SNO 47/09

UCHWAŁA Z DNIA 22 LIPCA 2009 R.

SNO 47/09

Przewodniczący: sędzia SN Małgorzata Gierszon.

Sędziowie SN: Józef Dołhy (sprawozdawca), Józef Iwulski.

S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem sędziego

Sądu Okręgowego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz

protokolanta w sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu w dniu 22 lipca

2009 r. zażalenia sędziego i jej pełnomocników na uchwałę Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt (...), w przedmiocie

przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe bez jej zgody

u c h w a l i ł :

1. uchylić zaskarżoną uchwałę w części dotyczącej nieorzeczenia o wskazaniu

siedziby, której dotyczy przeniesienie na inne miejsce służbowe i sprawę w tym

zakresie przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi

Dyscyplinarnemu;

2. utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę w pozostałym zakresie;

3. kosztami postępowania odwoławczego obciążyć Skarb Państwa.

U z a s a d n i e n i e

Kolegium Sądu Okręgowego uchwałą z dnia 12 marca 2009 r. wystąpiło, na

podstawie art. 75 § 2 pkt 3 ustawy – Prawo o u.s.p., do Sądu Apelacyjnego – Sądu

Dyscyplinarnego z wnioskiem o podjęcie uchwały o przeniesieniu na inne miejsce

służbowe sędziego Sądu Rejonowego, z uwagi na powagę stanowiska sędziowskiego.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że mąż obwinionej sędziego Sądu

Rejonowego Mirosław Z., prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 26

czerwca 2007 r., zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 12 lutego 2009 r.,

uznany został za winnego popełnienia pięciu przestępstw o dużym ciężarze

gatunkowym, gdyż stanowiły one oszustwa sądowe, które łączyły się ze

sfałszowaniem testamentów, co prowadziło do nabycia własności nieruchomości, m.

in. kamienic położonych w centrum A., a w niektórych przypadkach wiązało się z

pomocnictwem do składania fałszywych zeznań.

Mirosław Z. w czasie popełnienia przypisanych mu przestępstw był radcą

prawnym i był osobą znaną w środowisku prawniczym okręgu (...). Przestępstwa były

zaplanowane, wysoce zorganizowane, współdziałał on z innymi osobami. Mechanizm

popełnienia tych przestępstw polegał na posługiwaniu się sfałszowanymi

2

testamentami, w oparciu o które, wydane były stwierdzenia nabycia spadku na rzecz

osób nieuprawnionych, zaś postanowienia te zapadły w Wydziale, w którym

obwiniona sędzia Sądu Rejonowego pełniła funkcję Przewodniczącej tego Wydziału.

Ponadto sprawa ta budziła i budzi duże zainteresowanie mediów i społeczności

A.

Uchwałą z dnia 17 kwietnia 2009 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny

uwzględnił wniosek i na podstawie art. 75 § 2 pkt 3 w zw. z art. 131 § 1 ustawy z dnia

27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 1070 z

późn. zm.) orzekł o przeniesieniu na inne miejsce służbowe obwinionej – sędziego

Sądu Rejonowego.

W uzasadnieniu uchwały Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny zgodził się z

oceną Kolegium Sądu Okręgowego, że zaistniały okoliczności, które obiektywnie

stwarzają zagrożenie powagi stanowiska sędziego. Wskazał nadto, że „sprawa

prowadzona przeciwko Mirosławowi Z. była niezwykle medialna, nie tylko z uwagi na

jego osobę, ale przede wszystkim osobę jego żony, gdyż w Wydziale, którym ona

kierowała były wydawane postanowienia stwierdzające nabycie spadku, w oparciu o

sfałszowane testamenty, przez osoby nieuprawnione”.

Powyższa uchwała zaskarżona została przez sędziego Sądu Rejonowego oraz jej

pełnomocników.

