powódce umowy o pracę w związku z odwołaniem jej przez radę nadzorczą ze

11

stanowiska członka zarządu strony pozwanej i w związku z tym rozstrzygnięcia

kwestii kolizji oświadczeń woli o wypowiedzeniu umowy oraz rozwiązaniu jej bez

wypowiedzenia, które dotarły do powódki w tym samym czasie. Drugi, dotyczy

prawnej możliwości przywrócenia powódki na stanowisko członka zarządu

pozwanej spółki.

Co się tyczy pierwszej kwestii, to powódka została odwołana za stanowiska

członka zarządu przez radę nadzorczą w dniu 18 października 2005 r., a w

następnym dniu rada nadzorcza, stwierdzając, że odwołanie nastąpiło na

podstawie art. 70 k.p., oświadczyła, że jest ono równoznaczne z wypowiedzeniem

umowy o pracę.

Sprawa właściwości rady nadzorczej do dokonywania czynności prawnych

między spółdzielnią a członkiem zarządu była już przedmiotem orzecznictwa Sądu

Najwyższego (por. wyrok z dnia 3 kwietnia 1997 r., I PKN 67/97, OSNAPiUS 1998

nr 1, poz. 7; OSP 1998 nr 2, poz. 48 z glosą M. Gersdorf, wyrok z dnia 5 lutego

2004 r., I PK 280/03, LEX nr 149435). W judykatach tych Sąd Najwyższy zajął

stanowisko, że właściwość ta ogranicza się do czynności dotyczących aktualnego

członka zarządu i nie rozciąga się na byłych członków tego organu po ich

odwołaniu z zarządu. Jeżeli zatem dochodzi do odwołania z funkcji członka zarządu

przez radę nadzorczą, to oznacza to, iż przestaje on być członkiem tego organu, a

w następstwie tego nie może już mieć do niego zastosowania reguła z art. 46 § 1

pkt 8 Prawa spółdzielczego. To zaś oznacza, że rada nadzorcza z chwilą odwołania

ze stanowiska członka zarządu traci kompetencję do dokonania wypowiedzenia

umowy o pracę i wobec tego, zgodnie z regułą domniemania kompetencji zarządu

spółdzielni (art. 48 § 2), uprawnienie do dokonania tej czynności prawnej

przechodzi na zarząd (por. też wyrok z dnia 6 czerwca 2000 r., I PKN 687/99,

OSNAPiUS 2001 nr 23, poz. 693 oraz wyrok z dnia 21 marca 2001 r., I PKN

322/00, OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 600, PiP 2003 nr 3, s. 128 z glosą A.

Świątkowskiego).

W judykaturze w kontekście rozwiązania stosunku pracy jest

reprezentowane również stanowisko, że mianowicie oświadczenie o rozwiązaniu

stosunku pracy przez niewłaściwy organ nie jest dotknięte nieważnością. Sąd

Najwyższy w wyroku z 13 grudnia 1996 r. (I PKN 41/96, OSNP 1997, nr 15, poz.

12

268) stwierdził wręcz, że kardynalną regułą prawa pracy jest możliwość wzruszenia

skutków prawnych wadliwego wypowiedzenia, tj. wypowiedzenia nieuzasadnionego

lub naruszającego przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, wyłącznie na drodze

sądowej, uruchamianej przez odwołanie się pracownika do sądu rejonowego - sądu

pracy (art. 44 i 45 k.p.), w kodeksowym terminie prawa materialnego 7 dni od dnia

doręczenia mu pisma wypowiadającego umowę o pracę (art. 264 § 1 k.p.).

Oznacza to, że wadliwe wypowiedzenie jest czynnością prawną zaskarżalną,

niekiedy określaną jako względnie bezskuteczną, ale nie jest działaniem

bezskutecznym samoistnie, ponieważ bez jego zaskarżenia w kodeksowym

terminie do sądu pracy, także wadliwe wypowiedzenie doprowadza do skutecznego

rozwiązania stosunku pracy z upływem okresu wypowiedzenia (zob. również wyroki

Sądu Najwyższego z: 7 marca 1997 r., I PKN 33/97, OSNAPiUS 1997 Nr 22 poz.

