II PK 56/09

Sygn. akt II PK 56/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 września 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. L. i in. , przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno-

Usługowemu E. Sp. z o.o. w O., Samodzielnemu Publicznemu Zakładowi Opieki

Zdrowotnej Wojewódzkie Centrum Medyczne w O.

z udziałem inspektor pracy

o ustalenie stosunku pracy i wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 24 września 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego E.

Sp. z o.o. w O. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w O. V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 18 września 2008 r

oddala skargę kasacyjną.

U z a s a d n i e n i e

2

Powódki: […] domagały się ustalenia, iż pozostają w stosunku pracy z

pozwanym Przedsiębiorstwem Produkcyjno - Usługowym "E." spółka z o.o. w O.

Pozwany - Przedsiębiorstwo Produkcyjno - Usługowe "E." spółka z o.o. w O.

(dalej: PPU E. sp. z o.o.) wniósł o oddalenie powództwa podnosząc, że odstąpił od

umowy dzierżawy pralni, w której świadczą pracę powódki, w wyniku czego na

podstawie art. 231

k.p. powódki ponownie stały się pracownikami Samodzielnego

Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej - Wojewódzkiego Centrum Medycznego w

O. (dalej: SPZOZ WCM). Po stronie powódek do sprawy przystąpił inspektor pracy.

Na wniosek powódek Sąd wezwał do udziału w postępowaniu w charakterze

pozwanego SPZOZ WCM. Pozwany ten wniósł o oddalenie powództwa podnosząc,

iż nie doszło do powrotnego przejścia zakładu pracy (pralni), gdyż umowa

dzierżawy nie ustała.

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w O., wyrokiem z

dnia 15 maja 2008 r. uwzględnił powództwo powódek ustalając, że między nimi a

pozwanym istnieje stosunek pracy oraz zasądził od pozwanego na rzecz powódek

wynagrodzenie za miesiąc marzec 2008 r. wraz z odsetkami i oddalił powództwo

przeciwko SPZOZ WCM.

Sąd ustalił, że powódki świadczyły pracę w pralni stanowiącej część SPZOZ

WCM. W dniu 4 grudnia 2004 r. pomiędzy pozwanym PPU E. sp. z o.o. a SPZOZ

WCM została zawarta umowa, na podstawie której doszło do wydzierżawienia PPU

E. sp. z o.o. budynku stanowiącego pralnię wraz z urządzeniami. Jednocześnie w

oparciu o te składniki majątkowe PPU E. sp. z o.o. zobowiązało się do świadczenia

usług pralniczych na rzecz SPZOZ WCM. W § 6 pkt 4 umowy strony ustaliły, iż

„szacunkowa ilość pranej bielizny w miesiącu wynosi 50 000 kg". W umowie tej

PPU E. sp. z o.o. zobowiązało się także do dokonania inwestycji w dzierżawionych

pomieszczeniach.

W wykonaniu umowy w dniu 1 marca 2005 r. nastąpiło wydanie pralni PPU

E. sp. z o.o. Z tym dniem tenże podmiot stał się pracodawcą powodów.

Pismem z dnia 14 lutego 2008 r. PPU E. sp. z o.o. odstąpiło na odstawie art.

491 k.c. od przedmiotowej umowy z dniem 29 lutego 2008 r. Jako uzasadnienie

odstąpienia od umowy spółka wskazała zwłokę kontrahenta w wykonaniu

zobowiązania polegającą na tym, że nie dostarczał on do prania 50 ton bielizny

3

miesięcznie. Jednocześnie spółka wezwała SPZOZ WCM do odbioru z dniem 29

lutego 2008 r. przedmiotu dzierżawy oraz przejęcia z dniem 1 marca 2008 r.

zatrudnionych w pralni pracowników.

Na wyznaczone na dzień 29 lutego 2008 r. przekazanie przedmiotu

dzierżawy nie stawił się nikt ze strony SPZOZ WCM. Na miejscu byli jedynie

przedstawiciele dzierżawcy, których czynności ograniczyły się jedynie do

sporządzenia notatki. W dniu 1 marca 2008 r. w pralni stawili się znów jedynie

przedstawiciele dzierżawcy, zaś ze strony wydzierżawiającego nie stawił się nikt na

odbiór przedmiotu dzierżawy. Wobec tego osoby wyznaczone przez dzierżawcę

dokonały spisu stanu liczników oraz jednostronnie sporządzili protokół przekazania.