Zainteresowana sędzia zarzuciła zaskarżonej uchwale obrazę przepisów

postępowania, która mogła mieć wpływ na jej treść, przez naruszenie:

1. art. 17 § 1 ust. 9 k.p.k. przez zaistnienie negatywnej przesłanki procesowej

przejawiającej się w popieraniu uchwały Kolegium Sądu Okręgowego przez

pełnomocnika, chociaż brak jest przepisu prawa umożliwiającego Kolegium

ustanowienia pełnomocnika,

2. art. 40 § 1 pkt 4 w zw. z art. 47 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., w ten sposób, że

jako pełnomocnik występował sędzia J. S., który był świadkiem w sprawie

karnej będącej podstawą niniejszej sprawy, a zatem jest wyłączony od

występowania w sprawie jako zastępca rzecznika dyscyplinarnego i jako

pełnomocnik,

3. pominięcie wysłuchania mnie przez Kolegium przed podjęciem decyzji,

4. art. 180 Konstytucji RP przez pozostawienie do swobodnego uznania przez

Ministra Sprawiedliwości – reprezentanta władzy wykonawczej, wskazania

nowego miejsca służbowego, chociaż dowolność takiej swobody Ministra

Sprawiedliwości narusza zasadę rozdziału władzy – art. 10 Konstytucji, narusza

zasadę dwuinstancyjności – 176 pkt 1 i prawo do sądu – art. 45 pkt 1

Konstytucji,

5. art. 45, 78 i 176 pkt 1 Konstytucji w zw. z art. 75 § 4 u.s.p. przez

uniemożliwienie sędziemu, który ma mieć zmienione miejsce służbowe,

3

odwołania się od decyzji Ministra Sprawiedliwości co narusza zasadę

dwuinstancyjności i prawa do sądu.

W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie uchwały i umorzenie postępowania

lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Pełnomocnicy sędziego Sądu Rejonowego zarzucili:

I. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie, art. 131 § 1 ustawy – Prawo

o ustroju sądów powszechnych (zwanej dalej ustawą) poprzez zaniechanie

wysłuchania sędziego w sytuacji, gdy nie zaistniała sytuacja uniemożliwiająca

dokonanie tej czynności;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 75 § 2 pkt 3

ustawy poprzez uznanie, iż ustalony stan faktyczny, to jest okoliczność skazania

radcy prawnego Mirosława Z., męża obwinionej, za popełnienie pomiędzy

czerwcem 1996 r. a kwietniem 1999 r. pięciu przestępstw stanowiących

„oszustwa sądowe”, stanowi przesłankę do przeniesienia tego sędziego na inne

miejsce służbowe, bez jego zgody, ze względu na powagę stanowiska.

W konkluzji skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej uchwały i przekazanie

sprawy Sądowi Dyscyplinarnemu pierwszej instancji do ponownego rozpoznania,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały.

Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje:

I. Co do zażalenia zainteresowanego sędziego.

Podniesione w zażaleniu zarzuty obrazy przepisów postępowania są oczywiście

bezzasadne.

W realiach niniejszej sprawy, wobec zaistnienia okoliczności obiektywnych, brak

wysłuchania sędziego przed podjęciem uchwały przez Kolegium Sądu Okręgowego,

nie narusza zasad procedowania kolegium.

W posiedzeniu Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego brał udział zastępca

rzecznika dyscyplinarnego sędzia Sądu Okręgowego J. S., który w takim charakterze

został zawiadomiony o terminie posiedzenia. W toku posiedzenia sędzia J. S. złożył

nadto Sądowi upoważnienie do reprezentowania Prezesa Sądu Okręgowego w A. oraz

Kolegium tego Sądu. Tego rodzaju upoważnienie w niczym nie narusza przepisów

ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Powołane przez skarżącą, jako

naruszone przepisy art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. i art. 40 § 1 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 47 § 1

k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., nie mają zastosowania w postępowaniu toczącym się w

trybie art. 75 § 2 pkt 3 u.s.p., nie jest to bowiem postępowanie dyscyplinarne.

