IV CSK 248/09

Sygn. akt IV CSK 248/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Iwona Koper

SSA Barbara Trębska

w sprawie z powództwa "R." Spółki z o.o.

przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Regionalnego Zarządu Gospodarki

Wodnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 9 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego w G.

z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt […],

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powodowej Spółki na

rzecz Skarbu Państwa - Dyrektora Regionalnego Zarządu

Gospodarki Wodnej 1800 (jeden tysiąc osiemset) zł kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 listopada 2007 r. Sąd Rejonowy w G. oddalił powództwo

R. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko Skarbowi Państwa –

Dyrektorowi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej. Sąd ustalił, że dnia 31

marca 1995 r. powódka zawarła z poprzednikiem prawnym pozwanego Agencją

Własności Rolnej Skarbu Państwa umowę dzierżawy nieruchomości rolnej, której

przedmiotem były: nieruchomość gruntowa stanowiąca działkę nr 256 w C.,

nieruchomości wodne i utworzone na nich obwody rybackie położone na terenach

gmin C., S. i K. W dniu 8 stycznia 2003 r. zawarto aneks nr 3 do umowy, w którym

ustalono m.in., że przedmiotem dzierżawy jest „prawo rybackiego użytkowania

jezior” wraz z utworzonymi na nich obwodami rybackimi oraz jeziora nie wchodzące

w skład tych odwodów. W kolejnym aneksie do umowy zawartym dnia 29 grudnia

2005 r. dotychczasowy stosunek obligacyjny dzierżawy prawa użytkowania gruntów

i nieruchomości rolnych podzielono na dwa: umowę dzierżawy nieruchomości rolnej

oraz umowę dzierżawy prawa rybackiego użytkowania jezior. Powódka domagała

się ustalenia, iż przez zamianę postanowień umowy aneksem nr 3 z dnia 8 stycznia

2003 r. umowa z dnia 31 marca 1995 r. stanowi od tej daty umowę o użytkowanie

obwodów rybackich, o której mowa w art. 13 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo

wodne. Zdaniem Sądu Rejonowego roszczenie to nie zasługiwało

na uwzględnienie, ponieważ wskazana przez powódkę ustawa znajduje

zastosowanie tylko do stosunków obligacyjnych powstałych po dacie jej wejścia

w życie tj. po dniu 31 grudnia 2001 r. Umowy dzierżawy zawarte przed wejściem

w życie przepisów ustawy trwają nadal, a ich treść nie podlega zmianie

automatycznie z mocy samego prawa, jak również brak jest obowiązku dostawania

dotychczasowych umów do wymogów nowego prawa. Prawo użytkowania obwodu

rybackiego w rozumieniu art. 13 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne

może zostać wykreowane tylko w sposób określony przepisami tej ustawy, przez

zawarcie umowy z kontrahentem wyłonionym na podstawie konkursu ofert,

w ramach którego uczestnicy legitymują się pozytywnie zaopiniowanym operatem

rybackim.

3

Apelację powódki od powyższego wyroku oddalił Sąd Okręgowy w G.

wyrokiem z dnia 9 lipca 2008 r. Sąd podzielił ustalenia faktyczne i prawne Sądu

pierwszej instancji. Stwierdził, że art. 217 ust. 4 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. –

Prawo wodne jednoznacznie rozstrzyga, iż zawarte wcześniej umowy dzierżawy

nieruchomości rolnych dzierżawy prawa rybackiego użytkowania jezior nie

podlegają w dacie jej wejście w życie automatycznemu przekształceniu w umowy

o oddanie w użytkowanie obwodu rybackiego. Strony umowy mają możliwość

dostosowania wiążącego je stosunku prawnego do warunków wskazanych w art.

13 tej ustawy poprzez rozwiązanie stosunku dotychczasowego i nawiązanie,

zgodnie z przewidzianą w tej ustawie procedurą, stosunku nowego.

Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniosła powódka.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie prawa

materialnego: art. 56 k.c., art. 58 k.c. oraz art. 65 k.c. z związku z art. 13 ustawy

z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne przez przyjęcie, że mocą aneksu

z 8 stycznia 2003 r. do umowy z 31 marca 1995 r. nie doszło do przekształcenia tej

umowy w umowę o oddanie w użytkowanie obwodów rybackich oraz art. 217 ust. 5

ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne przez przyjęcie, że w okresie

oznaczonym w tym przepisie Agencja Własności Rolnej nie miała obowiązku

stosować się do przepisów tej ustawy i mogła ustalać wedle własnego uznania

warunki w umowach o rybackie korzystanie z wód śródlądowych, jakie zawarła

z osobami trzecimi. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej powódka zarzuciła

naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: art.

233 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 k.p.c. W konkluzji wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Okręgowego w G., a także poprzedzającego go wyroku Sądu

Rejonowego i rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z żądaniem pozwu, ewentualnie o

uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w G. i przekazanie temu

Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nieuzasadnione są zarzuty procesowe skargi kasacyjnej. Zarzut uchybienia

art. 233 § 1 k.p.c. nie mógł być skutecznie podniesiony z uwagi na ustawowe

ograniczenia zawarte w art. 3983

§ 3 k.p.c., zgodnie z którym podstawą skargi

4

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące faktów lub oceny dowodów.

Zresztą, z uzasadnienia skargi wynika, że zarzut ten nie ma charakteru

samoistnego, gdyż w istocie służy do wzmocnienia argumentacji skarżącego

o naruszeniu przez Sąd prawa materialnego w postaci art. 13 ust. 2 Prawa

wodnego z 2001 r., co tylko potwierdza tezę o jego niedopuszczalności.