Po dniu 1 marca 2008 r. działalność produkcyjna w pralni została

zawieszona.

Pomieszczenia pralni zostały zamknięte, zaś w dniu 07 marca 2008 r.

kierownik pralni T. O. wysłał listownie klucze do pomieszczeń pralni do SPZOZ

WCM. Po dniu 1 marca 2008 r. pracownicy zatrudnieni w pralni nadal przychodzili

do pracy, podpisywali listy obecności, które dostarczali zarówno dzierżawcy, jak i

wydzierżawiającemu, wykazując gotowość świadczenia pracy. Po uzyskaniu

informacji w PIP, iż dla wykazania gotowości nie jest konieczne osobiste stawianie

się w zakładzie pracy, zaprzestali dalszego przychodzenia do pralni.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd Rejonowy, przywołując orzecznictwo

Sądu Najwyższego, zwrócił uwagę na okoliczność, że wygaśnięcie (rozwiązanie)

umowy dzierżawy tylko wówczas powoduje przejście zakładu pracy na

wydzierżawiającego, gdy łączy się ze zwrotem przedmiotu dzierżawy i faktycznym

przejęciem władztwa nad zakładem pracy przez nowy podmiot, który staje się

pracodawcą. Tymczasem w ocenie Sądu pierwszej instancji zebrany w sprawie

materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że doszło do zwrotu przedmiotu dzierżawy

i przejęcia władztwa faktycznego nad zakładem pracy przez wydzierżawiającego, tj.

SPZOZ WCM. Wprawdzie dzierżawca podjął kroki zmierzające do zwrotu pralni

będącej przedmiotem dzierżawy (wyznaczył termin i komisję do przekazania pralni,

która to komisja sporządziła protokół i zabezpieczyła mienie), ale wydzierżawiający

jednoznacznie odmówił jej przyjęcia, co wynika zarówno z treści jego oświadczeń,

jak i czynności faktycznych (nikt z jego strony nie stawił się na odbiór pralni). W

4

sprawie nie powinno zatem budzić wątpliwości, iż pozwany SPZOZ WCM nigdy nie

objął w faktyczne władztwo pralni, jak i wolą jego było, by władztwa tego nie

obejmować. W tym kontekście podkreślił także Sąd Rejonowy, że w niniejszej

sprawie źródłem sporu między pozwanymi jest okoliczność, czy odstąpienie od

umowy dzierżawy było skuteczne i czy umowa ta wygasła czy też nadal wiąże

strony. Nie sposób zatem przyjąć, że w wyniku wyłącznie jednostronnych czynności

dzierżawcy zmierzających do przekazania przedmiotu dzierżawy wydzierżawiający

objął faktyczne władztwo nad zakładem pracy, a objęcie to polegało jedynie na

stworzenia mu przez dzierżawcę możliwości zarządzania zakładem.

Jeżeli pozwany SPZOZ WCM nie objął w faktyczne władztwo przedmiotu

dzierżawy stojąc na stanowisku, iż nie ma do tego tytułu prawnego, gdyż umowa

dzierżawy nadal obowiązuję, nie można przyjąć konstrukcji przejścia zakładu pracy

tylko na tej podstawie, ze dzierżawca podjął próbę wyzbycia się przedmiotu

dzierżawy (jego przekazania) przez stworzenie wydzierżawiającemu faktycznej

możliwości objęcia władztwa.

Ponadto Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na kwestie związane z

prawem odstąpienia od umowy wzajemnej - art. 491 § 1 k.c. (w odniesieniu do

świadczeń podzielnych art. 491 § 2 w związku z art. 491 § 1 k.c.). Analizując treść

przepisów oraz orzecznictwo Sąd Rejonowy uznał, że pozwany - PPU E. sp. z o.o.

nie wykazał, by doszło do wyznaczenia dodatkowego terminu do spełnienia

świadczenia wydzierżawiającemu, a brak ten czyni odstąpienie bezskutecznym.

Sąd stwierdził ponadto, że nie można uznać za wykazane, że doszło do zwłoki po

stronie SPZOZ WCM, która uzasadniałaby odstąpienie od umowy. W sprawie

wprawdzie bezsporne było, że SPZOZ WCM dostarczał każdego miesiąca mniej

niż 50 ton odzieży do prania, ale z przedstawionej umowy wynika, że rozmiar

świadczenia SPZOZ WCM w postaci zlecania prania odzieży strony określiły

jedynie szacunkowo na 50 ton miesięcznie.

Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany PPU E. sp. z o.o., wnosząc

o zmianę wyroku w całości i oddalenie wszystkich pozwów w stosunku do

pozwanego w całości, zarzucając rozstrzygnięciu Sądu pierwszej instancji błąd w

ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na przyjęciu,

że SPZOZ WCM jako właściciel obiektu, nie przejął faktycznego władztwa pralni

5

stanowiącej zakład pracy, w którym zatrudnieni są powodowie oraz naruszenie

prawa materialnego, tj.:

1. art. 491 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że

odstąpienie od umowy z dnia 14 lutego 2005 r. przez PPU E. sp. z o.o. w O.

narusza ten przepis z powodu rzekomo niewyznaczenia SPZOZ WCM

dodatkowego odpowiedniego terminu do wykonania zobowiązania

2. art. 750 k.c. w związku z art. 746 § 2 k.c., poprzez jego nieprawidłowe

niezastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie istnieją przesłanki do

zastosowania konwersji oświadczenia o odstąpieniu w ważną czynność

wypowiedzenia umowy o świadczenie usług z ważnych powodów, o jakiej

mowa wart. 746 § 2 k.c., co powoduje skutki tożsame z odstąpieniem od

umowy (ustanie umowy i przeniesienie posiadania pralni na

wydzierżawiającego)

3. art. 337 k.c., poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie

4. art. 231

k.p., poprzez nieprawidłową wykładnię tego przepisu polegającą na

przyjęciu, że: a) do jego zastosowania konieczne jest faktyczne przejęcie

władztwa nad zakładem pracy" (w sensie aktywnego zachowania

wydzierżawiającego, a więc protokolarny odbiór zakładu pracy) w sytuacji

gdy wystarczające jest objęcie go w posiadanie w rozumieniu art. 337 k.c.,

co następuje przecież ex lege; b) przejęcie zadań zakładu pracy w

rozumieniu tego przepisu następuje tylko wtedy gdy zachodzi faktyczna

kontynuacja jego działalności i nie ma miejsca w sytuacji gdy podmiot

będący posiadaczem zakładu pracy, pomimo możliwości kontynuowania

jego działalności "przekazuje" wykonywane przez ten zakład zadania innemu

podmiotowi,

5. art. 58 § 1 k.c., poprzez odniesienie tego przepisu do art. 491 § 1 k.c.,

6. art. 65 k.c. poprzez dokonanie nieprawidłowej wykładni § 6 pkt 4 umowy o

świadczenie usług pralniczych i przyjęcie, że użyty w umowie zwrot

"szacunkowo'" oznacza, że SPZOZ WCM ma prawo do obniżania ilości

przekazywanego pozwanemu prania o 25%, w związku z tym, przekazując

tak zaniżone ilości prania prawidłowo wykonywał swoje zobowiązanie

wynikające z łączącej go z pozwanym umowy,

6

oraz naruszenie prawa procesowego, tj.: art. 459 k.p.c., które miało wpływ na

treść wyroku, poprzez oparcie wyroku na rozstrzygnięciu sprawy gospodarczej

istniejącej pomiędzy pozwanym a SPZOZ WCM, odnoszącej się do kwestii

skuteczności odstąpienia od umowy o usługi pralnicze oraz skutków odstąpienia w

zakresie stosunku gospodarczego pomiędzy pozwanymi, co wykracza poza zakres

kognicji Sądu Pracy, oraz art. 6 k.c., poprzez przyjęcie, że to na pozwanym ciąży

obowiązek dowodzenia, że umowa o świadczenie usług pralniczych oraz związana

z nią umowa dzierżawy ustały w wyniku oświadczenia o odstąpieniu, w sytuacji gdy

ciężar dowodu zgodnie z tymi przepisami spoczywa na SPZOZ WCM.

W odpowiedzi na apelację inspektor pracy, występujący w sprawie po stronie

powodowej, wniósł o jej oddalenie.

Sąd Okręgowy w O., Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem

z dnia 18 września 2008 r. oddalił apelację, uznając, że Sąd pierwszej instancji

przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe, właściwie ocenił zebrany w

sprawie materiał dowodowy nie przekraczając granic wyznaczonych dyspozycją art.

233 § 1 k.p.c., wyciągnął na tej podstawie trafne i przekonywujące wnioski oraz

zastosował właściwą podstawę prawną rozstrzygnięcia i wydał wyrok

odpowiadający prawu.

W uzasadnieniu Sąd drugiej instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie

kwestią pierwszoplanową było rozstrzygnięcie, który z pozwanych pozostawał w

spornym okresie pracodawcą powodów. Pozostałe elementy rozstrzygnięcia Sądu

Rejonowego zależały bowiem bezpośrednio od stanowiska zajętego w tym

zakresie. Przepis art. 231

k.p. reguluje zagadnienie przekształceń organizacyjno-

prawnych, które polegają na przejściu zakładu lub jego części na innego

pracodawcę. Pojęcie "zakład pracy" występuje tutaj w znaczeniu przedmiotowym

jako pewien zespół środków materialnych i osobowych, składający się na

zorganizowaną całość. Brzmienie tego przepisu potwierdza stanowisko, że

bezpośrednim obiektem przekształceń w nim przewidzianych jest przedmiotowo

rozumiany zakład pracy, a efektem tych przekształceń są zmiany po stronie

pracodawcy, jako podmiotu stosunku pracy. Pod pojęciem „przejścia" rozumieć

należy wszelkie czynności prawne i zdarzenia, w których wyniku następuje

rozporządzenie dotychczasowego pracodawcy w czasie trwania nawiązanych przez

7

niego stosunków pracy na rzecz nowego pracodawcy. Ma ono miejsce zawsze

wtedy, gdy do innej osoby przechodzą składniki majątkowe, z którymi związane

było zatrudnienie pracownika. Zdarzeniem powodującym „przejście" może być

czynność prawna dwustronna, jak i jednostronna, decyzja administracyjna, a także

inne zdarzenie, np. dziedziczenie na skutek śmierci pracodawcy. Powołując się na

dotychczasowe, utrwalone orzecznictwo Sąd Okręgowy podkreślił, że nie budzi

wątpliwości, iż wygaśnięcie (rozwiązanie) umowy dzierżawy tylko wówczas

powoduje przejście zakładu pracy na wydzierżawiającego, gdy łączy się ze

zwrotem przedmiotu dzierżawy. Zauważył przy tym, że zaprzestanie prowadzenia

działalności gospodarczej może prowadzić do likwidacji zakładu pracy, lecz nie

prowadzi do ustania stosunków pracy. Kodeks pracy nie zna bowiem konstrukcji

porzucenia zakładu pracy przez pracodawcę, które miałoby skutkować rozwiązanie

umowy o pracę. Oznacza to, że w braku skutecznego rozwiązania umowy

dzierżawy owo „przejęcie" zwrotne nie następuje.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 491 § 1 k.c. Sąd Okręgowy

zauważył, że skuteczne odstąpienie od umowy wzajemnej wymaga od wierzyciela

złożenia dwóch oddzielnych oświadczeń woli. Pierwsze z nich dotyczy wyznaczenia

dłużnikowi dodatkowego terminu do wykonania zobowiązania. Drugie zaś wyraża

wolę wierzyciela co do rozwiązania stosunku prawnego z niesolidnym partnerem.

Strony umowy wzajemnej obciąża bowiem obowiązek współdziałania. Temu

między innymi służy nałożony wart. 491 § 1 k.c. obowiązek wyznaczenia

odpowiedniego terminu, poprzedzającego odstąpienie od umowy. Takiego

współdziałania ze strony PPU E. zabrakło. Nie można bowiem uznać racji

apelującego, że gdyby SPZOZ WCM w okresie po 14 lutego 2008 r. (data

"odstąpienia") a przed „ustaniem umowy" (według apelującego z dniem 29 lutego

2008 r.) zadeklarował zwiększenie ilości prania, ew. zaproponowałby inne wyjście z

zaistniałej sytuacji, umowa mogłaby być kontynuowana" w związku z czym "ów 14

dniowy termin należy traktować jako termin dodatkowy w rozumieniu art. 491 § 1

k.c. Zdaniem Sądu Okręgowego taka „konstrukcja" omawianego dodatkowego

terminu nie spełnia ustawowych przesłanek dopuszczalności zastosowania

instytucji odstąpienia od umowy wzajemnej. Dodatkowy termin do wykonania

zobowiązania z umowy wzajemnej określony tym przepisem musi bowiem upłynąć

8

a nie rozpocząć biegu w dacie złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy.

Wyrok ten został zaskarżony przez PPU E. sp. z o.o. skargą kasacyjną w

całości. Zarzucono mu naruszenie prawa materialnego:

1) art. 491 § 1 k.c., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na

przyjęciu, że odstąpienie od umowy z dnia 14 lutego 2005 r. przez

pozwanego narusza ten przepis z powodu rzekomo

niewyznaczenia SPZOZ WCM dodatkowego odpowiedniego

terminu do wykonania zobowiązania (tak aby nie był zaskoczony

odstąpieniem), w sytuacji gdy z materiału zebranego w sprawie

wynika jednoznacznie, że kontrahent odstępującego nie wykonałby

zobowiązania chociażby termin był wyznaczony, albowiem po

pierwsze nie ma takiej możliwości (ilość bielizny którą przeznacza

do prania jest okolicznością niezależną od niego, w tym sensie, że

nie jest w stanie zwiększyć tej ilości), po wtóre w ogóle nie poczuwa

się do obowiązku zwiększenia ilości prania, twierdząc, że nie ciąży

na nim takie zobowiązanie; dodatkowo nie jest w ogóle zaskoczony

faktem odstąpienia od umowy z połowy lutego 2008 r., albowiem

negocjacje w tej kwestii toczyły się od miesiąca września 2007 r.;

2) z ostrożności procesowej, na wypadek uznania nieważności

odstąpienia od umowy, naruszenie art. 750 k.c. w związku z art.

746 § 2 k.c., poprzez jego nieprawidłowe niezastosowanie, w

sytuacji gdy w sprawie istnieją przesłanki do zastosowania

konwersji "oświadczenia o odstąpieniu" (nawet gdyby uznać je za

nieważne, co wbrew twierdzeniu Sądu nie zachodzi) w ważną

czynność wypowiedzenia umowy o świadczenie usług z ważnych

powodów, o jakiej mowa w art. 746 § 2 k.c., co powoduje skutki

tożsame z odstąpieniem od umowy (ustanie umowy i przeniesienie

posiadania pralni na wydzierżawiającego);

3) art. 337 k.c., poprzez jego nieprawidłowe niezastosowanie;

4) art. 231

k.p., poprzez nieprawidłową wykładnię tego przepisu,

polegającą na przyjęciu, że: a) do jego zastosowania konieczne jest

„faktyczne przejęcie władztwa nad zakładem pracy" (w sensie

9

aktywnego zachowania wydzierżawiającego, a więc protokolarny

odbiór zakładu pracy) w sytuacji gdy wystarczające jest objęcie go

w posiadanie w rozumieniu art. 337 k.c., co następuje przecież ex

lege; b) przejęcie zadań zakładu pracy w rozumieniu tego przepisu

następuje tylko wtedy gdy zachodzi faktyczna kontynuacja jego

działalności i nie ma miejsca w sytuacji gdy podmiot będący

posiadaczem zakładu pracy, pomimo możliwości kontynuowania

jego działalności „przekazuje" wykonywane przez ten zakład

zadania innemu podmiotowi;

5) art. 58 § 1 k.c., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i

odniesienie tego przepisu do złożonego na podstawie art. 491 § 1

k.c. oświadczenia pozwanego o odstąpieniu od umowy o usługi

pralnicze, w sytuacji gdy przepis ten (491 k.c.) ma charakter

dyspozytywny, natomiast art. 58 k.c. na podstawie którego możliwe

jest stwierdzenie nieważności każdej co do zasady czynności

prawnej jako przesłanki rozstrzygnięcia, odnosi się jedynie do

przepisów o charakterze bezwzględnie obowiązującym;

6) art. 65 k.c., poprzez jego błędną wykładnię i: a) dokonanie

nieprawidłowej wykładni § 6 pkt 4 umowy o świadczenie usług

pralniczych i przyjęcie, że strony dokonały jedynie szacunkowego

określenia ilości prania do którego przekazywania zobowiązał się

SPZOZ WCM, dlatego nie można uznać, że SPZOZ WCM,

przekazując wielkość prania o 25% mniej aniżeli zadeklarowana w

tym postanowieniu umowy pozostaje w zwłoce;

oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik

sprawy, tj. art. 459 k.p.c., poprzez jego nieprawidłową wykładnię i oparcie wyroku

na rozstrzygnięciu sprawy gospodarczej istniejącej pomiędzy pozwanym a SPZOZ

WCM, odnośnie kwestii skuteczności odstąpienia od umowy o usługi pralnicze oraz

skutków odstąpienia w zakresie stosunku gospodarczego pomiędzy pozwanym a

tym podmiotem, co wykracza poza zakres kognicji Sądu Pracy, która, (szczególnie

w nin. sprawie, w aspekcie konieczności prawidłowego zastosowania art. 231

k.p.),

ograniczona winna być jedynie do kwestii badania stanu faktycznego powstałego w

10

wyniku złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy o usługi pralnicze, które, z

uwagi na jego charakter jako uprawnienia kształtującego, powoduje ustanie umowy

dzierżawy i zwrot pralni wydzierżawiającemu, w sytuacji gdy brakuje w niniejszej

sprawie podstaw do zastosowania art. 58 § 1 k.c.

Sad Najwyższy zważył, co następuje:

Sprawa dotycząca identycznego stanu faktycznego była już przedmiotem

rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 23 lipca 2009 r. (II PK

33/09). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela

poglądy i oceny, które stały się podstawą tego orzeczenia.

Należy zatem uznać, że skarga kasacyjna nie znajduje uzasadnionych

podstaw w ustaleniach faktycznych poczynionych w sprawie. Dodatkowo Sąd

Najwyższy zwraca uwagę, że sądy obu instancji zbędnie wdały się w rozważanie

zagadnienia skuteczności odstąpienia od umowy dzierżawy. Zagadnienie to w

istocie ma charakter sprawy gospodarczej i podlega rozpoznaniu przez właściwy do

tego sąd. Nie ma potrzeb i możliwości badania tego zagadnienia przez sąd pracy.

Jakkolwiek w tym zakresie Sąd Najwyższy zgadza się z zarzutem skargi

kasacyjnej, to jednak analiza skuteczności oświadczenia woli o odstąpieniu od

umowy dzierżawy nie miała wpływu na ocenę rozstrzygnięcia sprawy. W przyjętym

przez sąd stanie faktycznym ustalenie istnienia stosunku pracy powodów z

pozwanym miało pełne uzasadnienie. Z powyższych względów Sąd Najwyższy

pomija zagadnienie skuteczności odstąpienia od umowy dzierżawy.

Istotę problemu w sporze stanowił fakt, że ani Centrum, ani Spółka po dniu 1

marca 2008 r. nie uważały się za pracodawcę powodów. Trafnie Sąd Okręgowy

wywiódł, że nie istnieje możliwość porzucenia zakładu pracy a co za tym idzie –

musi dojść do ustalenia kto jest ad casum pracodawcą.

Na gruncie przepisów prawa pacy przyjmuje się, że zarówno wypowiedzenie

jak i rozwiązanie bez wypowiedzenia jest zawsze skuteczne, podlega jedynie

kwestionowaniu na drodze powództwa przed sądem pracy. Możliwość

przywrócenia do pracy nie przekreśla faktu, że z momentem wywołania skutku

przez oświadczenie rozwiązujące stosunek pracy ustaje. Nie powoduje to stanu

11

niepewności w kwestii istnienia stosunku pracy i wynikających z niego

ewentualnych uprawnień. Trudno zatem uznać, że w razie wątpliwości co do

skuteczności przejścia zakładu pracy można oczekiwać na rozstrzygnięcie innego

organu, aby ustalić kto jest pracodawcą. Podstawowe znaczenie przypada normie z

art. 231

k.p. i na jej podstawie należy ocenić, czy doszło w danym przypadku do

przejścia zakładu pracy.

Sąd Najwyższy docenia rolę faktycznego przejęcia składników majątkowych,

stanowiących zakład pracy w znaczeniu przedmiotowym, dla oceny, kto ma pełnić

funkcję pracodawcy w określonej sytuacji. Ma też na uwadze, że w przypadku

pracodawców prowadzących działalność gospodarczą, działających w sferze

prywatnej przejście elementów majątkowych ma zasadnicze znaczenie (np. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 1994 r., sygn. I PRN 4/94). Odróżnia to takich

pracodawców od pracodawców funkcjonujących w tzw. sferze publicznej, gdzie

często już samo przeniesienie zadań na inny podmiot uzasadnia przyjęcie, że

doszło do przejęcia zakładu pracy (np. jeden z ostatnich wyroków Sądu

Najwyższego, z dnia 23 sierpnia 2007 r., sygn. I PK 80/07, dotyczący przejęcia

kierunku studiów, co zostało uznane za przejście zakładu pracy). Sąd Najwyższy

rozpatrujący niniejszą sprawę dostrzega też, że w judykaturze prezentowane jest

stanowisko, w świetle którego także funkcje i cele, jakie realizowane są przez

określony majątek, mogą mieć znaczenie dla ustalenia, czy doszło do przejścia

zakładu pracy na nowego pracodawcę. Taką perspektywę, łączącą aspekt zadań z

aspektem majątkowym prezentuje Sąd Najwyższy np. w wyroku z dnia 2 lutego

2008 r., sygn. II PK 160/07 czy w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. III

PZP 2/05. Aspekt przejęcia zadań eksponowany jest także w piśmiennictwie

uwzględniającym ustawodawstwo europejskie (zob. np. Ł. Pisarczyk, Przejście

zakładu pracy na nowego pracodawcę, Warszawa 2002, passim).

Rolę zadań należy dostrzec szczególnie w wypadkach, gdy istnieją

wątpliwości co do losów elementu majątkowego. W tym zatem zakresie częściowo

słusznie kieruje uwagi pełnomocnik skarżącego w skardze kasacyjnej. Nie sposób

jednak zgodzić się z argumentacją, że o przejściu zakładu pracy decyduje już sama

możliwość realizowania zadań przez podmiot, który miałby się stać pracodawcą. W

stanie faktycznym ustalonym przez sąd drugiej instancji nie znalazły się natomiast

12

żadne elementy dotyczące realizowania zadań w aspekcie pozytywnym tzn.

stwierdzenie, czy zadania są rzeczywiście realizowane. W tej materii spór

ograniczał się jedynie do niepotwierdzonych w postępowaniu dowodowym zarzutów

pozwanej Spółki. W związku z tym, mając na uwadze związanie Sądu Najwyższego

ustaleniami faktycznymi, nie istniały podstawy do badania, czy doszło do przejęcia

zadań, realizowanych do momentu odstąpienia od umowy dzierżawy przez Spółkę.

Okoliczność ta zmusiła Sąd Najwyższy do ograniczenia swej oceny jedynie do

elementu faktycznego przejścia składników majątkowych. Skoro składniki te nie

zostały przejęte przez Centrum, za pracodawcę należało uznać pozwaną Spółkę.

Z przytoczonych motywów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

/tp/