II. Co do zażalenia pełnomocników.

Zarzut naruszenia przepisów w art. 131 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych jest niezasadny. Zainteresowana sędzia brała udział w posiedzeniu

Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, w posiedzeniu tym uczestniczył też jej

4

pełnomocnik. Strona była aktywna procesowo, składała wnioski, pisma procesowe,

oświadczenia. W świetle treści protokołu posiedzenia z dnia 17 kwietnia 2009 r. zarzut

wadliwego procedowania jest oczywiście nietrafny.

Za chybiony uznać należy zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 75 § 2 pkt

3 u.s.p.

Przeniesienie sędziego na inne miejsca służbowe bez jego zgody na podstawie

art. 75 § 2 pkt 3 u.s.p. następuje w wyniku stwierdzenia okoliczności o charakterze

obiektywnym, których zaistnienie prowadzi do przyjęcia, że jest to niezbędne przez

wzgląd na powagę stanowiska sędziego (por. uchwała SN z dnia 9 kwietnia 2008 r.,

SNO 17/08).

Stan naruszenia lub zagrożenia powagi stanowiska sędziego powstaje z chwilą

zaistnienia faktów, które w opinii społecznej w sposób istotny redukują lub w ogóle

pozbawiają sędziego wiarygodności. W realiach niniejszej sprawy za taką okoliczność

przyjęto popełnienie przez męża zainteresowanego sędziego poważnych przestępstw

związanych z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości. Okoliczności przyjęte za

postawę podjęcia zaskarżonej uchwały są bezsporne. Stanowisko wyrażone przez Sąd

Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny zasługuje na pełną aprobatę.

Z tych względów, Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny co do zasady utrzymał w

mocy zaskarżoną uchwałę.

W zaskarżonej uchwale Sąd pierwszej instancji nie sprecyzował miejsca, na

które ma zostać przeniesiona zainteresowana sędzia.

Tymczasem zgodnie z art. 180 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

przeniesienie sędziego na inne stanowisko wbrew jego woli może nastąpić tylko na

mocy orzeczenia sądu i tylko w wypadkach określonych w ustawie. Konstytucyjna

zasada nieusuwalności sędziów wyklucza zatem powierzenie samodzielnym decyzjom

władzy wykonawczej jakichkolwiek rozstrzygnięć dotyczących statusu sędziego.

W stricte dyscyplinarnym orzecznictwie wypracowano jednolity pogląd, że

całkowite pozostawienie uznaniu Ministra Sprawiedliwości wyznaczenia nowego

miejsca służbowego sędziego, oznaczałoby, że o dolegliwości kary określonej w art.

109 § 1 pkt 4 u.s.p., decydowałby głównie organ administracji państwowej, co narusza

zasady określone w art. 10 ust. 2, art. 173 i art. 175 Konstytucji RP. Zatem Sąd

Dyscyplinarny, orzekając karę przeniesienia na inne miejsce służbowe, jest

uprawniony do określenia granic władzy Ministra Sprawiedliwości w tym zakresie i

pozostawienia Ministrowi, ze względów organizacyjnych, prawa do oznaczenia

konkretnego, nowego miejsca służbowego sędziego na wyznaczonym obszarze (por.

wyrok SN: z dnia 23 czerwca 2005 r., sygn. SNO 31/05; z dnia 27 lipca 2006 r., sygn.

SNO 34/06; z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. SNO 37/07).

Przewidziany w art. 75 § 2 pkt 3 u.s.p. tryb przeniesienia sędziego na inne

miejsce służbowe stanowi przypadek określony w ustawie w rozumieniu przepisu art.

5

180 ust. 2 Konstytucji RP, zatem orzeczenie sądu powinno konkretyzować zmianę

statusu sędziego.

Z tych względów należało uchylić zaskarżoną uchwałę w części dotyczącej

nieorzeczenia o wskazaniu siedziby, której dotyczy przeniesienie na inne miejsce

służbowe i sprawę w tym zakresie przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu.