II CSK 34/09

Sygn. akt II CSK 34/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Nadleśniczego

Nadleśnictwa

przeciwko E. Spółce Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 9 czerwca 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego

2

Uzasadnienie

Powód Skarb Państwa reprezentowany przez Nadleśniczego Państwowego

Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych wniósł o zasądzenie od pozwanego

spółki E. S.A. na jego rzecz kwoty 86.031 zł tytułem wynagrodzenia za bezumowne

korzystanie z gruntów stanowiących przedmiot własności powoda wraz z

ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. W odpowiedzi

na pozew pozwany E. S.A. wniósł o oddalenie powództwa.

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 10 czerwca 2008 r. oddalił powództwo,

rozstrzygając o kosztach procesu jak w sentencji. Sąd pierwszej instancji ustalił, że

Skarb Państwa jest właścicielem nieruchomości położonych w gminach K., T., Ł., Z.

o numerach ksiąg wieczystych [...] prowadzonych przez Sąd Rejonowy w Z.

Nieruchomości te stanowią w większości tereny nie zabudowane – lasy, oddane w

zarząd Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Z.

Na tych nieruchomościach w latach 80 - tych ubiegłego stulecia istniały już słupy

energetyczne i rozpięte między nimi linie energetyczne wysokiego napięcia

wchodzące w skład przedsiębiorstwa energetycznego - pozwanego. Na wylesionym

pasie znajdującym się pod liniami nie jest prowadzana gospodarka leśna

ze względów ekonomicznych i ekologicznych. Teren pod liniami

elektroenergetycznymi musi być dostępny dla pracowników pozwanego, którzy

dokonują konserwacji linii i słupów. Pozwany zatrudnia pracowników, którzy

usuwają samosiejki z pasa pod liniami energetycznymi oraz przycinają gałęzie przy

liniach energetycznych. Usuwane samosiejki powód sprzedaje, z czego uzyskuje

symboliczny dochód. Powierzchnia pasów wylesionych wynosi 260.700 m2

.

Sąd pierwszej instancji ustalił nadto, że powód zwrócił się do pozwanego

z propozycją zawarcia umowy o udostępnieniu nieruchomości, przez które

przechodzą linie energetyczne, jednak do zawarcia takiej umowy nie doszło.

Pozwany jest następcą prawnym ZE. Przedsiębiorstwa Państwowego. ZE.

przekształcony został w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa aktem

przekształcenia z dnia 12 lipca 1993 r. na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 1993 r.

o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych

3

o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. nr 16 poz. 69).

Prywatyzacja przedsiębiorstw państwowych wytwarzających oraz przesyłających

energię elektryczną, odbywała się przez tworzenie jednoosobowych spółek Skarbu

Państwa (art. 1 i 2 cyt. ustawy) przy czym spółki, które powstawały w wyniku

przekształcenia wstępowały we wszystkie prawa i obowiązki przekształcanych

przedsiębiorstw państwowych (art. 5 cyt. ustawy).

Sąd Okręgowy ustalił nadto, że sieci energetyczne na przedmiotowych

nieruchomościach pobudowane zostały w latach sześćdziesiątych

i siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Wtedy przedmiotowe nieruchomości jak

i poprzednik prawny pozwanego należały do Skarbu Państwa, który posługując się

państwowymi przedsiębiorstwami energetycznymi pobudował sieć energetyczną

kraju. Zdaniem Sądu Okręgowego, budowa linii energetycznych nastąpiła w oparciu

o decyzję Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego, który w trybie wyjątku