431; 17 listopada 1997 r., I PKN 351/97, OSNAPiUS 1998 Nr 17, poz. 501; 16 maja

1997 r., I PKN 170/97, OSNAPiUS 1998 Nr 8, poz. 239). Z tego powodu w

orzeczeniach Sądu Najwyższego stwierdzano, że niezgodność z prawem

rozwiązania umowy o pracę wynikająca z niewłaściwej reprezentacji pracodawcy

przy jej wypowiadaniu, nie powoduje nieważności wypowiedzenia, lecz w takim

przypadku sąd, na żądanie pracownika, może orzec o bezskuteczności

wypowiedzenia, przywróceniu pracownika do pracy lub odszkodowaniu - art. 45 k.p.

(zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z: 22 kwietnia 1998 r., OSNP 1999, nr 8, poz.

280; 16 czerwca 1999, I PKN 117/99, OSNP 2000, nr 17, poz. 646; 11 maja 1999, I

PKN 662/98, OSNP 2000, nr 14, poz. 539). W związku z tym odstąpienie od

stosowania sankcji wadliwego wypowiedzenia stosunku pracy określonych w art. 45

k.p. na rzecz sankcji określonych w Kodeksie cywilnym może występować tylko w

wyjątkowych przypadkach, w których wypowiedzenie stosunku pracy w imieniu

pracodawcy zostało dokonane niezgodnie z jego wolą, a fakt jej dokonania nie

został potwierdzony przez pracodawcę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9

maja 2006 r., II PK 270/05, OSNP 2007/9-10/125).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę opowiada się za

pierwszym stanowiskiem. Gdyby jednak nawet uznać, że wypowiedzenie przez

radę nadzorczą, aczkolwiek dotknięte wadą, jest skuteczne w tym znaczeniu, że

doprowadziłoby do rozwiązania stosunku pracy, to w warunkach rozpoznawanej

13

sprawy zostało ono złożone równocześnie z rozwiązaniem bez wypowiedzenia.

Zgodnie z art. 61 k.c. w związku z art. 300 k.p. oświadczenie woli, które ma być

złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że

mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne,

jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Rację ma skarżąca

stwierdzając, że doszło do równoczesnego złożenia przez różne podmioty

wzajemnie sprzecznych, bo wywierających inne skutki prawne w kwestii ochrony

trwałości stosunku pracy, oświadczeń woli. Nie do przyjęcia jest zatem stanowisko

Sądu Okręgowego, który, w ślad za Sądem Rejonowym, uznał, że oświadczenie o

rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia należy rozpatrywać w kontekście

oświadczenia o wypowiedzeniu powódce umowy o pracę. Jeżeli strona pozwana

chciała odwołać swoje oświadczenie o wypowiedzeniu umowy o pracę, powinna

była, zgodnie z art. 62 k.c., dokonać tego w taki sposób, by odwołanie tego

oświadczenia doszło do powódki jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej.

Trzeba w tym kontekście wskazać na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w

wyroku z dnia 28 czerwca 2005 r., III PK 44/05 (OSNP 2006, nr 9-10, poz. 147) i

akceptowane przez doktrynę prawa pracy (K. Jaśkowski, E. Maniewska, Kodeks

pracy. Komentarz. Ustawy towarzyszące z orzecznictwem. Europejskie prawo

pracy z orzecznictwem, Tom I, LEX, 2007), w którym przyjęto, że: 1. Przez użyty w

art. 60 k.p. zwrot "w okresie wypowiedzenia" należy rozumieć czas od dokonania

wypowiedzenia (złożenia pracownikowi przez pracodawcę oświadczenia woli o

wypowiedzeniu) do upływu okresu wypowiedzenia (rozwiązania umowy o pracę); 2.

Przepis art. 60 k.p. obejmuje tylko takie sytuacje, gdy w okresie niewadliwego

wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę rozwiązał on z pracownikiem

stosunek pracy bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu

umów o pracę bez wypowiedzenia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy

oznaczałoby to, że zastosowanie art. 60 k.p. byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby,

po pierwsze, uznać, że oświadczenie woli o rozwiązaniu z powódką umowy o pracę

za wypowiedzeniem zostało złożone przez podmiot do tego uprawniony i wywiera

skutki prawne, którego to stanowiska Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym nie

podziela, a po drugie, że oświadczenie woli o rozwiązaniu stosunku pracy z

powódką bez wypowiedzenia zostało dokonane "w okresie wypowiedzenia" czyli w

14

okresie od dokonania wypowiedzenia (złożenia pracownikowi przez pracodawcę

oświadczenia woli o wypowiedzeniu) do upływu okresu wypowiedzenia. Ponieważ

jednak oba oświadczenia woli dotarły do powódki równocześnie, nie sposób jest

uznać, że zaistniała sytuacja objęta jest hipotezą art. 60 k.p.

W okolicznościach sprawy znaczenie ma także i ta okoliczność, że powódka

jest pracownikiem chronionym przed rozwiązaniem umowy o pracę w drodze

wypowiedzenia na mocy art. 39 k.p. Zgodnie z tym przepisem pracodawca nie

może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4

lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu

uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. W tej sytuacji należałoby

uznać, że rozwiązanie umowy z powódką za wypowiedzeniem było sprzeczne z

prawem.

Powódka domagała się przywrócenia do pracy na stanowisko członka

zarządu. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego roszczenie takie nie

przysługuje. W wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. (III PK 53/06, OSNP 2007/17-

18/245) Sąd Najwyższy stwierdził, że odwołanemu członkowi zarządu spółki

kapitałowej, zatrudnionemu na tym stanowisku na podstawie umowy o pracę, którą

rozwiązano sprzecznie z prawem, nie przysługuje roszczenie o przywrócenie do

pracy. Jeżeli podlegał on szczególnej ochronie, to ma prawo do odszkodowania w

wysokości równej wynagrodzeniu za czas pozostawania bez pracy w razie

przywrócenia do pracy, lecz nie niższego niż określone w art. 471 k.p. (art. 203 § 1

k.s.h., art. 45 § 1 i art. 47 k.p.). W uzasadnieniu tego stanowiska Sąd Najwyższy

zauważył, że odwołany członek zarządu spółki kapitałowej nie ma prawa do

przywrócenia do pracy, gdyż pierwszeństwo przed regulacją kodeksu pracy w tym

zakresie ma art. 203 § 1 k.s.h., który w zdaniu pierwszym zezwala na odwołanie

członka zarządu spółki w każdym czasie. Nie zmienia to faktu, że zwalnianym z

pracy członkom zarządów przysługuje ochrona przewidziana w Kodeksie pracy, co

wynika wprost z art. 203 § 1 zdanie drugie k.s.h. Nie dotyczy to jednak możliwości

przywrócenia zwolnionego członka zarządu do pracy, gdyż sprzeciwia się temu art.

203 § 1 zdanie pierwsze k.s.h. Przywrócenie do pracy nie przywraca powodowi

umocowania do zarządzania Spółką i jej reprezentowania. To może być osiągnięte

tylko przez skuteczne zaskarżenie odwołania z zarządu na podstawie prawa

15

handlowego, co powoduje ponowne wejście powoda w stosunek organizacyjny

członkostwa w zarządzie. Dlatego Sąd Najwyższy uznał, że właściwa jest sankcja

odszkodowawcza.

W tej sytuacji powódce przysługiwałoby roszczenie o wynagrodzenie za czas

pozostawania bez pracy. Zasadne są w tym kontekście zarzuty skargi kasacyjnej

dotyczące naruszenia art. 56 § 1 i 2 k.p. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w

cytowanym wyroku z dnia 17 sierpnia 2006 r. przepis art. 471

k.p., ustanawiający

górną granicę odszkodowania w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, nie

odróżnia sytuacji pracownika podlegającego szczególnej ochronie przed

wypowiedzeniem stosunku pracy od sytuacji prawnej pozostałych pracowników.

Sytuacja takich pracowników jest jednak inna – jak w rozpoznawanej sprawie – gdy

nie służy im roszczenie o przywrócenie do pracy. Brak roszczenia o przywrócenie

do pracy może być majątkowo zrekompensowany tylko przez prawo do

odszkodowania w wysokości równej wynagrodzeniu za czas pozostawania bez

pracy, do którego pracownik miałby prawo w razie przywrócenia do pracy. W

przeciwnym razie pracownik podlegający szczególnej ochronie byłby w takiej samej

sytuacji, co pozostali pracownicy. Byłoby to sprzeczne z funkcją przepisów

ustanawiających szczególna ochronę. Nielimitowane odszkodowanie rekompensuje

brak możliwości przywrócenia do pracy. Wymaga tego także zasada

proporcjonalności między naruszeniem prawa i jego sankcją obowiązująca w

demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości

społecznej (art. 2 Konstytucji). To odszkodowanie nie może być niższe niż

wynikające z art. 471

k.p. Uzasadnia to, w myśl art. 39815

k.p.c. uchylenie wyroku.

/tp/