Nietrafny jest też zarzut uchybienia art. 328 § 2 k.p.c. Wbrew zastrzeżeniom

zgłoszonym na jego usprawiedliwienie, z uzasadnienia skarżonego wyroku jasno

wynika stan faktyczny przyjęty za podstawę orzekania oraz materialnoprawna

subsumcja tego stanu faktycznego, a zatem uzasadnienie to spełnia ustawowe

wymogi przewidziane w art. 328 § 2 k.p.c., co czyni bezpodstawnym zarzut

naruszenia tego przepisu.

Nietrafne są też zarzuty materialnoprawne. W tym zakresie można nawet

mówić o pewnej niekonsekwencji w stanowisku prawnym prezentowanym przez

skarżącego. Z jednej strony uważa on bowiem, że doszło do przekształcenia

z mocy prawa na podstawie art. 217 ust. 5 Prawa wodnego z 2001 r. wiążącej go

z pozwanym umowy dzierżawy w przewidziane w art. 13 ust. 2 użytkowanie

obwodu rybackiego, z drugiej zaś, że tę konwersję można i należy wyprowadzić

z prawidłowo interpretowanej treści aneksu nr 3 z dnia 8 stycznia 2003 r. do umowy

dzierżawy z dnia 31 marca 1995 r.

Oba te poglądy są niezasadne. Jeśli chodzi o pierwszy z nich, to, wbrew

przekonaniu skarżącego, przepis przejściowy art. 217 Prawa wodnego z 2001 r.,

nie przewiduje w ogóle zamiany ex lege dotychczasowych umów dzierżawy

obwodów rybackich w umowy użytkowania o których mowa w art. 13 ust. 2 tej

ustawy. Art. 271 ust. 4 i 5 reguluje tylko zmiany po stronie wydzierżawiającego,

którym jest Skarb Państwa, wskazując jakie konkretne jego jednostki i organy będą

wykonywać w poszczególnych okresach czasu prawa i obowiązki oddającego

w użytkowanie, wydzierżawiającego lub wynajmującego. Jednoznacznym

potwierdzeniem tego, że dotychczasowe umowy dzierżawy nie ulegają

przekształceniu w umowy użytkowania jest ust. 6 tego przepisu, zgodnie z którym,

po upływie terminu, o którym mowa w ust. 5 (tj. 10 lat), organy, o których mowa

w art. 11 ust. 1 pkt 2 i 4, wstępują z mocy prawa w miejsce Agencji Własności

5

Rolnej Skarbu Państwa w umowy dzierżawy i inne, dotyczące wykonywania

rybactwa śródlądowego. Z przepisu tego wynika zatem w sposób wyraźny wniosek

odmienny od tego, jaki wyprowadza skarżący, a mianowicie, że ustawodawca

uznał za celowe pozostawienie dotychczasowych umów dzierżawy, w związku

z czym o ich zamianie na podstawie tej normy w prawo użytkowania nie może być

mowy.

Skoro nie doszło do przekształcenia ex lege umów dzierżawy obwodów

rybackich w ich użytkowanie, to ewentualna konwersja umowna w tym zakresie

musiałaby być uzgodniona przez strony dotychczasowej umowy dzierżawy

w sposób stanowczy i jednoznaczny tzn. dotyczyć samego przedmiotu (zakresu)

dzierżawy, jak i jej warunków, zwłaszcza zaś wysokości czynszu. Tych wymogów

treść aneksu nr 3 z dnia 8 stycznia 2003 r. nie spełnia. Poza doprecyzowaniem

w § 1 przedmiotu dzierżawy, w § 2 stwierdza wyraźnie, że „pozostałe warunki

umowy pozostają bez zmian”. Oznacza to, że pozostawiono w szczególności

dotychczasową wysokość czynszu dzierżawnego, która jest znacznie wyższa od

opłat za prawo użytkowania obwodów rybackich, którą to instytucję wprowadził § 13

ust. 2 ustawy z 2001 r. Tymczasem to właśnie ta istotna różnica w wysokości obu

opłat jest podstawą i przyczyną niniejszego sporu. W tej sytuacji należy

zaaprobować stanowisko Sądu, iż z treści tego aneksu, zawierającego jedynie

niejasne i w pewnym sensie sprzeczne wewnętrznie sformułowanie o „dzierżawie

prawa rybackiego użytkowania jezior” nie da się wyprowadzić w drodze wykładni

oświadczenia woli, iż doszło do konwersji umowy dzierżawy w prawo użytkowania,

o którym mowa w art. 13 ust. 2 ustawy. Stąd też zarzuty skargi kasacyjnej

naruszenia art. 56. art. 58 oraz art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 13 ust. 2 ustawy Prawo

wodne z 2001 r. są nieuzasadnione. Warto jednak dodać, że utrzymywanie stanu

nierówności (zwłaszcza w zakresie wysokości płaconych opłat) pomiędzy

korzystającymi z obwodów rybackich na podstawie dotychczasowych umów

dzierżaw, a użytkującymi je na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy wydaje się być

rzeczywiście nieusprawiedliwione. Jednakże zmiana w tym zakresie może nastąpić

w drodze interwencji ustawodawcy, a nie prawotwórczej wykładni dotychczasowych

przepisów lub porozumienia aneksowego z dnia 8 stycznia 2003 r.

6

Z tych przyczyn skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 39814

k.p.c.).

O kosztach sądowych rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w związku

z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.