przewidzianego w art. 7 i 17 ustawy z dnia 20 grudnia 1949 r. o gospodarstwie

leśnym udzielił poprzednikowi prawnemu pozwanego zezwolenia na użytkowanie

określonych części gruntów leśnych, pod budowę linii energetycznych. Wobec

powyższego podmioty zarządzające gospodarstwami leśnymi Skarbu Państwa

utraciły legitymację do uprawy leśnej gruntu i tytuł do żądań finansowych

wynikających z niemożności uzyskiwania korzyści z tej działalności. Zatem

pozwany użytkował przedmiotowe części gruntów w dobrej wierze i sytuacja taka

ma miejsce nadal, dlatego nie ma podstaw do zmiany zasad tego użytkowania

przez uczynienie go odpłatnym. Decyzje Ministra wydane w latach sześćdziesiątych

i siedemdziesiątych, a oddające grunty w bezpłatne używanie obowiązują nadal. Po

wydaniu takich decyzji powód utracił prawo do prowadzenia na przedmiotowych

częściach gruntów gospodarki leśnej. Oddanie gruntów w użytkowanie

poprzednikowi prawnemu pozwanego nastąpiło na mocy ostatecznej decyzji

administracyjnej, opartej na obowiązujących przepisach prawa i przedmiotowa

decyzja nadal pozostaje w mocy i wiąże strony niniejszego postępowania.

Apelację od powyższego wyroku złożył powód, zaskarżając go w całości

zarzucił Sądowi Okręgowemu:

4

- naruszenie art. 224 § 2 k.c. i art. 225 k.c. w zw. z art. 230 w zw. z art. 352

§ 1 i 2 k.c. oraz art. 6 k.c. w zw. z art. 3 k.p.c. i art. 232 k.p.c. przez przyjęcie,

że strona pozwana ma z mocy decyzji administracyjnych wydanych na

podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1950 r. o powszechnej

elektryfikacji wsi i osiedli lub decyzji wydanych na postawie ustawy z dnia 20

grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym uprawnienie do

korzystania z nieruchomości powoda w zakresie odnoszącym się do

posadowionych nań linii energetycznych,

- naruszenie art. 224 § 2 k.c. i art. 225 k.c. w zw. z art. 230 k.c. w zw. z art.

352 § 1 i 2 k.c. naruszenie art. 224 § 2 k.c. i z art. 225 k.c. w zw. z art. 230

k.c. w zw. z art. 352 § 1 i 2 k.c. przez uznanie przez Sąd Okręgowy,

że wydanie decyzji administracyjnych zezwalających na przeprowadzenie

linii energetycznych i korzystanie przez poprzednika prawnego pozwanej

z gruntów powoda w zakresie odnoszącym się do przeprowadzonych linii

przesyłowych wyłącza roszczenie powoda o wynagrodzenie za korzystanie

z tej nieruchomości przez pozwana spółkę,

- naruszenie art. 231 k.p.c. i art. 227 k.p.c. w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. przez

ustalenie, że została wydana decyzja administracyjna w zakresie zmiany

sposobu użytkowania całości gruntów powoda wzdłuż przebiegu będących

przedmiotem sporu linii energetycznych,

- naruszenie art. 243 k.p.c., art. 250 § 1 k.p.c., art. 246 § 1 k.p.c. w zw. z art.

328 § 2 k.p.c. przez ustalenie faktów z naruszeniem przepisów

o postępowaniu dowodowym i posłużenie się dokumentami mogącymi

stanowić zaledwie początek dowodu na piśmie co do dalszych

nieprawidłowych wnioskowań co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 18 września 2008 r. oddalił apelację

powoda. Sąd odwoławczy uznał za nie budzące wątpliwości, niezbędne dla

rozstrzygnięcia sprawy ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji i przyjął je za

podstawę własnego rozstrzygnięcia. Nie podzielił jednak ustaleń Sądu

Okręgowego, że sporne linie energetyczne pobudowane zostały na podstawie

i w trybie przepisów ustawy z dnia 28 czerwca 1950 r. o powszechnej elektryfikacji

5

wsi i osiedli (tekst jedn. Dz. U. z 1954 r., nr 32, poz. 135 ze zm.). Okoliczność ta,

zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie ma jednak wpływu na ocenę poprawności

zaskarżonego orzeczenia. Istotne jest bowiem ustalenie Sądu pierwszej instancji,

że przedmiotowe sieci powstały na terenie administrowanym obecnie przez powoda

za zgodą właściciela gruntu i z zachowaniem zasad gospodarowania terenami

leśnymi w okresie planowania i realizacji inwestycji.

Sąd Apelacyjny ustosunkowując się do zarzutów apelacji stwierdził, że sąd

pierwszej instancji prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych, korzystając zarówno

z przedłożonych przez pozwanego dokumentów, z zeznań świadków, jak

i z ułatwienia dowodowego w postaci domniemania faktycznego (art. 231 k.p.c.).

Zdaniem sądu odwoławczego, na etapie postępowania apelacyjnego skarżący nie

może skutecznie podważać wartości dowodowej kserokopii dokumentów złożonych

przez pozwanego, dołączonych do pisma procesowego z dnia 27 marca 2008 r.,

bowiem na wcześniejszym etapie postępowania nigdy nie zgłaszał zastrzeżeń co

do strony formalnej tych dokumentów oraz nie zaprzeczał, że odzwierciedlają one

rzeczywistą treść uwidocznionych w nich decyzji, porozumień itp. W ten sposób

powód co najmniej przez przemilczenie przyznał, że kserokopie złożonych

dokumentów potwierdzają ich rzeczywistą zawartość (art. 230 k.p.c.). Sąd

Apelacyjny wyjaśnił nadto, że z punktu widzenia przepisu art. 308 k.p.c. nie ma

przeszkód, aby złożone przez stronę fotokopie dokumentów, w tym urzędowych,

stały się przedmiotem dowodu co do okoliczności w nich wymienionych, stając się

w ten sposób elementem materiału dowodowego, który oceniany jest zgodnie

z regułami, o jakich mowa w art. 233 k.p.c. Powołany przepis nie ogranicza prawa

strony lub sądu do żądania dołączenia oryginału dokumentu, bądź też jego

uwierzytelnionego urzędowo odpisu (art. 129 k.p.c., art. 208 § 1 pkt 5 k.p.c., art.

249 k.p.c., art. 250 k.p.c.). Takiego żądania przed Sądem Okręgowym powód

jednak nie zgłosił.

Sąd Apelacyjny przyjął, że poprzednik prawny pozwanego uzyskał

wszystkie niezbędne zgody, zezwolenia, decyzje itp. - w tym od podmiotów

zarządzających lasami państwowymi - na budowę oraz eksploatację sieci.

Wynika z nich co najmniej, że proces inwestycyjny w tym zakresie prowadzony był

w ramach obowiązujących przepisów prawa budowlanego a także norm

6

regulujących zasady przekazywania i udostępniania między poszczególnymi

podmiotami (przedsiębiorstwami) państwowymi nieruchomości stanowiących

własność Skarbu Państwa. Jest przy tym oczywiste, że po upływie kilkudziesięciu

lat nie sposób odtworzyć wszystkich wydawanych w tym przedmiocie decyzji,

umów itp. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie może to jednak obciążać pozwanego

i skutkować niekorzystną dla niego sytuacją procesową. Należy bowiem

uwzględnić, że pozwany jest następcą prawnym przedsiębiorstwa państwowego,

które stawiało sieci na gruncie państwowym a jednostki zarządzające lasami

państwowymi przez wiele lat nigdy nie podnosiły kwestii rzekomego bezprawnego

korzystania z gruntów leśnych. Nie było zatem potrzeby szczegółowego

archiwizowania niezbędnej dokumentacji, służącej wykazywaniu w odległej

przyszłości praw do korzy z nieruchomości. Szczątkowe dokumenty, przedstawione

przez pozwanego potwierdzają jednak tezy w omawianym przedmiocie.

Nie można też pominąć – zdaniem Sądu Apelacyjnego - że pozwany,

korzystając z prawa zbliżonego do służebności gruntowej objęty jest, z mocy

przepisu art. 352 § 2 k.c., domniemaniem o którym stanowi art. 341 k.c. Absurdalne

byłoby przy tym założenie, że poprzednik prawny pozwanego zajął część gruntów

leśnych pod budowę i eksploatację sieci bez uzyskania stosownych praw do

nieruchomości. Sieci energetyczne w świetle przepisów prawa budowlanego

zawsze bowiem były uznawane za obiekty, na posadowienie których wymagane

było pozwolenie na budowę. Z kolei obowiązkiem inwestora, ubiegającego się

o takie zezwolenie, było udokumentowanie praw do gruntu, na którym miała być

prowadzona budowa. Nie można, rozsądnie oceniając stan rzeczy, przyjąć, że

inwestycje tej skali, co sieci przesyłowe mogły być prowadzone bez pozwolenia na

budowę.

Sąd Apelacyjny wskazał ponadto, że w okresie, w którym przedmiotowe linie

energetyczne były budowane (bądź następowały kapitalne remonty linii

poniemieckich) przekazywanie nieruchomości między jednostkami państwowymi,

w tym przedsiębiorstwami, odbywało się na podstawie porozumień tych jednostek

lub decyzji jednostek nadrzędnych. Sąd Apelacyjny powołał się w tym zakresie na

treść rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie

przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów

7

gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354 ze zm.) oraz rozporządzenie Rady

Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania

w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów,

nieruchomości i innych obiektów majątkowych (tekst jednolity: Dz. U. z 1970 r.,

Nr 28, poz. 225 ze zm.).

Sąd Apelacyjny ostatecznie przyjął, że inwestor uzyskał stosowne zgody

i nabył przez to prawo do zajęcia gruntu pod linie, a następnie bezterminowego

z niego korzystania oraz, że zgoda właściciela gruntu na przeprowadzenie tego

rodzaju inwestycji i jej późniejszą obsługę ma, co do zasady, charakter

nieodwołalny i nie jest ograniczona końcowym terminem. Nie ma przy tym

jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że korzystanie przez zakład energetyczny

(przedsiębiorstwo państwowe będące poprzednikiem prawnym pozwanej spółki)

z nieruchomości państwowej miało odbywać się odpłatnie. Przeciwnie,

z obowiązujących w czasie prowadzenia inwestycji przepisów wynikała zasada

nieodpłatnego udostępniania i przekazywania nieruchomości między jednostkami

państwowymi - § 20 w/w Rozporządzenia z dnia 2 sierpnia 1949 r. oraz § 7 w zw.

z ust. 2 w/w Rozporządzenia z dnia 4 października 1958 r., przy czym powód nie

próbował wykazywać, aby w tym przypadku doszło do wyjątku od wymienionej

reguły.

Sąd Apelacyjny uznał, że pozwany, jako następca prawny

skomercjalizowanego państwowego przedsiębiorstwa energetycznego, jest

sukcesorem tego przedsiębiorstwa zarówno w zakresie nabytych przez nie praw,

jak i posiadania, a zatem ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości Skarbu

Państwa, ustanowione na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego w okresie, gdy

było ono jednostką państwową zachowują swoją moc również po przekształceniu

tego przedsiębiorstwa w spółkę akcyjną. Z kolei powód nie obalił działającego na

rzecz pozwanego domniemania posiadania w dobrej wierze (art. 7 k.c.).

Oczywiste jest przy tym, że, skoro inwestor zajął grunt pod budowę sieci

przesyłowej za zgodą właściciela nieruchomości, to nie pozbawia go przymiotu

posiadacza w dobrej wierze samo wezwanie przez właściciela do zapłaty

wynagrodzenia za „bezumowne użytkowanie".

8

W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że roszczenie powoda nie

znajdowało podstawy w przepisach art. 224 k.c., i art. 225 k.c. oraz art. 352 k.c.

i rozstrzygnął jak w sentencji.

Powód Skarb Państwa od powyższego wyroku wniósł skargę kasacyjną,

w której zarzucił Sądowi drugiej instancji naruszenie przepisów postępowania, które

miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 382 k.p.c. i art. 321 § 1 w zw. z art. 328 § 2 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c.

przez niewskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, tj. nie ustalenie

faktów, które Sąd uznał za udowodnione oraz wskazanie nieruchomości

objętych sporem w sposób powodujący, że wydane rozstrzygnięcie

wykracza ponad żądanie powoda, oraz nie wyjaśnienie podstawy prawnej

wyroku z przytoczeniem przepisów prawa;

- art. 232 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. przez zwolnienie pozwanego od ciężaru

wskazania dowodów co do faktów, z których wywodzi korzystne dla siebie

skutki prawne oraz przez niewłaściwe nałożenie na stronę powodową

ciężaru dowodzenia okoliczności, z których strona pozwana wywodziła skutki

prawne,

- art. 231 k.p.c. przez przyjęcie domniemania, że w stosunku do działek, co do

których strona pozwana nie przedstawiła stosownych dokumentów były

wydawane decyzje podobne do tych przedstawionych przez stronę

pozwana;

- art. 230 k.p.c. przez uznanie, że okoliczności faktyczne objęte dokumentami,

których kopie przedstawiła pozwana spółka zostały przyznane przez

powoda;

- art. 228 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez ustalenie okoliczności

faktycznych na podstawie faktów znanych sądowi urzędowo w związku

z innymi prowadzonymi przez sąd postępowaniami, bez przeprowadzenia

tych dowodów na rozprawie ani także bez zwrócenia uwagi stronom procesu

na te fakty, co uniemożliwiło powodowi wypowiedzenie się co do tych

okoliczności;

9

Nadto powód zarzucił w skardze kasacyjnej naruszenie przepisów prawa

materialnego przez:

- błędną wykładnię art. 7 i 17 ust. 1 i 2 ustawy z 20 grudnia 1949 r.

o państwowym gospodarstwie leśnym (Dz. U. Nr 63, poz. 494 ze zm.), przez

przyjęcie, iż wydanie decyzji na podstawie w/w norm skutkuje trwałym

ograniczeniem uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa do nieruchomości

oraz pozbawieniem możliwości domagania się wynagrodzenia za

korzystanie z nieruchomości przez następcę prawnego przedsiębiorstwa

państwowego;

- niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) art. 352 § 2 k.c. w zw. z art.

224 § 2 k.c. i art. 225 k.c. przez uznanie, że pozwana nie posiada

służebności gruntowej w złej wierze na nieruchomości stanowiącej własność

powoda;

- niewłaściwe zastosowanie art. 60 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. przez

przyjęcie, że dokumenty zgromadzone w niniejszej sprawie, oraz

zachowanie stron w sposób dostateczny ujawniły wole stron niniejszego

procesu do zawarcia umowy cywilnoprawnej, skutkującej obciążeniem

części nieruchomości powoda prawem polegającym na możliwości

instalowania na tej nieruchomości przez przedsiębiorstwo energetyczne

urządzeń służących do przesyłania energii oraz bezterminowego

i bezpłatnego korzystania z części nieruchomości prawo to skuteczne byłoby

wobec każdorazowego nabywcy nieruchomości.

Zarzucając powyższe powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu

Sądowi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jak przyjmuje się zgodnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zarzut

naruszenia przez Sąd drugiej instancji art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1

k.p.c. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy

uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera wszystkich koniecznych

elementów, bądź zawiera tak oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrole

10

kasacyjną (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN

792/98, OSNC 1999 r., Nr 4, poz. 83; z dnia 8 października 1997 r., I CKN 312/97,

nie publ.; z dnia 19 lutego 2000 r., IV CKN 758/00, nie publ.; z dnia 18 marca

2003 r., IV CKN 11862/00, nie publ.; z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, nie

publ.; z dnia 22 maja 2003 r., II CKN 121/01, nie publ.; z dnia 9 marca 2006 r.,

I CSK 147/05, nie publ.; z dnia 27 marca 2008 r., III CSK 315/07, nie publ.).

Zgodnie z treścią art. 328 § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku powinno zawierać:

wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia a mianowicie ustalenie faktów,

które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł; wskazanie

przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.

Zaskarżony wyrok spełnia te wymagania. Inną natomiast rzeczą jest to, czy sposób,

w jaki sąd doszedł do wskazanych w uzasadnieniu ustaleń faktycznych, był

prawidłowy. Tego rodzaju wadliwości zostały wskazane w skardze kasacyjnej.

Wobec tego należy mieć na uwadze w toku dalszych rozważań, że w postępowaniu

ze skargi kasacyjnej niedopuszczalne jest badanie zasadności dokonanych ustaleń

faktycznych i dowodów. Wynika to z treści art. 3983

§ 3 k.p.c., który wprawdzie nie

wymienia expressis verbis przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem

faktów i przeprowadzaniem dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów

wypełniających drugą podstawę kasacyjną, to jednak, jak trafnie przyjmuje się

w judykaturze (por. m.in. wyrok z dnia 26 z dnia 11 maja 2007, sygn. akt V CSK

456/06, nie publ.; z dnia kwietnia 2006 r. (sygn. akt V CSK 11/06, nie publ.; z dnia

23 listopada 2005 r., sygn. akt III CSK 13/05, OSNC 2005, nr 4, poz. 76;) nie ulega

wątpliwości, że obejmuje on nie tylko art. 233 § 1 k.p.c. ale także art. 228 § 2 k.p.c.

Do tej grupy należy również zaliczyć przepisy regulujące ustalanie faktów w sposób

określany w doktrynie jako „ustalanie bezdowodowe”. W ten sposób z zakresu

drugiej podstawy kasacyjnej z art. 3983

§ 3 k.p.c. wyłączony jest art. 230 k.p.c.

(tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 czerwca 2006 r. V CSK 146/06,

nie publ.; w wyroku z dnia 10 stycznia 2008 r., IV CSK 404/07, nie publ.). Te same

przyczyny usprawiedliwiałyby oddalenie zarzutu naruszenia art. 231 k.p.c.,

dopuszczającego uznanie za ustalone określonych faktów, mających istotne

znaczenie dla rozstrzygnięcia prawy, jeżeli taki wniosek można wyprowadzić

11

z innych ustalonych faktów. Rzecz jednak w tym, że skarżący nie zarzuca na tej

podstawie wadliwości wnioskowania, czyli wyciągania logicznych wniosków

z ustalonych faktów o istnieniu innych faktów, istotnych dla rozstrzygnięcia ale

według skarżącego błąd sądu polega na posłużeniu się konstrukcją domniemania

faktycznego na podstawie faktu nie ustalonego, a jedynie uprawdopodobnionego.

Ten zarzut skargi kasacyjnej został trafnie podniesiony i to bez naruszenia art. 3983

§ 3 k.p.c. Zważyć bowiem należy, że fakty stanowiące podstawę domniemań

faktycznych podlegają ogólnym regułom dowodowym i dopiero obiektywna

udowodniona pewność ich istnienia może stanowić podstawę dla dalszego

wnioskowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2000 r. I CKN

1196/98 nie publ.) Tymczasem Sąd drugiej instancji jako podstawę domniemań

faktycznych przyjął istnienie określonego zdarzenia na podstawie pisma, które ze

względu na brak podpisów nie ma waloru dowodu z dokumentu urzędowego.

Wadliwość podstawy faktycznej wyrokowania nie pozwala na pełne

odniesienie się do zarzucanego w skardze kasacyjnej naruszenia prawa

materialnego zwłaszcza, że naruszenie wszystkich wymienionych w skardze

kasacyjnej przepisów łączy się z funkcjonowaniem i skutkami decyzji

administracyjnych, których istnienie założył Sąd drugiej instancji. Zasadne jednak

jest zwrócenie uwagi na kilka istotnych kwestii, związanych z zarzutami skargi.

Powód dochodzi od pozwanej spółki wynagrodzenia za bezumowne korzystanie

z nieruchomości a swoje powództwo opiera na treści art. 224 § 2 k.c. Biorąc pod

uwagę powszechność sytuacji prawnych związanych z zakładaniem i eksploatacją

urządzeń przesyłowych i obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne należy

przede wszystkim ustalić i rozważyć, czy pozwane w sprawie przedsiębiorstwo

energetyczne nie dysponuje administracyjno prawnym pozwoleniem na budowę

urządzeń przesyłowych i zezwoleniem na jego eksploatacje połączonym

z ustanowieniem po stronie właściciela nieruchomości trwałego obowiązku

znoszenia w sferze, w której może być wykonywana własność nieruchomości,

stanu ukształtowanego przebiegiem zainstalowanego urządzenia przesyłowego.

Źródłem tak ukształtowanych stosunków mogą być przepisy art. 124, 128 ust. 4,

129, 132 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

(tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.; poprzednio art. 70 i 74 ustawy

12

o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości tekst jedn. Dz. U. z 1991 r.,

Nr 30, poz. 127; poprzednio art. 35 i 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach

i trybie wywłaszczania nieruchomości tekst jedn. Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze

zm.). Konsekwencją decyzji administracyjnych może być nie tylko uznanie prawa

przedsiębiorstwa energetycznego do eksploatacji urządzeń przesyłowych, ale także

właściwość organu administracji do orzekania o odszkodowaniu za straty będące

następstwem ograniczenia prawa własności nieruchomości (por. wyrok Sądu

najwyższego z dnia 9 marca 2007 r. II CSK 457/06 nie publ.). W związku

z zarzutem skargi kasacyjnej dotyczącym naruszenia art. 7 i 17 ustawy z dnia 20

grudnia 1949 r. o państwowym gospodarstwie leśnym wskazać należy,

że konsekwencje wydanych na tych podstawach decyzji obejmowały jednostki

organizacyjne tego samego podmiotu, a mianowicie jednostki organizacyjne Skarbu

Państwa. Nie miały one znaczenia w stosunku do osób trzecich oraz wobec

każdoczesnego właściciela nieruchomości, na którym zostały zamontowane

urządzenia przesyłowe. Jeśli nawet upoważniały one do korzystania przez

te jednostki z działki wokół urządzeń energetycznych, to tylko w ramach tej samej

konstrukcji podmiotowej (por. wyrok SN z 3 września 2009 r. II CSK 493/08 nie

publ.).

Poza tym, legitymacja do korzystania z cudzej nieruchomości w granicach,

jakie przysługują posiadaczowi służebności, może również opierać się na

cywilnoprawnej umowie. Jednak wówczas rzeczą posiadacza służebności jest

wykazanie tej okoliczności, zwłaszcza to, że uprawnienie ma trwały charakter.

Jeśli nawet przedsiębiorstwo energetyczne podjęło czynności budowy urządzeń

przesyłowych w dobrej wierze, to przymiot dobrej wiary rozumianej, jako błędne,

ale usprawiedliwione w danych okolicznościach przeświadczenie posiadacza

służebności, o przysługującym mu prawie do korzystania z cudzej nieruchomości,

w zakresie roszczeń uzupełniających, musi obejmować cały okres posiadania aż do

wydania rzeczy. Dobrą wiarę wyłącza uzyskanie takich informacji, które

u przeciętnego człowieka powinny wzbudzić poważne wątpliwości, że nie

przysługuje mu prawo do korzystania z rzeczy w dotychczasowym zakresie.

Według art. 224 § 2 k.c., podobne konsekwencje w zakresie roszczeń

13

uzupełniających wywołuje uzyskanie przez posiadacza w dobrej wierze informacji

o wytoczeniu powództwa o wydanie rzeczy.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815

§ 1

k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu.